Factfulness 6

غریزۀ چی بودیم؟ single perspective داشتن. یک زاویۀ دید داشتن. دو تا غریزۀ دیگه رو هم گذرا بهش اشاره کنیم. باشه دیگه بقیه اش برای تشنگان مطلب که برن خود کتاب ور بخونن. ما دیگه نمی رسیم بریم توی عمق همۀ فصل ها طبعاً. این دو تا غریزۀ مشکل ساز اصلی رو هم کوتاه می گیم رد می شیم. یکیش غریزۀ سرزنشه، دیگری عجله. سرزنش اونیه که تا یه مشکلی پیش میاد می ریم دنبال مقصر. می گه شما برو دنبال علت نه دنبال مقصر. یه سوتی ای وقتی داده می شه بپذیر که کسی عمداً نمی خواسته خرابی به بار بیاره. وقت و انرژی به جاش بذار برو به اون عوامل چندگانه ای بپرداز که اثر گذاشتن رو هم و این مشکل رو ایجاد کردن.

از اون ورم اگه کسی خیلی منم منم زد که من چنین کردم و چنان کردم و اینا، به این فکر کن که نقش خود فرد چقدر بوده، نقش سیستم چقدر بوده. آیا بدون اون آدم هم همین موفقیت حاصل می شد یا نه؟ حواسمون به دستاوردهای سیستم هم باشه به جای قهرمان پروری. اینم باز یه چیزیه که توی بررسی تاریخ خیلی کمکون می کنه. ما مقهور این نشیم که آقا آدمی این کارها رو کرد. خیلی وقت ها نقش سیستم رو دست کم می گیریم.

آخرین غریزه ای هم که می ره سراغش عجله است. چیزی که معمولاً مجبورمون می کنه که سریع تصمیم بگیریم. خیلی این تصمیم ها بعدش منحرف می شن یا تهش تصمیم های بدی از آب درمیاد. می گه هر وقت این urgency instinct دیدی داره لقد می زنه، شرایط داره قلقلکت می ده که باید تصمیم سریع بگیری، باید تصمیم بگیری ببین آیا واقعاً وقت بیشتری نمی شه گرفت؟ واقعاً نمی شه بیشتر وقت گذاشت رو ی موضوع؟ ببین آیا واقعاً مسئله این قدری که می گن فوری هست یا نه؟ ندرتاً می شه که اون طوری که ادعا می شه اولش مسئله، مسئلۀ مرگ و زندگی باشه. معمولاً می شه بیشتر وقت صرف کرد و دقیق تر تحلیل کرد مسئله رو. دنبال داده های دقیق باید بریم. دنبال داده های مرتبط باید بریم. هم باید دقیق باشن هم مرتبط.

باید سعی کنیم فوری تصمیم نگیریم. به خاطر اینکه وقتی می خوای فوری تصمیم بگیری فقط می ری سراغ بهترین سناریو و بدترین سناریو. Worst case, best case. در حالی که یه طیفی هست از خروجی های ممکن. همه رو باید بهش نگاه کنی. همیشه باید حواسمون به اثرات جانبی، عوارض جانبی کارامونم باشه. مخصوصاً کارهایی که عاجل انجام می دیم خیلی وقت ها حواسمون نیست که چه اثرات جانبی ای می تونن داشته باشن. مهم اینه که همۀ این جوانب رو، همۀ خروجی ها رو و همۀ عوارض اصلی و جانبی رو ببینیم و در نظر بگیریم.

کلاً هم حرف کتاب اینه دیگه. اینه که نگاهمون به جهان باید بر اساس فکر ها باشه. بر اساس واقعیت باشه. داده های واقعی باشه. بعضی وقتا می گه آدم ها از روی خوش نیتی میان اغراق می کنن. آب و تاب می دن در منفی نشون دادن بدی ها. چون فکر می کنن که با بزرگ کردن مثلاً آمار مشکلات توجه بیشتری می شه جلب کرد و این طوری مسئله رو راحت تر می شه حل کرد. این ضررش در دراز مدت بیشتره. چون شما داری احترام واقعیت رو کم می کنی. باید در همۀ شئونات زندگی مون، در آموزش، در تجارت، در خبرنگاری، احترام بذاریم به واقعیت و به دقیق بودن. همیشه باید حواسمون بهش باشه.

معلم ها می گه همیشه باید مطمئن باشن اطلاعاتی که می دن به روزه. بخش بزرگی از این نگاه غرب و بقیۀ دنیایی که ما داریم آقای هانس می گه از این اطلاعات قدیمی و تاریخ مصرف گذشته میاد. خبرنگارها هم مثل بقیه ممکنه که با این برداشت های غلط، با این غرائز خطاسازی که گفتیم مسیر رو اشتباه برن و ما رو هم بکشن به مسیر اشتباه. ما هرچند امیدواریم که همیشه گزارش هایی که از اوضاع می دن صادقانه باشه، ولی همیشه لازمه که منابع دیگه رو چک کنیم. همیشه لازمه که از وجه های مختلف نگاه کنیم. همیشه لازمه بسترسازی کنیم برای اطلاعاتی که می گیریم از رسانه. تا یک چیزی رو یک جایی خوندیم باور نکنیم.

حالا ایشون داره دربارۀ خبرنگار واقعی و رسانۀ درست درمون و اینا حرف می زنه. می گه چیزی که شنیدیم رو باید زاویۀ دیگه رو منبع دیگه رو چک کنیم. برای مایی که ممکنه تکیه مون به رسانه های بی سر و صاحب تلگرامی و اینا باشه، این مسئله خیلی مهم تر هم هست. رعایتش خیلی ضروری تر هم هست. از تصمیم های سریع، از اغراق دوری باید بکنیم بچسبیم به فکت، بچسبیم به واقعیت. چه در آموزش چه در خبرنگاری، چه در تجارت، چه در حرف های روزمره ای که می زنیم.

نتیجه گیری نویسنده اینه که Factfulness واقعیت محوری به خاطر برداشت های غلط و به خاطر غرائز انسانی ای که ما داریم نایاب شده و داره بر علیه ما کار می کنه. اوضاع در زمان کمی به طرز حیرت انگیزی بهتر شده. ولی تعداد زیادی از مردم فکر می کنن اوضاع داره همین طوری بدتر می شه. فهمیدن این لازمه اش اینه که فرای این شبکه های خبری نگاه کنیم. به واقعیت ها دسترسی بهتر داشته باشیم. چندوجهی نگاه کنیم به همه چی. این مثل جی پی اس کمکمون می کنه راهمون رو توی دنیا بهتر و دقیق تر پیدا کنیم. و از اون مهم تر، احتمالاً از اون مهم تر، اینه که Fact based بودن بر اساس واقعیت فکر و عمل کردن ناامیدی کمتری و استرس کمتری درست می کنه برای ما و کمکمون می کنه ببینیم دنیا به اون بدی ای که فکر می کنیم نیست. و اینکه داره بهتر می شه. و ما هم می تونیم تو بهتر بودنش یه سهمی داشته باشیم. یه هلی بدیم. این مهم تره به نظر من مهم تره از اون اصلاح دید به خودی خود.

یه پندی هم داره نویسنده دربارۀ اینکه به بچه ها چی یاد بدیم. خیلی من دوست دارم. یکی دو صفحه است توی آخر کتاب نمی شه اینجا همش رو گفت. باز توصیه می کنم که برین ببینین خودتون. می گه که اگه می خواین بچه ها به factfulness توجه کنن، واقعیت محور باشن، یاد بدیم بهشون که گذشته چطوری بوده. حتی قسمت های بد گذشته رو هم بهشون بگیم. یادشون بدیم که کلیشه های بیخود و کلیشه های معمولی و تکراری رو تشخیص بدند. یادشون بدیم که چطوری این دو تا نگاه ظاهراً مخالف هم رو داشته باشن که بله دنیا پر از درد و رنجه. و بله اوضاع خیلی بهتر از قبله. اوضاع خیلی از مردم، خیلی از قبل بهتره. یادشون بدیم که کلیشه های مذهبی و فرهنگی بی معنی ان. مسلمونا این طور، مسیحی اون طور، عربی این طور، مکزیکی اون طور حرف بیخوده.

یادشون بدیم که خبرایی که با احساساتشون می خوان بازی کنن رو تشخیص بدن. بفهمن اون خبری که طراحی شده که روی احساساتش اثر بذاره چیه. و باهاش عصبانی نشن و باهاش ناامید نشن. یادشون بدیم گول عدد رو نخورن. مچ اینایی رو که می خوان با عدد و رقم سرشون کلاه بذارن رو بگیرن. یادشون بدیم از همه مهم تر که دنیا مدام داره عوض می شه. هرچی یاد می گیرن رو باید به روز کنن مدام. انسانیت یادشون بدیم، کنجکاوی یادشون بدیم. یادشون بدیم که ما یه غرائزی داریم که خیلی وقت ها جلوی ما رو می گیرن نمی ذارن واقعیت رو بفهمیم. یادشون بدیم که اشتباهات نباید منجر بشن به خجالت کشیدن. باید منجر بشن به کنجکاوی.

من رو ول کنی می خوام همۀ کتاب رو حداقل همۀ مؤخره ش رو بخونم برای شما. نکنم دیگه واقعاً این کار رو. برین خودتون بخونین. سخنرانی های هانس رو هم برین ببینین. ببندیم این خلاصه رو اینجا دیگه. حالا توی مؤخرۀ اپیزود هم یکی دو تا نکتۀ جالب ازش می گیم.

چیزی که شنیدین اپیزود چهاردهم پادکست بی پلاس بود. این اپیزود بی پلاس رو من علی بندری به کمک فاطمه فخاریان و امید صدیق فر درست کردیم. آقای هانس روسلینگ نویسندۀ این کتاب آدم بسیار فعالی بود. اول پادکست گفتم من خودم از یه تدتاکی شناختمش چند سال پیش و تا پارسال که خیلی ناگهانی خبر مرگش آمد، دنبالش می کردم با شوق. این کتاب رو سال ها بود روش کار می کرد با پسرش و عروسش که بیشتر تصویرسازی ها و visualization ها و presentation ها خودش می گه کار اون هاست، کار کرده روش. توی Gapminder هم همکارش بودن.Gapminder.org سایتیه که کارهای هانس و این تیم روش هست. نمودارهایی که توی این اپیزود دربارش حرف زدیم اونجا هست و نمودارهای دیگه و ابزارهای دیگری که این ها توسعه دادند.

قصۀ جالبی هم داشت. سال دو هزار و شونزده بهش گفتن که یهو سرطان پیشرفتۀ پانکراس داره. دو سه ماه تا یک سال بیشتر وقت نداره. اینم یهو همۀ درس و سخنرانی و مصاحبه و برنامه و همه چی رو کنسل می کنه می گه این کتاب رو بیاین تمومش کنیم. خیلی هم سخت بوده اون تیز و بزی قبل رو پسرش می گه دیگه نداشت توی یه سال آخر. ولی کار کردن با هم. یه همون سبکی که توی سال های قبل کار می کردن. بحث بحث بحث بحث. روی تک تک چیزها و اینکه چطور ارائه بدیم چیزها رو با هم بحث کردن. نتیجه ش هم درخشانه واقعاً. یکی از آخرین چیزهایی که نوشته ایمیلیه که هانس به ناشرش زده که آره کار ما روی کتاب تمامه. و چیزی نوشتیم که خوندنش لذتبخشه و کمک می کنه که خواننده هر جای دنیا که باشه دنیا رو بهتر بفهمه.

این پسر و عروسش همونایی هم هستن که متن سخنرانی های تدش رو هم با هم می نوشتن. با هم طراحی شون می کردن. با هم کارگردانی شون می کردن. و این اولا و آنا خودشون می گن که زنده نموند هانس متأسفانه که بره دور دنیا و کتابش رو تبلیغ کنه. کاری که احتمالاً خیلی هم خوب از پسش بر میومد. و این طوری می تونست کتاب رو به دست آدم های دیگری برسونه. ولی امیدواریم که شما این کار رو بکنید. من اینو به خودم گرفتم راستش. چند سالی این آدم رو دنبال کرده بودم. بسیار بسیار چیز ازش یاد گرفتم و حالا هم امیدوارم که این طوری کمک کنم کتابش بهتر خونده بشه. بیشتر شنیده بشه. و از اون مهم تر اینکه حرفش، ایده ش و پیامش واقعاً بهتر و بیشتر دریافت بشه. رو خود من خیلی مؤثر بوده و امیدوارم که روی خیلیای دیگه هم همین طور باشه.

من چند وقت پیش یه توئیت کردم گفتم معادل پیشنهاد بدین برای عنوان فارسی کتاب. چند تا پیشنهاد خیلی خوب آمد. اما وسطش یکی یه خاطرۀ خوبی هم گفت. گفت که یه بار اتفاقی توی یه ونی در یه همایشی من کنار این آقای هانس نشستم. و اون زمان نمی شناختمش. خودش رو معرفی کرد. سر صحبت رو باز کرد. گفت که من به ایران سفر کردم. و گفت که فکر می کنم که نسل جوان آیندۀ بهتری برای ایران می سازن. اوضاع ایران بهتر از این خواهد شد. این دوستمون می گه که خیلی واضح بود که از من امیدوارتره. من بعداً که کتاب رو خوندم فهمیدم چرا امیدوارتره. این امیدواری در نگاهشه. ضمن اینکه امیدواری بیخود نیست. امیدواری پوچ نیست. ولی از نگاهش میاد. و چه نگاه خوبی هم هست. کاشکی همه داشته باشیم.

شما الان می تونید ترجمۀ فارسی بعضی از کتاب هایی که توی پادکست ازشون حرف زدیم رو از طریق سایت ماBPluspodcast.com با تخفیف بخرین. اگه دارین می خرین یادتون نره که بعضیاشون کد تخفیف داره. کد تخفیف BPlus بعضیا با لینکه که برید خودش تخفیفش اعمال می شه. ولی بعضیا رو باید کدش رو وارد کنید. کنارش نوشتیم تو سایت خودمون که کدوم چه جوریه. یه صفحه ای داریم الان. لینک ها رو همه رو جمع کردیم یه جا. همین کتاب واقعیت هم اونجا هست. کتاب تمرکز هست. کتاب استثنایی ها هست. کتاب چرا ملت ها شکست می خورند هست. یک ترجمۀ دیگری از اون صلحی که همۀ صلح ها را بر باد داد هست. کتاب قوی سیاه هست. بعضیاش الکترونیکی بعضیا کاغذی بعضیا صوتی. می تونید اونجا بخرید کتاب ها رو .

از سایت نشر نوین که این کتاب واقعیت رو بهش لینک دادیم اگر خرید کنید به جز این کتاب بقیۀ کتاب ها رو هم با کد تخفیف BPlus می تونید با تخفیف بیست درصد بخرید. موقعی که شما این اپیزود رو گوش می کنید ممکنه با دیگرانی هم به توافق رسیده باشیم. لینک های دیگر یهم اونجا اضافه کرده باشیم. بهتر اینه که سایت رو چک کنید و هر کتابی رو که می خواین ببینید اگر اونجا هست از اون طریق بخرید. دیگه این کار یک حمایتی از بی پلاس هم هست.

راه دیگر پشتیبانی از بی پلاس هم اینه که باز برید توی سایت ماBPluspodcast.com صفحۀ پشتیبانی. از اون جا می تونید با شونزده دلار اگر که خارج از ایرانید، یا با چهل و هشت هزار تومن اگر که ایران هستین. پشتیبان کل فصل اول پادکست بی پلاس بشین. ممنونیم از همۀ پشتیبان های مادی و معنوی پادکست. از رهنما کالج، اسپانسر این اپیزود. از حسین نجفی سازندۀ موزیک Intro و از مهران بوالحسنی طراح پوسترها و وبسایت پادکست بی پلاس. بی پلاس پادکستیه از چنل بی پادکست.