History of Iran 18
سلام. این هجدهمین اپیزود از تاریخ ایران هست. و در دورۀ حکومت قاجار هستیم.
در دوران حکومت قاجار، که همزمان با اوج انقلاب صنعتی در اروپا بود، ایران با دنیای غرب آشنا شد. ناصرالدینشاه، چهارمین شاه قاجار، که با نزدیک به پنجاه سال پادشاهی، طولانیترین دورهٔ پادشاهی را در دورۀ قاجار دارد، اولین پادشاه ایرانی بود که در رأس هیئت حاکمه برای بازدید از تمدن و تکنولوژی غرب عازم اروپای نوین شد.
یکی از کسانی که در دورۀ قاجار کارهای جدی و مؤثری برای نوسازی و مدرن کردن ایران انجام داد، امیرکبیر بود. ناصرالدین شاه در ابتدای سلطنتش، امیرکبیر را به صدراعظمی منصوب کرد. و در ادارهٔ کشور به او اختیار کامل داد. در آن زمان، حکومت قاجار با مشکلات بزرگی از جمله شورش در ایالت ها، دخالت های خارجی، بی نظمی و اختلال امور کشوری و لشکری، و خالی بودن خزانه رو به رو بود.
امیرکبیر پس از برقرار کردن امنیت و آرامش، اقداماتی را برای نوسازی تشکیلات حکومتی و مبارزه با مفاسد اداری و اقتصادی آغاز کرد. او در سیاست خارجی، توجه ویژه ای به حفظ استقلال کشور داشت. و می خواست نفوذ روسیه و انگلستان را در ایران قطع کند. یکی از مهم ترین اقدامات امیرکبیر، تأسیس مدرسهٔ دارالفنون بود. او که فرستادن دانشجو به اروپا را کافی نمی دانست، تصمیم گرفت مدرسه ای به سبک مدرسه های اروپایی در ایران تأسیس کند. تا تعداد بیشتری از ایرانیان علوم و فنون جدید را بیاموزند. او همچنین معلمانی را از کشورهایی به جز روسیه و انگلیس، مثلاً از اتریش، برای تدریس در مدرسهٔ دارالفنون استخدام کرد.
سرانجام، ناصرالدین شاه بر اثر توطئهٔ درباریان و افراد سودجو، دستور قتل امیرکبیر را داد. و ایران را از خدمات ارزشمند او محروم کرد. مدرسهٔ دارالفنون مدتی پس از برکناری امیرکبیر و چند روز پیش از قتل او شروع به کار کرد.
یکی از اتفاقات مهم دوران قاجار، نهضت تنباکو بود. نهضت تنباکو یکی از گسترده ترین جنبش های اجتماعی بود که در اعتراض به واگذاری امتیازهای اقتصادی به کشورهای خارجی شکل گرفت. در دورهٔ ناصرالدین شاه، توتون و تنباکو از عمده ترین محصولات کشاورزی ایران بود. در آن زمان، یک فرد انگلیسی به نام تالبوت با پرداخت رشوه به درباریان، امتیاز انحصاری خرید و فروش توتون و تنباکوی ایران را به مدت پنجاه سال به دست آورد. بر اساس این امتیاز، ایرانیان نمی توانستند محصول توتون و تنباکوی خود را به کسی غیر از او بفروشند. در مقابل، تالبوت هم تعهد کرده بود که هر سال پانزده هزار لیرهٔ انگلیس به همراه یک چهارم سود سالانهٔ خود را به حکومت ایران پرداخت کند.
مردم و به ویژه بازرگانان با آگاهی از نتایج زیان بار این امتیاز، در شهرهای مختلف شروع به اعتراض و مخالفت کردند. و خواهان لغو امتیاز تنباکو شدند. ناصرالدین شاه به خواستهٔ مخالفان اعتنایی نکرد. و آیت الله شیرازی، مرجع تقلید شیعیان در سامرا، در حمایت از نهضت تنباکو، استفاده از توتون و تنباکو را حرام اعلام کرد.
این حکم سبب شد که مردم و حتی کارکنان کاخ ناصرالدین شاه، قلیان ها را بشکنند. و از مصرف توتون و تنباکو خودداری کنند. با اوج گرفتن نهضت، ناصرالدین شاه مجبور شد امتیاز را لغو کند. و غرامت و خسارت هم به تالبوت بپردازد. نهضت تنباکو نخستین حرکت مبارزاتی جدی مردم ایران بود. و پیروزی آن حس اعتماد به نفس و روحیهٔ مقاومت و مبارزه را در مردم تقویت کرد، که زمینه ساز اتفاقات آینده شد.
در اپیزود بعدی از اتفاق تاریخی مهمی به نام انقلاب مشروطه حرف می زنم.
