53. Útúrdúr um Jarisleif og Sofíu-kirkjuna
Stórfurstinn Jarisleifur var mikill höfðingi og ríkti yfir Kænugarði í þrjátíu og fimm ár. Þar lét hann reisa kirkjuna Sofíu, kirkju hinnar heilögu visku, og hafði Ægisif (Hagia Sophia) í Miklagarði til fyrirmyndar. Sagt var að á tímabili hefðu hundruð annarra kirkna prýtt Kænugarð. Þrálát hernaðarátök, brunar og kommúnismi grönduðu þeim langflestum en Sofíukirkjan hefur haldið velli. Kirkjuna reisti Jarisleifur föður sínum Valdimar til dýrðar en hann hafði samið um það við keisarann í Miklagarði að hætta fornfálegri heiðni sinni og taka í staðinn kristna trú. Í Miklagarði var ástundaður grískur rétttrúnaður og allar götur síðan hefur Rússland aðhyllst hann. Valdimar lét skíra íbúa Kænugarðs niðurdýfingarskírn, þúsundir í einu. Í staðinn fyrir þessi siðaskipti fékk Valdimar fyrir konu Önnu sem var systir keisarans. Fáir menn hafa goldið trúskipti hærra verði, því ekki einasta mátti Valdimar þá sjá á bak fjórum fyrri eiginkonum sínum heldur einnig 800 frillum sem hann hélt á þremur aðskildum stöðum í ríki sínu. Ekki er vitað um marga menn sem héldu fleiri frillur, en þó er sagt að Salómon konungur ætti þúsund konur og Abd al-Aziz Ibn Saud, stofnandi konungsríkisins Sádi-Arabíu, sem lést árið 1953, hélt kvennabúr með 3000 konum.
Ofarlega á vegg í Sofíukirkjunni má enn sjá máða fresku sem sýnir fjórar dætur þeirra Jarisleifs og Ingigerðar í daufbrúnum klæðum á dimmbláum grunni og allar með geislabauga. Allar fengu þessar prinsessur vegleg gjaforð: Elísabet, eða Ellisif, giftist Haraldi harðráða, hálfbróður Ólafs Haraldssonar, og varð drottning í Noregi. Anna giftist Hinriki I. Frakkakóngi, Anastasia giftist Andrési Ungverjalandskóngi en sú fjórða kann að vera Agatha sú sem giftist Játvarði, sonarsyni Aðalráðs Englandskonungs.
Þegar Jarisleifur lauk hérvist sinni 1054, löngu eftir að Ólafur var kominn og farinn, var hann jarðsettur undir kirkjugólfinu í Sofíukirkjunni ásamt Ingigerði. Á Stalínstímunum sögðust sovéskir fornleifafræðingar hafa grafið þau hjónin upp og rannsakað beinin þeirra. Fyrir klaufaskap eða af ásetningi týndust bein Jarisleifs í rannsóknum þessum og þegar kistan var opnuð á ný árið 2009 var í henni beinagrind einnar konu og annað ekki. Í greinargerð segir að höfuðlag þeirrar konu hafi verið af norrænni gerð, kúpan þykk og þétt og þung og dálítið ellipsulöguð. Þarna er því líklega komin Ingigerður sem þarna austur frá gekk undir nafninu Írena. Þó eru uppi álitamál, því ein saga segir að Ingigerður, eða Írena, hafi í elli sinni fengið stöðu dýrlings og þá enn á ný mátt skipta um nafn. Heilög Anna af Novgorod hét hún þá og því er haldið fram fullum fetum að bein hennar séu grafin ofan í kirkjugólfi í Hólmgarði en ekki suður í Kænugarði.
Fyrir nokkrum árum kom ég í Sofíukirkjuna í Kænugarði og hún er undarlegt og gagntakandi hús. Hún tók ekki bara nafnið heldur einnig lögun sína af Ægisif. Ljós var lítið þar inni og dauft. Dagsbirtan seytlaði ofan úr hvolfinu og týndist í hálfrökkri kirkjuskipsins án þess að vinna á því. Gildar súlur afmörkuðu bogadrengin op inn í hliðarskipin og handan þeirra mótaði fyrir inngangi í önnur rými, hvert af öðru; kannski óendanlega mörg. Mann grunaði að í þessu húsi væri hægt að ráfa villtur úr einu rýminu í annað, lítill innra með sér sem ytra, vegalaus, týndur og glataður, en samt aldrei úr sjónmáli Krists, sem fylgdist með öllu úr mynd sinni uppi í hvolfþakinu. Það var áhyggja í svip hans, jafnvel vottur af örvilnun og auðséð að honum stóð ekki á sama. Rýndi maður í vegg eða á súlu til að reyna að átta sig á því hvaðan maður kom síðast og hvert maður færi næst, þá brást ekki að einnig þaðan voru helgir menn að fylgjast með ferðum manns, grafalvarlegir í daufum og snjáðum litum. Maður gat ekki verið fullviss um hvort mynd þeirra var þarna í raun og veru eða bara á veggjunum í innanverðu hugskoti manns sjálfs. Maður gat leiðst úr einu rökkvuðu rýminu í annað æ lengra út í hliðarskipin. Kannski voru þar afhýsi sem var hægt að komast inn í en aldrei út úr aftur, herbergi sem allir höfðu gleymt bak við múra og enginn átti nokkurt erindi í.
