تاریخچه خط - یک
سلام. می خوام به طور خلاصه دربارۀ تاریخ خط در ایران حرف بزنم. درباره. تاريخ خط در ايران به دو دورۀ متمايز پيش از اسلام و پس از اسلام تقسيم می شود. طبق کتيبه ای که در جنوب ايران کشف شده، مبدأ خط در ايران باستان به حدود پنج تا هفت هزار سال پيش می رسد. در ایران پیش از اسلام خط سُریانی و خط میخی برای پارسی باستان و خط آرامی، یونانی و عبری در میان یهودیان ایران رواج داشته است.
آغاز نگارش در ایران باستان به محوطه باستانی شوش باز میگردد. باستانشناسان در شوش گویهای مهرشدهای یافته اند که درون آن ها قطعات شمارشی بوده. این گویها پیش از آغاز تمدن عیلامی در دورۀ سه هزار و هشتصد تا سه هزار و صد پیش از میلاد مسیح، برای تبادل کالا و داد و ستد در روستاها و بین مردم برای شمارش به کار میرفتند.
خط میخی به مجموعهای از قدیمیترین روشهای نوشتار گفته میشود که گونه های متعددی دارد، از جمله میخی اکدی، میخی عیلامی و میخی هخامنشی. گرچه مدارک و شواهد نشان میدهند که شاید قومی پیش از سومریان نخستین ابداعکنندگان خط میخی بودهاند، اما در واقع سومریان بودند که سرانجام خط را بهصورت منسجم در آوردند و به دیگر قومها دادند. و از آن پس هر قومی آن را با زبان خود هماهنگ کرد و به کار گرفت.
خط میخی در ایران به دو گونه به کار برده شد. در دورۀ عیلام قدیم این خط برای نوشتن به زبانهای سومری و اَکَدی و در دورۀ عیلام میانه برای نوشتن زبان عیلامی مورد استفاده بوده. این گونه خطها تا پایان پادشاهی هخامنشی در ایران بهکار برده شدهاند.
بیشترین نوشتههای میخی عیلامی متعلق به دوران هخامنشی است که شامل نوشتههای شاهی می شود که غالباً به سه خط و سه زبان فارسی باستان، عیلامی و بابلی هستند. همچنین سنگنوشتهها و دیوارنوشتهها و سندهای اداری تختجمشید که دربردارندۀ نقل و انتقالها، پرداختیها و دریافتیهای ادارۀ دارایی ایالت پارس از زمان داریوش بزرگ تا اردشیر اول هستند.
خط میخی هخامنشی به احتمال زیاد توسط داریوش بزرگ ایجاد شده است. این نوع خط میخی که متشکل از پنجاه علامت است، آخرین نوع خط میخی است که در سدهٔ ششم پیش از میلاد ابداع شده است. این خط برای نوشتن کتیبههای هخامنشی به کار رفته است. خط میخی هخامنشی خطی نیمه الفبایی نیمه هجایی است به علاوهٔ هشت علامت که برای لغات پرتکرار مثل شاه، کشور و اهورامزدا به کار میرفته است. این خط که از سادهترین خطوط میخی است هماکنون در استاندارد یونیکد پذیرفته شده و بازهای به آن اختصاص داده شده است.
از حدود سدههای هشتم و هفتم قبل از میلاد کاربرد خط آرامی که با مرکب نوشته میشد به ایران راه یافت. نشانههای این خط را در زمان شاهان هخامنشی میتوان دید. پس از هخامنشیان، خط و زبان آرامی گسترش یافت. صورت ایرانیشدۀ خط آرامی در ایران برای نوشتن زبانهای پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی به کار گرفته شد و سپس خط جدید و کامل اوستایی از آن به وجود آمد.
دربارۀ خط اوستایی و ادامۀ سیر تحولات خط در ایران توی اپیزود بعدی صحبت می کنم.
