Ferdowsi

ایرانیان فردوسی را بزرگ‌ترین شاعر فارسی زبان می دانند. حکیم ابوالقاسم فردوسی در سال نهصد و چهل میلادی در روستایی در خراسان، شمال شرقی ایرن، به دنیا آمد. او آغاز زندگی را در دوران سامانیان و همزمان با جنبش استقلال‌خواهی و هویت‌طلبی ایرانیان سپری کرد. پس از تصرف ایران به دست عرب ها در قرن هفتم میلادی یکی از تاریک‌ترین دوره های تاریخ ایران آغاز شد. و زبان فارسی، دین زردشتی و فرهنگ بومی ایران با سلطۀ اعراب در خطر نابودی قرار گرفت. در همین دوران فردوسی با حمایت سامانیان که حامی احیای فرهنگ فارسی بودند، سرودن اثری بسیار مهم را آغاز کرد.

شاهنامه که در انگلیسی کتاب شاهان نامیده می شود، اثر برجستۀ فردوسی و یکی از بزرگ‌ترین نوشته‌های ادبیات فارسی است. شاهنامه کتابی است دربارۀ اسطوره‌ها و افسانه‌های پیش از اسلام و رخدادهای تاریخی مربوط به دوران ایرانی آریایی. فردوسی هنگامی سرودن شاهنامه را آغاز کرد که زبان پارسی هنوز در سراسر سرزمین‌های پارسی‌زبان به‌گونه‌ای یکدست و یکسان درنیامده‌ بود. و در لهجهٔ هر شهر و ناحیه، واژه‌ها و تعبیرهای ویژه وجود هر. شهر فردوسی در شاهنامه فرهنگ ایران پیش از اسلام را با فرهنگ ایران پس از اسلام پیوند داده است.

این اثر را که در بیشتر از پنجاه هزار بیت سروده شده، از بلندترین منظومه‌هایی می‌دانند که تا کنون نویسنده‌ای به تنهایی خلق کرده است.

در شاهنامه، قهرمانان ملی و پهلوانان اساطیری در مقابل نادرستی می ایستند. انسان‌های نیک در شاهنامه هرگز در برابر ستمگری سر خم نمی‌کنند، و از فدا شدن نمی ترسند.

درون مایۀ شاهنامه بر اساس آزادی خواهی و آزادگی مردم ایران است. پهلوانان شاهنامه مانند فریدون، سیاوش، کیخسرو، رستم، گودرز ، کاوه، سهراب، اسفندیار و افراسیاب در جنگ دائمی برای کسب آزادی و آزادگی هستند.

فردوسی ویرایش اول شاهنامه را سه سال پیش از بر تخت ‌نشستنِ سلطان محمود غزنوی به‌ پایان رساند. او نزدیک به شانزده سالِ بعد، ویرایش دوم شاهنامه را در هفتاد و یک سالگی تمام کرد. فردوسی سرودن شاهنامه را تنها به دلیل علاقۀ شخصی به تاریخ ایران آغاز كرد. اما چون در طی این كار به تدریج ثروت و جوانی خود را از دست داد، به فكر افتاد كه آن را به نام پادشاه بزرگی درآورد. فردوسی با این تصور كه سلطان محمود، قدر او را خواهد دانست، شاهنامه را به نام او كرد. و به دربار او رفت. اما سلطان محمود كه بیشتر از تاریخ و داستان های پهلوانی، به اشعار ستایش آمیز شاعران علاقه داشت، قدر سخن فردوسی را ندانست و او را آنچنان كه شایسته اش بود، تشویق نكرد.

سرودن شاهنامه سی سال طول کشید. فردوسی در پایان شاهنامه، فردوسی با زیبایی تمام اثر خود را توصیف می‌کند. بنا بر گفتۀ او، شاهنامه اثری استوار از فرهنگ پارسی است که هم‌چون کاخی عظیم، پیکر فرهنگ پارسی را قوی نگه خواهد داشت.

نام شاهنامه را خود فردوسی بر اثرش نگذاشته است. به‌ دلیل شرح مفصل از پادشاهان دوره‌های مختلف در این کتاب، این نام را پس از مرگ فردوسی بر کتابش گذاشتند.

از خصوصیات شاهنامه، مصور بودن شعرهای آن است. فردوسی جزئیات وقایع شعرهایش را چنان دقیق به تصویر می‌کشد که خواننده خود را در کنار پهلوان شاهنامه می‌بیند.

شاهنامه سه بخش کلی دارد که سه دورۀ اساطیری، پهلوانی و تاریخی را شامل می‌شوند. فردوسی تاریخ ایران باستان از زمان آغاز تمدن ایرانیان تا انقراض حکومت ساسانیان توسط اعراب را در شاهنامه به تصویر می‌کشد. شاهنامه فردوسی با حملۀ اعراب به ایران زمین و غلبه آن‌ها بر ساسانیان خاتمه می‌یابد.

با وجود قدمت بیش از هزار سالۀ شاهنامه فردوسی، این کتاب برای مردم ایران همچنان دلنشین و قابل فهم است. شاهنامه خوانی سنتی است كه از قدیم در نقاط مختلف ایران اجرا می شود. طبق این رسم، گروهی دور هم می نشینند و قصه های شاهنامه را با وزن آهنگین می خوانند.

از زمان پا گرفتن هنر تئاتر در ایران، شاهنامه فردوسی منبعی برای علاقه‌مندان خلق آثار نمایشی بوده. و هنرمندان بزرگی بهترین آثار خود را با الهام از شاهنامه خلق کرده‌اند.

شاهنامه شناسان وجود قدیمی ترین نسخۀ خطی از شاهنامه فردوسی را در فلورانس ایتالیا تایید کرده‌اند. در ادبیات جهان، افراد بزرگی مانند گوته و ویکتور هوگو از فردوسی به نیکی یاد کرده‌اند. در ایران روز بیست و پنجم اردیبهشت به نام روز بزرگداشت فردوسی نام‌گذاری شده ‌است. آرامگاه فردوسی در مجموعه ای فرهنگی در نزدیکی شهر مشهد است. شاهنامه چنان در قلب ایرانیان جای دارد که اسامی شخصیت های آن را بر روی فرزندان خود می گذارند، و آنان را از کودکی با داستان های شاهنامه آشنا می کنند.