Ethnicities3
یکی از قوم های مهم ایرانی قوم آذری است. مردم آذری یا مردم آذربایجانی یا آذریها مردمانی با عناصری از فرهنگ ایرانی هستند که در بخش هایی از ایران، در جمهوری آذربایجان و همچنین در ترکیه، گرجستان و روسیه سکونت دارند.
این گروه، که پس از فارسها، بزرگترین قوم در ترکیب ملی ایران هستند، بیشتر در بخش شمال غربی ایران، در استانهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، زنجان و قزوین استقرار دارد. و ادامۀ آن به استان همدان و غرب گیلان گسترش یافته است. علاوه بر این، در شهرهای تهران، قم و اراک هم جمعیت بسیاری را شامل میشود. آذریها موقعیت اجتماعی بالایی در میان ملت ایران دارند. و نخبگان سیاسی، فکری، مذهبی، علمی و فرهنگی آن ها از جایگاه اجتماعی شاخصی در سطوح ملی و محلی برخوردارند.
آذریها در متغیرهای لهجه و قومیت با اکثریت ملت ایران، یعنی فارسها، تفاوت دارند. اما در متغیر دین و مذهب و همچنین تکلم به زبان رسمی کشور، یعنی فارسی، با اکثریت ملت مشترکاند. منطقۀ آذرینشین ایران، با آذریهای قفقاز در سه متغیر زبان، قومیت و مذهب همساناند. زیرا قبل از معاهدات گلستان و ترکمنچای، آن ها به صورت یکپارچه بخشی از ایران تاریخی و باستانی بوده اند.
زبان اول آذری ها ترکی آذربایجانی است که ترکی، آذری و آذربایجانی نیز نامیده میشود و ساختاری شبیه به ترکی استانبولی ولی با لهجهای متفاوت دارد.
یکی از مهمترین اقدامات سیاسی آذریها را باید تأسیس دولت صفویه دانست که پس از دورهای طولانی هرج و مرج در کشور توانستند دولتی فراگیر و یکپارچه در ایران به وجود آورند. همچنین در دورۀ قاجار، شهر آذری نشینِ تبریز مقرّ ولیعهد ایران بود.
آذری ها در تبدیل مذهب رسمی کشور به تشیع در دورۀ صفویه که از مهمترین اجزای سازندۀ هویت دینی و ملی به شمار میآمد، حضور فعال و مؤثر داشتند. همچنین پرچمدار جنبشهای سیاسی ملی ایران، به ویژه در انقلاب مشروطیت بودند.
آذریها مهمترین اقدام سیاسی خود را در اوایل قرن بیستم در سازماندهی نهضت مشروطه و تداوم مقاومت مسلحانه به رهبری سرداران معروف، ستارخان و باقرخان انجام دادند. این اقدام ملی، به دنبال سوابق سیاسی پیشین، به دلیل گرایش وطنخواهانه و ملیگرایی آن ها بود. این جنبش را میتوان سرآغاز تأسیس دولت ملی در ایران دانست؛ به عبارت دیگر انقلاب مشروطه دولت ایران را که تا آن زمان «دولت سرزمینی» بود به «دولت ملی» تبدیل کرد.
هماکنون آذریها از مهمترین تولیدکنندگان صنعتی و کشاورزی ایران به حساب میآیند. تبریز مرکز مهم صنعت اتومبیلسازی، ماشینسازی و تراکتورسازی ایران است، و با دارا بودن پالایشگاه نفت، بخش عمدۀ سوخت های استانهای غربی کشور را فراهم میآورد. بازرگانان آذری در تبدیل کردن بازار تهران به یک مرکز مهم تجاری نقش مهمی ایفا کرده اند و هماکنون هم دارای نفوذ بسیاری در بازار تهران هستند.
هنر آذربایجانی جزو غنیترین هنرهای ایرانی است که در میان مردم آذری رایج است. این هنر در طیف گستردهای از صنایع دستی، مانند طلا و جواهر، حکاکی روی فلز، قالیبافی، قلابدوزی، خوشنویسی و نگارگری نشان داده شده است.
هنرمندان آذربایجانی با خلاقیت خود، موسیقی منحصربهفردی را میآفرینند که به موسیقی آذربایجانی معروف است. کسانی که این نوع موسیقی را به همراه سرودههای خود به زبان آذری میخوانند، عاشیق نامیده میشوند. عاشیقها در وصف آذربایجان و دلاوریهای بزرگان آن، در قهوه خانه ها و در مراسم جشن عروسی و یا عزاداری، سرودههای زیبایی را به همراه موسیقی آذری میخوانند. عاشیقها از دوران قبل از اسلام در بین مردمان ترکتبار وجود داشتهاند.
رقص آذربایجانی، رقص فولکلور، قدیمی و ملودیک آذریهاست، که در انواع گوناگون توسط رقصنده های مرد و زن در مجالس و جشن های گوناگونی مثل عروسی در میان آذری ها رواج دارد. آشپزی آذری هم شامل غذاهای بسیار متنوع و لذیذ می شود که شهرت بسیاری دارد.
