A Peace to End All Peace 3

حالا فاجعه اینجاست که بر اساس چنین تحلیل غلطی، و اطلاعات پرتی، بریتانیا آمد گفت خوب ما چی می خواهیم؟ جنگ که شروع شد گفت ما می خواهیم عثمانی با ما متحد بشه. اینا هم که اداره شون افتاده دست جوانان ترک. جوانان ترک هم که کنترلشون دست جهودهاست. خوب ما بیایم ببینیم جهودها چی می خوان، دل امپراطوری عثمانی رو این طوری به دست بیاریم.

چی می خواستن یهودی ها؟ تشکیل سرزمین یهودی در فلسطین. این چیزیه که صهیونیست ها چند وقتی بود زمزمه اش رو شروع کرده بودن اون موقع. از اواخر قرن نوزده. و اینا گفتن بسیار خوب. ما هم می ذاریم پشتش، از همین ایده حمایت می کنیم. این طوری ما دل گردانندگان امپراطوری عثمانی رو به دست میاریم. و اینا در جنگ میان سمت ما. و مامی تونیم جلوی آلمان بایستیم.

یه لحظه فکر کنین به این چیزی که الان شنیدین. بر اثر تحلیل خطایی، اینا فکر کردن کنترل عثمانی در واقع دست یهودی هاست. پس ما برای اینکه دل عثمانی رو به دست بیاریم و اتحاد عثمانی رو به دست بیاریم، باید قول فلسطین رو بدیم به یهودی ها. و واقعاً کردن این کار رو. در حالی که در واقعیت هیچ رابطه ای بین این جوانان ترک و یهودی ها اصلاً نبود.

در واقع تو قسطنطنیه بریم ببینیم چه خبر بود اون موقع. وقتی که جنگ شد، عثمانی ها بیشتر از همه از سمت ایتالیا و امپراطوری اتریش مجارستان احساس خطر می کردن. گفتن اینا چه کنیم، چه نکنیم. ما باید بریم در اروپا یه متحدانی برای خودمون دست و پا کنیم. این طوری تنهایی نمی شه. ما آسیب پذیریم. اولش اصلاً سعی کردن با خود بریتانیا ببندن. نزدیک شدن. پیغام و پسغام و اینا. ولی نشد. کار سر نگرفت. اینم باز جزئیاتش زیاده. توی کتاب هست. من نمی رم سراغش. حتی یه مقطعی رفتن سراغ روس ها. که مثل این بود که بیای به رئیس دزدها بگی بیا فرماندۀ پلیس شو. به خاطر اینکه امنیتشون رو به دست بیارن، رفتن سراغ روس ها. اون هم نشد.

نهایتاً در هزار و نهصد و چهارده که جنگ شروع شد، عثمانی ها شدن متحد آلمان ها. حالا یه مقدار توضیح می دیم چطوری. قرار هم این بود که آلمان ها در برابر دست اندازی بقیه به خاک عثمانی بیان ازشون حمایت کنند. در مقابل، عثمانی در جنگ بی طرف بمونه. توافق اینا البته از اون چیزهای غریب تاریخه. و هنوز دقیق نمی دونیم که کی اینجا چی داده چی گرفته. یه خواستۀ مهمی که عثمانی ها داشتن اینجا، القای کاپیتولاسیون بود. بزرگ بود این ماجرا در بین ملت عثمانی که آقا مخصوصاً آلمان ها، حالا خارجی های دیگه هم داشتن، حق کاپیتولاسیون داشتن.

تو ایران هم می دونیم که این سال ها بعد مسئله بود. خواستۀ دیگر این بود که اگر به عثمانی حمله شد، آلمان بیاد کمک. و اگه آلمان پیروز جنگ شد، غنائمی هم برسه به عثمانی. خیلی خواسته های بزرگی داشتن. و خیلیا حیرون بودن که چه طوری عثمانی تونسته آلمان رو راضی کنه به این توافق؟ چی داده بهشون؟ چیزی نداره که بده که! چی داده بهشون که تونسته اینا رو ازشون بگیره؟ یکی از جواب های ممکن این جواب بود. یه قصۀ حاشیه ای دیگه باید تعریف کنیم که بتونیم این جواب رو توضیح بدیم.

وقتی که جنگ شروع شد، عثمانی گفتیم اوضاع خوبی نداشت دیگه، از جمله از نظر ادوات جنگی هم اوضاعش خیلی محزون بود. داغون بود. آمده بودن اینا دو تا کشتی جنگی سفارش دادن. دو تا رزم ناو سفارش داده بودن به انگلیس ها. پولش رو هم که دولت نداشت بده. از امت اسلام جمع کرده بودن. گلریزون کرده بودن و زن ها طلاهاشرون رو بفروشن، و دانش آموز ها پول توجیبی هاشون رو بیارن، و حالا شاید هم اینا افسانه باشه. ولی به هر حال، ریز ریز ریز ریز پول جمع کردن. از ملت پول گرفتن واقعاً. و سفارش این دو تا رزم ناو رو دادن. دو تا کشتی اساسی هم بود اینا. یکی به اسم رشادیه. یکی به اسم سلطان عثمان اول.

جنگ که شروع شد، هنوز این کشتی ها در حال ساخت بودن. دومیه، این سلطان عثمان بیشتر از هر ناو دیگری در جهان توپ های سنگین داشت. جفتش رو هم اول برزیل سفارش داده بود. بعد نتونسته بود پولش رو بده. عثمانی پولش رو داده بود. برداشته بود. اون یکی رشادیه حتی آماده هم شده بود. اما این طرف تأسیسات بندری آماده نبود برای گرفتنش و نگهداریش. برای همین نگه داشته بودن اونجا. ولی انقدر این دوتا کشتی های قدرتمند و مهمی بودن در دنیای امروز، که می تونستن در سرنوشت جنگ اثر بگذارن.

این شد که چرچیل وقتی که فهمید که اوضاع این طوره و دو تا از کشتی های عثمانی اینجا هستن و باید بهشون تحویل بشه، و به نظر می رسه عثمانی داره یه لاسی با آلمان ها می زنه، شروع کرد مزه مزه کردن ایدۀ توقیف و مصادرۀ این کشتی ها. و وقتی که احساس خطر کرد واقعاً از اینکه عثمانی ممکنه بره متحد آلمان بشه، این هم دستور داد که اجازه ندن خدمۀ کشتی اصلاً برن توی کشتی پرچم عثمانی رو ببرن بالا. چون اگه می بردن، کشتی دیگه می شد مال عثمانی. و هر دو تا ناو رو رسماً بالا کشید. این کار غیرقانونی بود قطعاً.

هرچند اون موقع خیلی توجیهات قانونی براش تراشید چرچیل. ولی هیچ توجیه قانونی ای واقعاً نداشت. و همون موقع حتی در خود بریتانیا هم خیلی ها نپسندیدن این کار رو. و زیر سوال بردن. ولی نویسندۀ این کتاب می گه که خیلی ها می گفتن، از مورخین، که احتمالاً این دو تا ناو چیزی بوده که ترک ها قولش را دادن به آلمان ها. و این طوری دل آلمان ها رو به دست آوردن. در واقع بهای اتحاد با آلمان، این دو تا ناو بود. و حداقل اون دومی سلطان عثمان بود که قولش رو دادن ترک ها و اون وقت تونستن آلمان رو راضی کنن به اتحاد.

منتهی کار قشنگی که نویسنده می کنه اینه که میاد یک گره تاریخی مهمی رو باز می کنه به نظر من. میاد وقایع رو به ترتیب روز پشت سر هم می چینه. و می گه قضیه به نظر می رسه یه خرده پیچیده تر از اینه. ترک ها زبل تر از این حرف ها بودن. به نظر نویسنده می رسه که ترک ها از قبل بو برده بودن که چرچیل می خواد این ناوها رو بالا بکشه. برای همین، مذاکرات با آلمان رو یه مقداری به سرعت انداختن. و اومدن اون جا این روغن ریخته رو نذر امامزاده کردن. آمدن در مقابل تعهدات مهمی که از آلمان ها گرفتن، دو تا کشتی ایرو بهشون دادن که خودشون هم می دونستن دیگه ندارنشون. توجه کردین چی شد؟ توافق البته قرار شد فعلاً باز محرمانه بمونه. ولی اگر این طور بوده باشه، حقه بازی خیلی جالبی کردن.

اسپانسر این اپیزود پادکست بی پلاس. مانا پی هست. مانا پی یک اپلیکیشن امنه برای پرداخت که بانک پاسارگاد توسعه اش داده. با مانا پی می تونید پول کارت به کارت کنید. و می تونین شارژ بخرین. می تونین برین بسته های اینترنتی شرکت های موبایل رو با هم مقایسه کنی. بررسی کنی. اون چیزی رو که مناسبه بخرین. می تونین هم اونجا باخبر بشید اگر که بستۀ جدیدی آمده باشه، بسته های مناسبتی آمده باشه، یا از این جور چیزها. یک کد هدیه هم تعریف کردن برای شنونده های بی پلاس. دویست نفر اولی که در اولین تراکنششون از کد هدیۀ بی پی ال یو اس استفاده کنن، بی پلاس، پنج هزار تومن شارژ هدیه می گیرن. برای اینکه ببینید که چطوری کار می کنه و از این هدیه چطوری باید استفاده کرد، مانا پی دات کام اسلش بی پلاس رو ببینید. ام ای ان ای پی ای وای دات کام اسلش بی پی ال یو اس. ماناپی دات کام.

گفتیم از اشتباهات بریتانیایی ها گفتیم در اون مقطع. یه اشتباه دیگه شون این بود که فکر می کردن که آلمان می خواد با عثمانی ها ببنده. عثمانی ها دارن ناز می کنن. در حالی که خوب ما الان می دونیم که برعکس بوده. سرزنش می شد چرچیل خیلی در بریتانیا به خاطر اینکه عثمانی می گفتن که مال ما بود. پیش ما بود. می خواست با ما باشه. چرا کاری کردی که بره با آلمان ها. ولی کتاب یک چیزهایی کشف می کنه، من واقعاً نمی تونم توی جزئیاتش برم. ببخشید که هی تکرار هم می کنم. ولی خیلی جذابه. از اون طرف می دونم که کار ما توی این پادکست این نیست.

یه چیزهایی کتاب از عوامل تصمیم ساز و سیاست ساز پشت پرده در اون دورۀ حیرت انگیز کشف می کنه، و کنار هم می ذاره به نظر من، که همین کتاب رو خیلی لذت بخش می کنه خوندنش رو. یعنی شما اون تصویر کلی و اون ایدۀ کلی کتاب به کنار، این چیزی که از جزئیات و از نحوۀ تصمیم گیری و اطلاعاتی که منجر به تصمیم گیری شده، و شکل فکر کردن تصمیم گیران و تصمیم سازان اون موقع، به آدم یاد میده به نظر من خودش خیلی قیمتیه.

بگذریم. جنگ که یک خرده بالاگرفت، عثمانی ها آمدند به دو تا از کشتی های آلمانی که بریتانیایی ها بهشون حمله کرده بودن، راه دادن. که اینا در برن. در حالی که قرار بود اینا بی طرف باشن مثلاً دیگه. این طوری که کمک کردن به بریتانیا، دیگه عملاً رسوا شد. ماجرای معاهده علنی شد که آقا اینا واقعاً یه ساخت و پاختی کردن یواشکی با آلمان ها. و متحدن با آلمان ها. بعد هم یه زیرابی های دیگه ای رفتن. و نهایتاً اصلاً عثمانی دیگه زد خودش به جنگ و حمله کرد به روسیه ای که متحد بریتانیا بود. اواخر اکتبر هزار و نهصد و چهارده بریتانیا علیه عثمانی رسماً اعلام جنگ کرد.

همچین که مشغول جنگ شدن، بریتانیایی ها و فرانسوی ها شروع کردن پشت پرده نقشه کشیدن برای بعد از جنگ. که اگر پیروز شدیم، این امپراطوری عثمانی رو تونستیم کلاً بکشیم بالا، چه کنیم با بقایاش و سرزمین هاش. این اون موضوعیه که ما به خاطرش آمدیم سراغ این کتاب. و این اون داستانیه که به خاطرش می کن این کتاب داستان پیدایش خاورمیانۀ جدیده. تا قبل از این، بریتانیا سال ها بود که داشت کمک می کرد به عثمانی. هم جلوی زیاده طلبی های روسیه و اتریش مجارستان رو بگیره، و هم از اون ور یه راه خوبی بهشون بده برای اتصال و تجارت با هند.