39. Ástarsögur
Kóngar gátu illa verið drottningarlausir til langframa. Leit í heimildum leiðir í ljós að Ólafur Haraldsson var ekki reynslulaus í kvennamálum. Þegar hann á víkingsárunum hitti gamla sveitunga á Englandi spurði hann frétta af fólkinu sínu en einnig Steinvöru nokkurri, gamalli kærustu. Þeir sögðu að nú væri hún gift og byggi á ströndinni fyrir norðan Stað. Seinna sigldi Ólafur oft þar hjá og var eitt sinn spurður hvort hann langaði ekki að leggja að og rifja upp fornar ástir. Þá sagði Ólafur:
Eigi skal ég nú hér undir land leggja, af því að mér sómir meir að gera vilja guðs heldur en lifa eftir minni fýst [=fýsn] rangri.[1]
Nú kann það að vera að þessi ást til Steinvarar hafi eingöngu verið platónsk en hafi komið til þreifinga milli þeirra Ólafs voru þær væntanlega afstaðnar þegar hann fór tólf ára gamall í víking.
Saxi sá sem kallaður er fróði eða málspaki, skrifaði sagnarit í byrjun þrettándu aldar um þau afrek sem Danir höfðu þá þegar komið í verk. Íslendingum sem þekkja hann er yfirleitt hlýtt til hans af því að hann hælir þjóðinni. Saxi segir frá því að Ólafur hafi á Englandi átt fyrir ástkonu Alfífu nokkra (stundum Ælfgifa), og var hún væn kona og vel ættuð. Þessari konu hafði Knútur ríki náð af honum og gifst henni. Þau eignuðust saman tvo syni; Svein, sem kenndur var við móður sína, og Harald hérafót sem varð Englandskonungur eftir föður sinn. Sveinn Alfífuson og mamma hans koma síðar við sögu. En Knútur skákaði svo Alfífu til hliðar til þess að kvænast Emmu drottningu, ekkju Aðalráðs. Með því móti varð sigur hans yfir Englandskónginum skilmerkilegri og fór fram bæði á vígvelli og í hjónasæng. Ekkert að ráði er vitað um það hvernig þeim samdi í lifanda lífi, Ólafi og Alfífu, en eftir að Ólafur var dauður var hún fremur tyrtuleg í hans garð.
Miklu áþreifanlegri voru hins vegar ástir þeirra Ólafs konungs og Álfhildar nokkurrar, því þau eignuðust árið 1024 saman soninn Magnús. Hann var eini sonur Ólafs og varð Noregskóngur eftir föður sinn. Álfhildur var ambátt við hirðina, en samkvæmt Heimskringlu var hún bæði vel ættuð og mikil fegurðardís. Í fornu danskvæði sem heitir Ólafsvísur er fjallað um aðdraganda getnaðarins:
En svo svaraði kóngurinn,
að því gefur hann gætur.
„Stígðu upp í sæng til mín,
og þvoðu vel þína fætur.“
Það var rétt með fullu tungli
og miðju sjávar flóði,
byrjaður var á drottins dag
Magnús kóngur inn góði. [2]
Magnús þessi varð fyrstur manna til að bera þetta nafn sem síðar varð svo algengt á Norðurlöndum. Þannig stóð á nafninu, að Álfhildur tók eina nótt stríða léttasótt og var nær dauða en lífi. Barnið var svo veikburða að brýna nauðsyn þótti bera til að skíra það í snatri. Ungbörn sem dóu óskírð fengu um þessar mundir ekki aðgang að himnaríki heldur urðu að dúsa til allrar eilífðar í þeim forgarði Helvítis sem heitir Limbó, svo ósanngjarnt sem það nú er. Auðvitað átti Ólafur konungur að ráða nafninu en illt var í efni, því það var mið nótt og hann sofandi. Ólafur tók því yfirleitt svo illa væri hann vakinn óútsofinn, að enginn þorði að ýta við honum. Þarna var staddur Sighvatur Þórðarson frá Apavatni, íslenskt hirðskáld Ólafs og vinur hans. Sighvatur hafði verið seinþroska en öðlaðist bæði mikið vit og mikla skáldgáfu með því að borða hausinn af undrafiski sem veiddist í Apavatninu. Það var Sighvatur sem hætti á að velja drengnum nafn frekar en mæta úrillsku Ólafs. Sighvatur áleit að Karl mikli Frankakeisari, sem nefndur var Carolus magnus á latínu, eða Karla-magnús, væri mesti maður í heiminum og valdi litla drengnum nafnið Magnús. Annaðhvort gerði hann sér ekki grein fyrir því að þetta var lýsingarorð eða honum var slétt sama. Ólafur konungur var heldur ekki vel að sér í latneskri málfræði og lét sér vel líka þegar hann vaknaði að sonur hans bæri nafn þessa mikilmennis.
Þegar hefur verið greint frá ólánlegum ástum Ólafs og Ingiríðar konungsdóttur úr Svíþjóð, en pabbi hennar rifti trúlofun þeirra og gifti hana Jarisleifi fursta í Garðaríki. En Ólafur Svíakóngur hafði átt dóttur utan hjónabands sem Ástríður hét. Henni gat Ólafur Haraldsson kvænst og það án þess að spyrja pabba hennar. Sighvatur skáld, sem var næmur maður og mælskur, lýsti fegurð hennar og gáfum þannig að Ólafi fannst að hún gæfi hálfsystur sinni ekkert eftir. „Konungi féll það vel í skap og í eyru,“ segir í Flateyjarbók. [3] Þetta gekk saman; Ólafur eignaðist drottningu og gat í leiðinni launað tengdapabba sínum lambið gráa. Þau Ástríður eignuðust aðeins eitt barn, dóttur sem Úlfhildur hét og giftist seinna suður til Saxlands.
[1] Flateyjarbók IV. bindi. Flateyjarútgáfan. Prentverk Akraness. 1945. Viðbætir við Ólafs sögu hins helga. Bls. 4.
[2] Fornir dansar. Ólafur Briem sá um útgáfuna. Hlaðbúð. Reykjavík 1946. Bls. 244.
[3] Flateyjarbók II. bindi. Flateyjarútgáfan. Prentverk Akraness 1945. Bls. 197.
