70. Helgin
Ef marka má sögurnar varð Ólafur helgur maður eins og skot eftir dauða sinn. Alveg frá því hann hrökklaðist úr Noregi virtist Drottinn gera hvaðeina fúslega sem hann bað um; hjálpa til við vegagerð, fylla soðpotta, reisa bælt gras. Einhverra hluta vegna sá Guð samt ekki ástæðu til að láta hann sigra á Stiklastöðum. Sennilega réð þar forsjálni hans.
Og Ólafur helgi færðist bara í aukana við það að deyja; ekki þurfti nema snertingu við hann til að sár læknuðust, máttleysi eða blinda. Sögur af nýjum og nýjum kraftaverkum bárust manna á milli og þegar kistan var opnuð ári eftir dauðann sýndi hann öll merki dýrlings. Grímkell biskup fór ekki í grafgötur um að hann væri helgur maður og á þessum tímum þurfti ekki annað til að verða helgur maður en úrskurð viðkomandi biskups. Það var ekki fyrr en árið 1170 sem páfinn fór að skipta sér af löggildingu dýrlinga. Það leið heldur ekki á löngu þar til pílagrímar fóru að streyma til Niðaróss og sprengdu utan af sér hverja kirkjuna á fætur annarri. Fjöldi kirkna var helgaður Ólafi í Noregi og Svíþjóð. En honum voru líka helgaðar kirkjur á Gotlandi, á Englandi, í Þýskalandi að ekki sé talað um Ísland. Jafnvel suður í Konstantínópel, í flottustu borg Evrópu og jafnvel heimsins alls, reisti Haraldur hálfbróðir hans Ólafskirkju.
Ólafur var ekki fyrr dauður en Norðmenn steingleymdu öllum fyrri misgerðum hans, frekju og hrottaskap. Þeir kölluðu Ólaf píslarvott þó hann félli sannarlega ekki fyrir trúna heldur í valdaránstilraun gegn fyrrum liðsmönnum sínum og samherjum. Eftir hans dag bar fólk varla við að vera heiðið. Norðmönnum fannst Sveinn Alfífuson vera klaufi og ömurlegur kóngur, þeim fannst Knútur konungur svíkja loforðin sem hann hafði gefið og þeim fannst einboðið að gera son Ólafs að kóngi.
Ólafur varð þjóðardýrlingur, trúarhetja kirkjunnar og verndari almúgans. Hann brást ekki þegar bændu báðu hann um góða sprettu á túnum, að ær yrðu tvílembdar og að kýr beiddu ekki upp. Hann læknaði mein manna og dýra. Hann barðist við tröllin og jötnana sem voru holdgervingar eyðingaraflanna eins og þau líka höfðu verið á tímum heiðninnar. Þá var það Þór sem varði æsina gegn þeim með hamri, núna varði Ólafur þjóðina gegn þeim með öxi. Þegar siðaskiptin gengu í garð og dýrlingar misstu stöðu sína og virðingu var hann eftir sem áður heiðraður fyrir það að hafa kristnað Noreg, rétt eins og nafni hans Tryggvason hefði aldrei verið til. Og það voru sagðar ótal sögur af því hversu óþreytandi Ólafur var að rífa sig upp úr náðum dauðans til að vera breysku fólki, lítilmögnum og syndurum, innan handar í nauðum þess og raunum.
Ólafur helgi var afkastamikill en ekki beinlínis frumlegur kraftaverkamaður Hann beitti sér mest að lækningum og endurhæfingu fatlaðra og valdi sér hreint ekki auðveldustu tilfellin. En þar að auki sneri hann upp á eðlisfræðilögmál eins og honum sýndist; hann gat riðið á hesti gegnum þykk og þétt granítfjöll, hann gat breytt brauði sem nísk kona tímdi ekki að gefa honum í grjót, hann gat borað gat á stein með fingrinum og hann gat lagt vettlingana sína upp á sólargeisla og geymt þá þar eins og þeir lægju á hillu. Nútímamanni verður fyrir að furða sig á hve dýrlingarnir og Drottinn eyddu mikilli orku í að lagfæra heilsu einstakra manna og hvað þeir huguðu lítið að ýmsum almennum úrbótum, sem þeir vissulega höfðu getuna til; til dæmis að búa til plástur, tannbursta eða vaðstígvél.
