62. Vegferð og vegagerð Karls Jóhanns
Skammt vestan við Duved sveigðum við af veginum E-14 sem við höfðum fylgt frá upphafi. Hann lá beinustu leið niður Stjóradal (Stjördal) til Þrándheims en við héldum norður og vestur heiðarnar og stefndum á Stiklastaði sem eru inni undir botni á Þrándheimsfirði. Byggðin gisnaði. Við vorum nógu lítillátir til að taka á okkur krókinn að Tänn-fossi. Hann er mesti foss Svíþjóðar: 37 metra hár og 60 metra breiður. Dettifoss er 45 metra hár og hundrað metra breiður. En þetta var laglegur foss og hann freistaði tveggja pilta úr nágrenninu árið 1953 til að gera það sem hafði aldrei verið gert áður. Þeir strengdu vað yfir fossinn og síðan settist annar á reiðhjól og hjólaði eftir vaðnum en hinn sat í rólu undir vaðnum en hún var fest í hjólið. Þetta tókst en naumlega þó því miðsvegar hafði slaknað svo á vaðnum að rólumaðurinn dróst ofan í árvatnið en yfir komust þeir. Það góða við þetta atvik var að þegar þetta hafði einu sinni verið gert varð það ekki aftur gert í fyrsta sinn. Frá fossinum héldum við upp eftir aflíðandi brekkum inn á heiðina.
En hvernig í veröldinni stóð á mörgum fornlegum en afar fallega hlöðnum steinbrúm þarna uppi í óbyggðinni? Um það er auðvitað til löng og flókin saga, eins og oft vill verða um vegagerð. Söguna má til dæmis byrja um aldamótin 1800. Þá komst Napóleon til valda í kjölfar frönsku byltingarinnar. Eyðum engum orðum á aðdraganda þess, en höldum því til haga að þegar Napóleon var enn ungur maður var hann um eins árs bil trúlofaður ungri kaupmannsdóttur frá Marseille sem Désirée hét. Svo slitnaði upp úr því enda hafði hann hugann við annað. Á næstu árum lagði svo Napóleon mestalla Evrópu undir sig, ýmist með hernaðarsigrum, hótunum eða samningum. Hann sigraði heri Austurríkis, Prússlands og Rússlands hvern af öðrum. Mest langaði hann þó til að sigra Breta. En það var hægara sagt en gert, því Bretland var sterkasta sjóveldi heimsins og innrás þar kom ekki til greina. Napóleon greip þá til þess ráðs að setja viðskiptabann á Breta og banna að skip með breskum varningi fengju afgreiðslu í evrópskum höfnum. Þetta bann kom sér jafn bölvanlega fyrir alla en Evrópulöndin þorðu ekki annað en hlýða nema helst Rússland og Svíþjóð. Þeir hittust á fundi, Napóleon og Alexander I. Rússakeisari í borginni Tilsit árið 1807. Á fundi þessum hafði Napóleon öll undirtökin því hann hafði þá nýverið sigrað rússneska herinn. Alexander lofaði ekki bara að taka þátt í viðskiptabanninu eftirleiðis heldur líka hinu að þjarma svo að Svíum að þeir hættu viðskiptum við Breta. Í staðinn fyrir það mátti Rússakeisari taka Finnland af Svíum og eiga það Napóleoni að meinalausu. Rússar lögðu Finnland undir sig árið eftir. Finnland hafði tilheyrt sænska konungsdæminu öldum saman en varð nú rússneskt stórhertogadæmi allar götur til 1918.
Um þessar mundir áttu Svíar í miklum vandræðum með kónginn sinn sem hét Gústav IV. Adolf. Þar kom að þeir settu hann af fyrir ýmis afglöp. Einmitt þá stóð þannig á spori að fátt var um fína drætti í konungsættinni. Konungsnafninu var komið út úr neyð á fjarskyldan, gamlan og lasburða mann sem hafði meiri áhuga á frímúrurum en landstjórninni. Þetta var Karl XIII. Um þessar mundir var Napóleon í hæstu hæðum og virtist ætla að verða ósigrandi einvaldur í Evrópu. Að vísu stóðu Bretar upp í hárinu á honum og Svíar höfðu fylgt þeim að málum og það hafði svo sannarlega komið þeim í koll. Nú rann upp fyrir einhverjum þar á bæ að það gæti verið klókt að koma sér í mjúkinn hjá Napóleon. Hann kynni þá að hjálpa Svíum að endurheimta Finnland. Þar fyrir utan duldist engum að tæpast var mikil framtíð í kónginum Karli XIII. Nokkrir klókir Svíar sáu nú tækifæri til að slá tvær flugur í einu höggi. Að útvega ferskan kóng í stað þess gamla með því að bjóða tignina frönskum marskálki, Jean Bernadotte að nafni. Svíar þekktu hann að framtaksemi og dug. Jafnframt höfðu þeir frétt að marskálkurinn væri góðvinur Napóleons og mundi því geta greitt fyrir endurheimt Finnlands. Jean Bernadotte var á lausu og sló til. Hann tók upp lúterskan sið og kom til Svíþjóðar með konu sína. Hún reyndist þá vera engin önnur en Désirée sú, sem árlangt hafði verið kærasta Napóleons. Karl gamli XIII. Svíakóngur var látinn ættleiða þennan rígfullorðna Frakka sem þá varð sjálfkrafa sænskur krónprins. Krónprinsinn tók valdataumana strax í sínar hendur en varð svo Svíakonungur eftir daga Karls þrettánda. Hann var nefndur Karl XIV. Jóhann.
En þarna var ekki allt sem sýndist. Í fyrsta lagi voru þeir Napóleon og Jean Bernadotte alls ekki eins góðir vinir og Svíar höfðu haldið. Eiginlega þoldu þeir ekki hvor annan. Það var þó ekki með öllu illt því brátt sneri hamingjan baki við Napóleon og allt í einu var alls engin framtíð í að vera vinur hans. Hann fór sneypuför til Moskvu 1812, beið ósigur við Leipzig 1813 og var sendur í útlegð til eyjarinnar Elbu. Á Vínarfundinum 1814-1815 reyndi íhaldið í Evrópu eftir föngum að færa landamærin í álfunni til fyrra horfs og kæfa eldana sem Napóleon hafði kveikt. Stórveldin lögðu þar líka drög að framtíðarskipulagi Norðurlanda. Danmörk hafði gengið í lið með Napóleon og snúist gegn Bretum svo Dönum þurfti að refsa. Svíþjóð hafði stutt Breta og fyrir það þurfti að umbuna þeim. Rússar vildu fyrir engan mun láta Finnland aftur af hendi, svo Vínarfundinum fannst ekki nema sanngjarnt að taka Noreg af Danmörku í refsingarskyni og láta Svíþjóð fá hann í sárabætur fyrir Finnland. Frá þessu var síðan gengið á friðarfundi í Kiel 1814. Í samningnum um Kielfriðinn var skýrt tekið fram að Ísland, Grænland og Færeyjar fylgdu ekki Noregi en væru eftir sem áður í forsjá Dana. Oft og lengi höfðu Norðmenn og Svíar eldað grátt silfur og Norðmönnum hugnaðist hreint ekki að lenda á valdi Svía þegar þeir loksins losnuðu undan Dönum. Þeir sömdu í snatri ágæta stjórnarskrá, lýstu yfir sjálfstæði landsins þann 17. maí árið 1814 á Eiðsvelli og völdu sinn eigin kóng. Þetta leiddi til örstríðs milli Svía og Norðmanna sem bæði var minnsta og síðasta stríðið þeirra á milli. En svo gáfu Svíar eftir og féllust á að Noregur væri sjálfstætt ríki með þeirri undantekningu að ríkin hefðu sama sænska kónginn og sömu sænsku utanríkisstefnuna. Þannig var málum í stórum dráttum háttað í tæpa öld til 1905, þótt Norðmönnum dauðleiddist þetta fyrirkomulag. Karl gamli XIII. bar konungsnafn í báðum löndunum til dauðadags árið 1818. Það ár var Karl XIV. Jóhann krýndur konungur Svía og síðan konungur Noregs við sérstaka athöfn í dómkirkjunni í Þrándheimi.
Karl Jóhann, áður Bernadotte, var hálffimmtugur þegar hann tók formlega við völdum. Hann var röggsamur, ráðríkur og reyndist dugandi kóngur en ekki gallalaus. Tilkomumikill var hann á að líta; 185 sentimetra langur og varð meira en tveir metrar á hæð þegar hann var kominn á þykkbotna stígvélin sín og með upptyppt höfuðfat. Þetta var allt annað upplit en á Svíum sem um þetta leyti voru að meðaltali kringum 165 sentimetrar á hæð. Þau þrjátíu og fjögur ár sem konungurinn bjó og ríkti í Svíþjóð þverneitaði hann að segja orð á sænsku og talaði eingöngu frönsku. Hann var bráður og reiddist bæði oft og illa. Hann gleymdi því aldrei ef einhver gerði á hlut hans. Mörg mikilmenni reyna með tilliti til almannatengsla að segja uppbyggileg og eftirminnileg andlátsorð á banabeði sínum, en andlátsorð Karls XIV. Jóhanns voru formælingar um Napóleon út af einhverri löngu liðinni misklíð milli þeirra. Honum mislíkaði mjög við þá sem sáu hlutina á annan veg en hann sjálfur og tók ekki mjúklega á því. Með aldrinum gerðist hann æ íhaldssamari og var firna tortrygginn út í hvaðeina sem líktist auknu frelsi.
Désirée þótti hins vegar ekki beinlínis áfjáð drottning. Hún hafði hvorki mikla vitneskju um né áhuga á öðrum löndum en Frakklandi. Þau Karl Jóhann áttu soninn Óskar I. Hann varð konungur eftir föður sinn og þaðan er beinn karlleggur til núverandi Svíakóngs.
En Karl XIV. Jóhann hafði þann takt að sýna Norðmönnum bæði sveigjanleika og virðingu og hann tók upp þann sið sem Danakóngar höfðu trassað, að láta krýna sig í dómkirkjunni í Þrándheimi. Í staðinn nefndu Norðmenn aðalgötuna í Kristjaníu eftir honum.
Konungi fannst að úr því Noregur og Svíþjóð væru nú vinaþjóðir þyrfti að vera greiðfært á milli þeirra. Því var það að í hans tíð var hafist handa við að leggja breiðan og góðan veg úr Jamtalandi til Þrændalaga í stað hinna ævagömlu troðninga. Það var tekið til við að höggva skóg, ræsa fram keldur og mýrar, mylja grjót, brúa læki og gera vagnfæran veg yfir Kjölinn. Þetta var ærið verk og það var ekki fyrr en eftir tuttugu ára vegavinnu að Karli Jóhanni fannst tímabært að heimsækja þessar afskekktu byggðir og leggja blessun sína yfir veginn. Það var árið 1835 og konungurinn orðinn rúmlega sjötugur og heilsan tekin að bila. Kóngar höfðu áður ekki fjölmennt í þessi héruð og það var því mikið um dýrðir. Í Sundsvall gekk Karl Jóhann um blómsveigum prýtt heiðurshlið, við Selånger-kirkju stráðu hvítklæddar meyjar blómum á veginn. Í Gällö hafði brúargólf verið þakið blómum. Kóngurinn útbýtti orðum og peningum til þegnanna. En auðvitað var þetta ekki eintóm gleði; Karl Jóhann fékk eitt brjálæðiskast í ferðinni og einmitt út af því hvað honum fannst vegurinn vera vondur og í Åre neitaði hann að sofa í fínu stofunni á býlinu Forsa og bjó um sig á gólfinu í lítilli kytru því hann hafði hugboð um að þarna ætti að ráða sig af dögum.
Nú á dögum er ekið eftir öðrum og nýrri vegi sem var lagður miklu seinna með minna erfiði og færri svitadropum. Þar sem við hjóluðum eftir þeim vegi sáum við álengdar gamla vegarstæðið og hlöðnu steinbrýrnar yfir lækina. Þær voru hlaðnar úr flötum hellum af miklum hagleik og yfir þeim var ótrúlegur þokki. Sumar voru hálfsokknar í kjarr, lyng, grös og annað foldarskart. Undir þeim kliðuðu litlir lækir sem eflaust gátu breyst í ólgandi svelgi í leysingum. Sums staðar var vegurinn að brúnum og frá þeim svo siginn að hann sást ekki lengur svo það var eins og brýrnar stæðu stakar, án annars tilgangs en þess eins að prýða heiðina.
