Ahmad Shamlou

احمد شاملو شاعر، مترجم، روزنامه‌نگار، نویسنده، پژوهشگر ادبی و فرهنگی، و فعال سیاسی بود. او در سال هزار و نهصد و بیست و پنج میلادی در تهران به دنیا آمد. شاملو از جمله شاعرانی‌ است که نیست انگاریِ روشنفکری در زمانۀ خودش را به خوبی در شعرش نمایان می‌کند. احمد شاملو مانند صادق هدایت از روشنفکران تاثیرگذار در تاریخ معاصر ایران به شمار می رود.

شغل نظامیِ پدرش، دوران کودکی بی‌ثباتی را برای شاملو رقم زد. در ابتدای جوانی، به‌ علت شرکت در فعالیت‌های سیاسی و زندانی شدن، تحصیلاتش را در دبیرستان رها کرد. و دیگر هرگز ادامهٔ تحصیل نداد.

شهرت اصلی شاملو به ‌خاطر نوآوری در شعر معاصر فارسی و سرودن گونه‌ای شعر است که با نام شعر سپید یا شعر شاملویی شناخته می شود. این سبک شعری هم‌اکنون یکی از مهم‌ترین قالب‌های شعریِ مورد استفاده در ایران به‌شمار می‌رود. شاملو را با لقب «پدر شعر سپید» می‌شناسند.

احمد شاملو در عمرِ هفتاد و پنج سالۀ خود وقایع مهمی را در تاریخ ایران دید: از آغاز سلسلهٔ پهلوی گرفته تا انقلاب اسلامی و جنگ هشت‌ سالهٔ ایران و عراق. او در بحبوحهٔ جنگ جهانی دوم و ورود متفقین به خاک ایران، در فعالیت‌های سیاسی علیه متفقین در شمال کشور شرکت کرد، و بعدها در تهران دستگیر شد و به زندان افتاد.

در دوران پرتنش تاریخ ایران، با هر تغییر در فضای سیاسی ایران، چاپ آثار شاملو نیز متوقف می‌شد. در حالی که کار و فعالیت شاملو متوقف نمی‌شد.

شاملو را می‌توان در زمینهٔ روزنامه‌نگاری فعال‌ترین شاعر معاصر دانست. فعالیت‌های روزنامه‌نگاری شاملو بر فضای فرهنگی جامعه و رونق جریان‌های ادبی بسیار اثر گذاشته است. بخش اصلیِ این فعالیت‌ها را شاملو در نیمهٔ اول زندگی انجام داده است. او مقاله‌نویسی را از نوجوانی آغاز کرد. و در بیست و یک سالگی سردبیر هفته‌نامه شد. این آغازِ راهی بود که سه دهه بی‌وقفه ادامه یافت.

شاملو از جمله روشنفکرانِ مخالف انقلاب اسلامی بود. و این مخالفت را به‌وضوح در مصاحبه‌ با روزنامه بیان کرد.

آیدا ، همسر سوم احمد شاملو، از افراد بسیار تأثیرگذار در زندگی اوست. این تأثیرگذاری تا پایان عمر ادامه یافت. ردپای عشق و علاقۀ بسیار شاملو به آیدا در بسیاری از نوشته‌ها و اشعار شاملو هویداست.

اشعار چاپ‌شدۀ شاملو بیش‌از هجده جلد است. وی آثار بسیارِ دیگری در چند زمینه آفرید: داستان کوتاه، فیلم‌نامه، تحقیق در فرهنگ عامه، تصحیح متون کهن فارسی، ترجمهٔ شعر و رمان و نمایش‌نامه، کتاب‌هایی برای کودکان، روزنامه‌نگاری و چند زمینۀ دیگر. در این ‌بین، کتاب کوچه، اثر بزرگ و تحقیقی شاملو در چندین جلد است. این اثر، لغت‌ها، اصطلاح‌ها، باورها، قصه‌ها، امثال‌وحکم، آداب‌ و رسوم، فرهنگ و فولکلور مردم کوچه و بازار تهران را دربرمی‌گیرد.

شاملو در سرودن شعر سپید، یعنی شعر بی‌وزن، با کمک آهنگ و موسیقیِ درون شعر، شعر سپید را از نثر جدا می‌کند. نقش شاملو در غنای شعر نو، بنیان‌گذاری شعر سپید، جایگزینی واژه‌ها و معنابخشی عمیق کلام در شعر نو ایران انکارناپذیر است. شاملو معتقد بود که رعایت وزن در شعر ممکن است شاعر را از مسیر خلاقیت شعر باز دارد.

شاملو در سینما نیز فعال بود و برای فیلم‌سازان نامداری فیلمنامه نوشته ‌است.

شاملو در زمینۀ ترجمه نیز فعالیت‌های زیادی داشت. ترجمۀ او از سروده‌های فدریکو گارسیا لورکا با اجرا و صدای خودش با استقبال فراوانی روبرو شد. ترجمۀ رمان شازده کوچولو و هم چنین ترجمهٔ گیل گمش که قدیمی‌ترین متن اسطوره‌ای جهان است، از دیگر کارهای ارزشمند شاملو در زمینهٔ ترجمه است.

سال‌های آخر عمر شاملو کم و بیش در انزوا گذشت. از سویی تمایل به خروج از کشور نداشت، از سوی دیگر اجازهٔ هیچ‌گونه فعالیت ادبی و هنری به شاملو داده نمی‌شد. و اکثر آثار او سال‌ها در توقیف مانده بود.

احمد شاملو پس از یک دورهٔ طولانی بیماری، در سال دو هزار میلادی درگذشت. او همواره مخالفان و منتقدان بسیاری داشته و سنگ ر او در ایران بارها توسط افرادی ناشناس شکسته شده‌ است.