History of Iran 4
سلام. این چهارمین اپیزود از مجموعۀ تاریخ ایران هست. همون طور که توی قسمت قبلی گفتم، مادها قومی آریایی بودن که در بخش غربی فلات ایران ساکن شدن. حکومت ماد در زمان فرمانروایی هووَخشترَ، سومین پادشاه ماد به اوج قدرت رسید. پسر و جانشین او لیاقت و درایت پدر را نداشت. و بزرگان طایفه های ماد و تودۀ مردم که از عملکرد حاکم ناراضی بودند، بر ضد او با کورش هخامنشی همدست شدند. سرانجام با فتح هگمتانه، پایتخت مادها، به دست کورش حکومت ماد برافتاد. سلسلۀ هخامنشی منسوب به هخامنش، جد کورش کبیر است. هخامنش رئیس یکی از قبایل مهم قوم پارس بود. پارس ها، هم زمان با قدرت گرفتن مادها، در قسمت های جنوبی فلات ایران یعنی سرزمین پارس که استان فارس کنونی هست، و نواحی مجاور آن مستقر بودند. شاخه ای از خاندان هخامنشی در فارس، به مرکزیت شهر اَنشان حکومت محلی کوچکی تشکیل داده بود. یکی از نوادگان هخامنش، به نام کورش که بر این شهر اَنشان حکومت می کرد، قبیله های پارسی را متحد کرد. و پادشاهی هخامنشیان را بنیان نهاد. کورش مدتی پس از به قدرت رسیدن، به آسیای صغیر لشکرکشی کرد. و حکومت لیدیه (در ترکیۀ امروزی) و سایر دولت شهرهای آنجا را شکست داد. و شهر سارد، یعنی پایتخت لیدیه، و تمامی آسیای صغیر را به تصرف خود درآورد. در نتیجۀ این فتوحات، حکومت هخامنشیان به ثروت هنگفتی دست یافت. و با دولت شهرهای یونانی همسایه شد. کورش چند سالی در مناطق شرقی فلات ایران سرگرم کشور گشایی بود. و مناطق وسیعی را به قلمرو خود اضافه کرد. یکی از شکوهمندترین فتوحات تاریخ، فتح مسالمت آمیز بابِل توسط کورش بزرگ هست. در این واقعه، او بدون جنگ و خونریزی وارد بابل شد. بابل یکی از بزرگ ترین شهرهای آن روزگار به شمار می رفت. این شهر به دلیل داشتن بناها و پرستشگاه های با شکوه، مراکز اقتصادی ثروتمند، نهادهای سیاسی و اداری متعدد و در اختیار داشتن راه های ارتباطی با سرزمین های دور و نزدیک، اهمیت فراوان داشت. و تسلط بر آن برای هر فرمانروایی بسیار مهم بود. کورش فرمان داد تا ماجرای فتح صلح آمیز بابِل را بر لوحی استوانه ای از گِل رُس به زبان بابلی بنویسند. این لوح که بعدها در بابِل کشف شد، الان در موزۀ بریتانیا در لندن نگهداری می شود. و به «منشور کورش» معروف است. بسیاری از محققان، منشور کورش را نخستین منشور حقوق بشر می دانند. و متن آن به ابتکار سازمان ملل متحد به شش زبان رسمی این نهاد جهانی ترجمه شد. نسخۀ بدلی هم از این منشور در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک به نمایش گذاشته شده. با فتح بابِل، تمامی بین النهرین و سرزمین های سوریه، فلسطین و لبنان امروزی تحت فرمان هخامنشیان درآمد. کورش نه تنها به عنوان یک جهان گشا و یا به علت فتوحاتی که انجام داد، بلکه به خاطر شخصیت انسانی اش همواره مورد تحسین و تکریم بوده است. در روزگاری که قتل و غارت و کشتار، روش معمول فرمانروایان و فاتحان بود، کورش با پرهیز از چنین رفتاری، شکل جدیدی از فرمانروایی را به جهان معرفی کرد. این رفتار کورش الگوی مناسبی شد که پس از او، برخی از شاهان هخامنشی هم از آن پیروی کردند. در سال پانصد و بیست و نه پیش از میلاد، کوروش بزرگ پایهگذار دولت هخامنشی در جنگهای شمال شرقی ایران کشته شد. و پسرش کمبوجیه جانشین او شد. ادامۀ ماجرای هخامنشیان رو توی اپیزود بعدی تعریف می کنم.
