History of Iran 22
امروز دربارۀ قانون کشف حجاب توسط رضا شاه پهلوی حرف می زنم. یعنی قانون برداشتن حجاب زنان.
کشف حجاب زمانی اتفاق افتاد که رضا شاه قانونی را در سال هزار و نهصد و سی و شش تصویب کرد که بر اساس آن، پوشیدن چادر، روبنده و روسری برای زنان و دختران ایرانی ممنوع شد. این قانون در آن زمان مخالفت ها و موافقتهایی را در پی داشت. روحانیون و زنان مذهبی و سنتی مخالف آن بودند، و روشنفکران و تحصیل کرده ها موافق آن.
از زمان مسلمان شدن ايرانيان، زنان با حجاب شدند. و پشت ديوارهای فرهنگ و سنت در خانه ها باقی ماندند. تا اینکه به تدریج در دوران قاجار جرقه هایی برای برداشتن حجاب زده شد. اولین بار ناصرالدين شاه قاجار با هديه هایی که از سفر اروپا برای زنان دربار آورد، تغييری به پوشش زنان طبقات بالای جامعه داد. که البته اجباری نبود. برخی کشف حجاب در دوران رضا شاه را ادامۀ تلاش هایی می دانند که زنان پیشرو از اواخر دورۀ قاجار آغاز کردند.
پس از جنگ جهانی دوم و بازتر شدن فضای سیاسی اجتماعی در ایران، داشتن یا نداشتن حجاب برای زنان اختیاری شده بود. از حدود ده سال قبل از قانون کشف حجاب، انتقاد به حجاب دستکم در تهران آسانتر شده بود. و گروههای فعال جنبش زنان ایران از حجاب انتقاد میکردند.
شش سال پیش از صدور قانون کشف حجاب، ملکۀ افغانستان، ثریا، بدون حجاب به همراه شاه افغانستان به ایران آمد. روحانیون ایران خواستار حجاب همسر او شدند. اما رضا شاه این درخواست را رد کرد.
رضا شاه پهلوی در کل زندگی اش تنها یک سفر به خارج از ایران داشت. و آن هم ترکیه بود که با مصطفی کمال آتاترک دیدار کرد. او در این سفر تحت تأثیر مصطفی کمال آتاترک قرار گرفت. و کوشید تا مانند او کشور را با قدرت اداره کند. در این سفر، رضا شاه با دیدن زنان بیحجاب ترک که مشغول به کار بودند، و مانند مردان در صنعت کار میکردند، به فکر کشف حجاب زنان افتاد.
تلاش ها برای تصویب قانون کشف حجاب یک سال بعد از سفر رضا شاه به ترکیه شدت گرفت. او بعد از این سفر گفت چادر و حجاب دشمن ترقی و پیشرفت مردم است. کشف حجاب در ایران برخلاف ترکیه که در آن برداشتن حجاب اختیاری بود و علاوه بر آن آتاتورک فعالیتهای برنامهریزی شده و تبلیغات محتاطانهای برای تشویق زنان به برداشتن حجاب اجرا میکرد، توسط رضا شاه با زور و اجبار انجام شد. و به طور ناگهانی حق انتخاب از زنان گرفته شد. بخشی از زنان که مسنتر و سنتی بودند و بدون حجاب احساس برهنگی میکردند، عملاً در خانه حبس شدند.
رضا شاه کشف حجاب را از خانوادۀ خودش شروع کرد، زمانی که همسر و دختران او بدون حجاب در یک مراسم رسمی حاضر شدند. سپس همسران و دختران سیاستمداران و اطرافیان شاه این قانون را اجرا کردند. با استقبال زنان روشنفکر و تحصیل کرده، این قانون در کوچه و خیابان اعمال شد. و زنان قشرهای دیگر جامعه هم یا با زور و اجبار پلیس و یا به میل خود حجاب از سرشان برداشتند. برخی از کارشناسان و فعالان حقوق زنان، قانون کشف حجاب را سرآغاز حضور زنان ایرانی در عرصههای اجتماعی، به وجود آمدن یک نسل تحصیل کرده در میان زنان و حضور آنان در پستهای مدیریتی می دانند.
اما زمانی که رضا شاه برای همیشه ایران را ترک کرد، اجرای قانون کشف حجاب به سرعت فراموش شد. و زنان طرفدار حجاب، دوباره حجابشان را بر سر گذاشتند. در زمان پادشاهی پسر رضا شاه، محمدرضا پهلوی، سرانجام با مخالفت روحانیون و مقاومت مردم طرفدار حجاب، قانون کشف حجاب لغو شد. و به زنان آزادی بیشتری برای انتخاب حجاب داده شد. گرچه همچنان زنان به برداشتن حجاب تشویق می شدند.
با این حال، اندکی پس از انقلاب سال هزار و نهصد و هفتاد و نه در ایران، حکومت اسلامی حجاب را اجباری کرد. و نداشتن حجاب برای زنان ممنوع شد.
