History of Iran 21
بعد از سقوط سلسلۀ قاجار، سلسلۀ پهلوی توسط رضا خان تأسیس شد. دودمان پهلوی آخرین پادشاهی ایران است. رضا پهلوی که به رضا شاه شهرت دارد و با عنوان رسمی اعلیحضرت همایونی شاهنشاه خطاب میشد، به مدت دو سال نخست وزیر ایران و از سال هزار و نهصد و بیست و پنج به مدت شانزده سال پادشاه ایران بود.
پادشاهی رضا شاه شاهد ایجاد نظم نوین بود. و او به عنوان پدر ایران نوین شناخته می شود. او توانست نهادهای مدرن را در ایران تأسیس کند. از دانشگاه تا ارتش و از دادگاه تا راه آهن. ولی مخالفان رضا شاه او را مسئول بر باد رفتن مشروطیت در ایران میدانند. و معتقدند اگرچه او توانست نظام حکمرانی مدرنی تأسیس کند، اما دموکراسی، مجلس، انتخابات و آزادی را در ایران نابود کرد. رضا شاه برای تضمین قدرت مطلق خود، روزنامههای مستقل را بست. و احزاب سیاسی را از بین برد. او با تبدیل مجلس به نهادی مطیع و تشریفاتی، توانست وزرای دلخواه خود را تعیین کند.
رضا شاه در دوران قدرت، اصلاحاتی انجام داد که نشان میداد او خواهان ایرانی بود که از یک سو رها از نفوذ روحانیون، دسیسۀ بیگانگان، شورش عشایر و اختلافات قومی باشد، و از سوی دیگر دارای موسسات آموزشی به سبک اروپا، زنان مدرن و شاغل در بیرون از خانه، ساختار اقتصادی نوین با کارخانههای دولتی، شبکههای ارتباطی، بانکهای سرمایهگذار، و فروشگاههای زنجیرهای باشد. او برای بازسازی ایران طبق تصویر غرب، دست به مذهبزدایی، برانداختن قبیلهگرایی، گسترش ملیگرایی، توسعۀ آموزشی و سرمایهداری دولتی زد.
رضا شاه چه در جایگاه پادشاه و چه در جایگاه نخست وزیر و وزیر جنگ، کارهای مهمی کرد که برخی از آنها عبارتاند از:
ساخت راهآهن سراسری ایران، راهسازی سراسری در کل کشور، متحدالشکل کردن لباس مردان، دستور به سر گذاشتن کلاه پهلوی و اجباری کردن کت و شلوار و کفش مردانه به جای لباسهای سنتی، کشف حجاب اجباری و تغییر لباس زنان به لباس و کلاه فرنگی و باز کردن صورت به جای استفاده از روبنده، تهیه و تصویب نخستین قانون مدنی ایران، بنیانگذاری ثبت اسناد، بنیانگذاری ثبت احوال و اجباری کردن نام خانوادگی و صدور شناسنامه، متحد کردن نیروهای نظامی و تشکیل ارتش ایران و تصویب قانون نظام وظیفه عمومی، بنیانگذاری بانک ملی ایران، بیمه، رادیو، دانشگاه تهران، خبرگزاری و فرهنگستان.
از اقدامات مهم دیگری که در زمان رضا شاه انجام شد، تغییر نام رسمی کشور در زبانهای خارجی و مجامع بینالمللی از «پرشیا» به «ایران» بود. همچنین تغییر تقویم رسمی ایران، از سر گیری چاپ و نشر منظم اسکناس زیر نظر بانک ملی ایران، تغییر تقسیمات کشوری از چهار ایالت به ده استان، بازسازی مکانهای تاریخی و موافقت با باستان شناسان خارجی برای بررسی و کشف آثار باستانی در ایران، ساخت صنایع دفاعی، فرودگاه، آتشکدۀ زرتشتیان و تأسیس نخستین موزۀ ایران.
رضا شاه روابط خوبی با روحانیون معاصرش نداشت. و اعتقاد عمیقی به جدایی دین از سیاست داشت. در دورۀ او، ایران رابطۀ نزدیکی با کشور آلمان برقرار کرد. به طوری که این کشور به بزرگترین شریک تجاری ایران تبدیل شد.
در دوران جنگ جهانی دوم، بریتانیا پس از اشغال ایران پیامی به رضا شاه ارسال کرد با این مضمون که اعلیحضرت لطفاً از سلطنت کنارهگیری کنند و تخت را به پسر ارشد و ولیعهد واگذار نمایند. بنابراین، رضا شاه در سال هزار و نهصد و چهل و یک میلادی تحت نظر نیروهای بریتانیایی از بندرعباس با کشتی از ایران خارج شد. ابتدا او را به سمت هند بردند. ولی حکومت هند به او اطلاع داد که نمیتواند در بمبئی اقامت کند. و باید به سمت جزیرهٔ موریس برود. رضا شاه پس از مدتی اقامت در جزیره موریس به آفریقا منتقل شد. و در آنجا اقامت کرد. او سرانجام در اثر سکته قلبی در ژوهانسبورگ درگذشت.
در اپیزود بعدی دربارۀ کشف حجاب توسط رضا شاه حرف می زنم. که اتفاق بسیار مهمی در تاریخ معاصر ایران هست.
