×

우리는 LingQ를 개선하기 위해서 쿠키를 사용합니다. 사이트를 방문함으로써 당신은 동의합니다 쿠키 정책.


image

Lær Norsk Nå Podcast, 12 – Skarre “r”

12 – Skarre “r”

Som oftast blir norsk uttalt med ein såkalla rulle-r, rrrr. For mange som lærer norsk kan denne lyden vera ein utfordring. Det er likevel ein betydeleg minoritet som uttaler «r» som rrrr. På norsk kallar me dette for ein skarre-r og det er den same «r» som ein finn på for eksempel fransk og tysk. Lingvistar kallar lyden for ein stemt dorso-uvular frikativ, men eg trur eg held meg til skarre «r». Så mange som 1/3 av nordmenn skarrer på «r», og eg er, som dykk kanskje høyrar, ein av dei.

«Skarre»-r er vanleg på Sørlandet og Sør-Vestlandet, ca. frå Bergen og ned langs kysten til Kristiansand. Det har likevel ikkje alltid vore slik. Denne måten å uttala «r» på kjem frå fransken dei snakkar i Paris. Faktisk var det på eit tidspunkt langt i frå alle i Frankrike ein gong som skarra på r'en. Denne skarre «r»en spreidde seg til København i Danmark rundt 1780. Noreg var på denne tida i ein union under Danmark, og «r» spreidde seg difor vidar til Kristiansand i sør og Stavanger og Bergen i vest på 1800-talet. I byrjinga var det eit storbyfenomen, men det spreidde seg seinare til landsbygda.

Fransk var et prestisjespråk på 1800-talet. Faktisk hadde det i Europa litt same status som engelsk har i dag, det var eit lingua franca. Lingua franca kjem tross alt frå frankaranes språk, altså fransk. Dette gjorde at skarr-r en også i Noreg gjerne fekk ein viss status som hjelpte til å spreie den vidare. Folk trengde ikkje å vera redd for å bli sedde ned på om dei skarra på «r» en, det var jo slik franskmenna snakka! I tillegg er skarre r'en lettare å uttala en rulle r'en. Kanskje har du sjølv hatt problem med å uttala rulle r'en? Då kan du veta at det finnes ein alternativ måte å uttala den på norsk, nemleg skarr r.

I løpet av 1900-talet spreidde denne skarre r'en seg rundt Bergens området, langs kysten ned til sørvestlandet og på Sørlandet rundt Kristiansand og bygdene inn i landet. Ein reknar med at skarre r'en kjem til å spreia seg endå lenger i framtida og at til slutt vil heile Sørlandet og store deler av vestlandet skarra på «r»en.

Det er likevel ikkje berre på sør- og vestlandet ein finn dette fenomenet. Også eit mindretal frå vestkanten av Oslo uttala r'en som ein skarre «r». Dette har ein trudd er på grunn av at mange av desse hadde hushjeleper som kom frå Sørlandet eller Danmark der dei skarra på r'en. Dermed byrja også fleire av ungane frå desse kantane å skarra. Ein anna teori er at denne r'en oppstod i Oslo på grunn av dei politiske og økonomiske banda mellom København og Oslo. Denne r'en har blitt kalla for Frogner-r'en. Frogner er ein bydelen på vestkanten av Oslo som gjerne dei rikaste i byen bur i. Likevel uttalar dei aller fleste i Oslo og på austlandet r'en som ein rulle r.

Kva er det som gjer at skarre r'en ikkje har spreidd seg like mykje på austlandet? Ein teori går ut på at såkalla retroflekse lydar på austlandsdialekta gjer at skarre r'en ikkje spreiar seg på austlandet. Retroflekse lydar vil seie at kombinasjonen «rt» eller «rd», for eksempel, blir uttalt i eit. Surt blir surt, kart blir kart osv. Dette er vanleg på austlandet, men ikkje på vestlandet og Sørlandet. På mi dialekt uttalar me alle bokstvane, kart, surt, og dermed var det også lettare for skarre «r»'en å spreia seg her. Det er mykje som tyder på at desse retroflekse lydane og rulle-r heng saman, og at det difor er vanskelegare for «skarre» r'en å spreia seg her.

Sannsynligvis vil ikkje skarre'ren spreia seg til austlandet med det fyrste. Men det er også fleire stader på vestlandet som verken har skarre-r eller retroflekse lydar. Kva vil skje her? I Sogn og Fjordane, eit fylke, eller region, nord for Bergen uttalar dei «r»'en som ein rulle r, rrrr, men dei uttaler også alle bokstavane i kart og surt, altså dei har ikkje retroflekse lydar. Dette kan tyda på at «skarre»r'en kan spreia seg til desse områda, men om den gjer det gjennstår å sjå. For mange som bur i Sogn og Fjordane er rulle r'en ein del av deira identitet som skil dei frå folk frå for eksempel Bergen .

Kvifor ein «r» føretrekk du? Send meg gjerne ein epost, du finn epost adressa i deskripsjonen til denne episoden. Elles håpar eg å sjå dykk i neste episode. Ha det bra!

12 – Skarre “r” 12 – Scharfes „r“ 12 – Sharp “r” 12 – “r” sostenida 12 – « r » dièse 12 – Scherpe “r” 12 – Ostre „r” 12 – “r” sustenido 12 – Резкая «р» 12 – Skarp "r" 12 – Keskin “r” 12 – Дієз «р»

Som oftast blir norsk uttalt med ein såkalla rulle-r, rrrr. Da Norwegisch normalerweise mit einem sogenannten rulle-r, rrrr, ausgesprochen wird. Norwegian is most often pronounced with a so-called rulle-r, rrrr. Como el noruego se suele pronunciar con el llamado roll-r, rrrr. For mange som lærer norsk kan denne lyden vera ein utfordring. Für viele, die Norwegisch lernen, kann dieser Klang eine Herausforderung sein. For many who learn Norwegian, this sound can be a challenge. Para muchos que están aprendiendo noruego, este sonido puede ser un desafío. Det er likevel ein betydeleg minoritet som uttaler «r» som rrrr. However, there is a significant minority who pronounce "r" as rrrr. Todavía hay una minoría significativa que pronuncia la "r" como rrrr. På norsk kallar me dette for ein skarre-r og det er den same «r» som ein finn på for eksempel fransk og tysk. Auf Norwegisch nennen wir dies ein skarre-r und es ist das gleiche "r", das man beispielsweise im Französischen und Deutschen findet. In Norwegian we call this a skarre-r and it is the same "r" that one finds in, for example, French and German. En noruego, lo llamamos skarre-r y es la misma "r" que se encuentra, por ejemplo, en francés y alemán. Lingvistar kallar lyden for ein stemt dorso-uvular frikativ, men eg trur eg held meg til skarre «r». Linguisten nennen den Laut einen stimmhaften dorso-uvularen Frikativ, aber ich glaube, ich bleibe beim scharfen "r". Linguists call the sound a voiced dorso-uvular fricative, but I think I stick to skarre «r». Los lingüistas llaman al sonido una fricativa dorso-uvular sonora, pero creo que me quedo con la "r" aguda. Så mange som 1/3 av nordmenn skarrer på «r», og eg er, som dykk kanskje høyrar, ein av dei. Bis zu 1/3 der Norweger kriechen auf "r", und ich bin, wie ein Taucher vielleicht hört, einer von ihnen. As many as 1/3 of Norwegians scramble on "r", and I am, as a diver may hear, one of them. Hasta 1/3 de los noruegos pierden la "r", y yo soy, como habrás escuchado, uno de ellos.

«Skarre»-r er vanleg på Sørlandet og Sør-Vestlandet, ca. "Skarre" are common in Southern Norway and South-Western Norway, approx. frå Bergen og ned langs kysten til Kristiansand. von Bergen und die Küste hinunter nach Kristiansand. from Bergen and down the coast to Kristiansand. Det har likevel ikkje alltid vore slik. However, this has not always been the case. Denne måten å uttala «r» på kjem frå fransken dei snakkar i Paris. Diese Aussprache von "r" stammt aus dem Französischen, das sie in Paris sprechen. This way of pronouncing "r" comes from the French they speak in Paris. Faktisk var det på eit tidspunkt langt i frå alle i Frankrike ein gong som skarra på r'en. Tatsächlich war es einmal weit von allen in Frankreich entfernt. In fact, at one point, it was far from everyone in France once upon a time. Denne skarre «r»en spreidde seg til København i Danmark rundt 1780. Dieser Kormoran "r" breitete sich um 1780 nach Kopenhagen in Dänemark aus. This sharp "r" spread to Copenhagen in Denmark around 1780. Noreg var på denne tida i ein union under Danmark, og «r» spreidde seg difor vidar til Kristiansand i sør og Stavanger og Bergen i vest på 1800-talet. Norway was at this time in a union under Denmark, and "r" therefore spread to Kristiansand in the south and Stavanger and Bergen in the west in the 19th century. I byrjinga var det eit storbyfenomen, men det spreidde seg seinare til landsbygda. In the beginning it was a big city phenomenon, but it later spread to the countryside.

Fransk var et prestisjespråk på 1800-talet. French was a prestigious language in the 19th century. Faktisk hadde det i Europa litt same status som engelsk har i dag, det var eit lingua franca. In fact, in Europe it had a bit of the same status as English has today, it was a lingua franca. Lingua franca kjem tross alt frå frankaranes språk, altså fransk. After all, Lingua franca comes from the language of the Franks, ie French. Dette gjorde at skarr-r en også i Noreg gjerne fekk ein viss status som hjelpte til å spreie den vidare. This meant that skarr-r also in Norway often gained a certain status that helped to spread it further. Folk trengde ikkje å vera redd for å bli sedde ned på om dei skarra på «r» en, det var jo slik franskmenna snakka! People did not need to be afraid of being looked down upon if they cut on the "r", that was how the French spoke! I tillegg er skarre r'en lettare å uttala en rulle r'en. In addition, the skarre r 'is easier to pronounce a roll r'. Kanskje har du sjølv hatt problem med å uttala rulle r'en? Maybe you yourself have had a problem pronouncing the roll r? Då kan du veta at det finnes ein alternativ måte å uttala den på norsk, nemleg skarr r. Then you can know that there is an alternative way to pronounce it in Norwegian, namely skarr r.

I løpet av 1900-talet spreidde denne skarre r'en seg rundt Bergens området, langs kysten ned til sørvestlandet og på Sørlandet rundt Kristiansand og bygdene inn i landet. In the course of the 20th century, this rare species spread around the Bergen area, along the coast down to the south-west and in the south around Kristiansand and the villages inland. Ein reknar med at skarre r'en kjem til å spreia seg endå lenger i framtida og at til slutt vil heile Sørlandet og store deler av vestlandet skarra på «r»en. One reckons that the skarre r will spread even further in the future and that in the end the whole of Sørlandet and large parts of the western country will skarra on the «r».

Det er likevel ikkje berre på sør- og vestlandet ein finn dette fenomenet. However, it is not only in the south and west that this phenomenon is found. Også eit mindretal frå vestkanten av Oslo uttala r'en som ein skarre «r». A minority from the western edge of Oslo also pronounces the r as a sharp «r». Dette har ein trudd er på grunn av at mange av desse hadde hushjeleper som kom frå Sørlandet eller Danmark der dei skarra på r'en. Dies ist vermutlich darauf zurückzuführen, dass viele von ihnen Hausangestellte hatten, die aus Sørlandet oder Dänemark kamen, wo sie auf dem R'en schnitten. This is thought to be due to the fact that many of these had domestic workers who came from Sørlandet or Denmark where they cut on the r. Dermed byrja også fleire av ungane frå desse kantane å skarra. Thus, several of the young from these edges also began to squawk. Ein anna teori er at denne r'en oppstod i Oslo på grunn av dei politiske og økonomiske banda mellom København og Oslo. Eine andere Theorie besagt, dass diese aufgrund der politischen und wirtschaftlichen Verbindungen zwischen Kopenhagen und Oslo ihren Ursprung in Oslo hat. Another theory is that this r 'originated in Oslo due to the political and economic ties between Copenhagen and Oslo. Denne r'en har blitt kalla for Frogner-r'en. This r'en has been called the Frogner r'en. Frogner er ein bydelen på vestkanten av Oslo som gjerne dei rikaste i byen bur i. Likevel uttalar dei aller fleste i Oslo og på austlandet r'en som ein rulle r. Frogner is a district on the western edge of Oslo that is often home to the richest people in the city.

Kva er det som gjer at skarre r'en ikkje har spreidd seg like mykje på austlandet? What is it that makes skarre r'en not spread as much in the east? Ein teori går ut på at såkalla retroflekse lydar på austlandsdialekta gjer at skarre r'en ikkje spreiar seg på austlandet. One theory is that so-called retroflex sounds in the Australian dialect mean that skarre r'en does not spread in austland. Retroflekse lydar vil seie at kombinasjonen «rt» eller «rd», for eksempel, blir uttalt i eit. Retroflex sounds mean that the combination "rt" or "rd", for example, is pronounced in eit. Surt blir surt, kart blir kart osv. Sour becomes sour, map becomes map, etc. Dette er vanleg på austlandet, men ikkje på vestlandet og Sørlandet. This is common in the east, but not in the west and south. På mi dialekt uttalar me alle bokstvane, kart, surt, og dermed var det også lettare for skarre «r»'en å spreia seg her. In my dialect, I pronounce all the letters, map, sour, and thus it was also easier for sharper "r" 'to spread here. Det er mykje som tyder på at desse retroflekse lydane og rulle-r heng saman, og at det difor er vanskelegare for «skarre» r'en å spreia seg her. There are many indications that these retroflex sounds and roll-r are connected, and that it is therefore more difficult for the "skarre" r to spread here.

Sannsynligvis vil ikkje skarre'ren spreia seg til austlandet med det fyrste. Probably the scarecrow will not spread to Australia with the prince. Men det er også fleire stader på vestlandet som verken har skarre-r eller retroflekse lydar. But there are also several places in western Norway that have neither skarre-r nor retroflex sounds. Kva vil skje her? What will happen here? I Sogn og Fjordane, eit fylke, eller region, nord for Bergen uttalar dei «r»'en som ein rulle r, rrrr, men dei uttaler også alle bokstavane i kart og surt, altså dei har ikkje retroflekse lydar. In Sogn og Fjordane, a county, or region, north of Bergen, they pronounce the "r" as a rolled r, rrrr, but they also pronounce all the letters in kart and sour, i.e. they do not have retroflex sounds. Dette kan tyda på at «skarre»r'en kan spreia seg til desse områda, men om den gjer det gjennstår å sjå. This may indicate that the "skarre" r can spread to these areas, but whether it does remains to be seen. For mange som bur i Sogn og Fjordane er rulle r'en ein del av deira identitet som skil dei frå folk frå for eksempel Bergen . For many who live in Sogn og Fjordane, the roller coaster is part of their identity that separates them from people from, for example, Bergen.

Kvifor ein «r» føretrekk du? Why do you prefer "r"? Send meg gjerne ein epost, du finn epost adressa i deskripsjonen til denne episoden. Elles håpar eg å sjå dykk i neste episode. Otherwise, I hope to see you in the next episode. Ha det bra!