34. Prútt og sneypa
Við komum í þorp á vatnsbakka og lögðum leið okkar í vegasjoppu. Þorpið hét Bräcke sem orðabækur segja að þýði brekka og það hefðum við eiginlega getað sagt okkur sjálfir. En til vonar og vara spurðum við ungan heimamann sem var að sýsla við eitthvað sem líktist vinnu utan við sjoppuna. „Bräcke þýðir hola,“ sagði pilturinn. Svo þagði hann litla stund en bætti svo við: „Bräcke þýðir hola sem er barmafull af skít.“ Það elska ekki allir átthaga sína.
Það var löng hefð fyrir löggiltri greiðasölu í Bräcke. Þeir sem ætluðu að fara austur um Jamtaskóg áttu langa dagleið fyrir höndum og þeir sem þaðan komu voru að sama skapi dauðþreyttir.
Frá því snemma á sautjándu öldinni var í Svíþjóð mælt fyrir um það í reglugerð konungs að gistihús væru við helstu þjóðvegi og ekki lengra á milli þeirra en hálf önnur sænsk míla, eða um 15 km. Í gistihúsunum átti að vera unnt að fá húsaskjól og mat. Oft var það þá einungis í boði inni á heimili gestgjafans. Veitingahúsamaturinn þótti misgóður og oft beinlínis vondur: lélegt brennivín, gamalt brauð, skemmt flesk. Á gistihúsum áttu að vera fáanlegir hestar til skipta, en oft voru þeir dauðþreyttir eftir að hafa daglangt dregið plóg á ökrunum eða æki. Þegar kom fram á nítjándu öldina var tekið að gera meiri kröfur til gestgjafanna; þá máttu ekki sjást harðnaðar matarleifar á hníf né spæni, ef servíetta fylgdi borðbúnaði átti hún að vera hrein, brauðsneiðar máttu ekki vera of þykkar, stólar áttu að hafa nægilega marga fætur til þess að þeir þyrftu ekki að styðjast við vegg.
Óumdeilanlegt var að núverandi vegasjoppa í Bräcke uppfyllti allar þessar lágmarkskröfur. Bensíndælur voru nú komnar í stað varahesta, hnífapörin voru einnota, servíettan líka.
Við hjóluðum nú létta leið meðfram fiskisælu Revsunds-vatninu; þar sveimuðu í djúpunum urriðar, aborrar og geddur. Við komum að Mordviken. Hver skyldi nú hafa verið myrtur þar og hvenær? spurði maður og var brugðið. En þá vísaði nafnið ekki til neinna voveiflegra atburða heldur bara feyskinna trjáa, ætli það sé ekki skylt orðinu „mor“ og „morkinn“?
Aftur komum við að Gimå en höfðum farið yfir hana tveim dögum fyrr þar sem hún sameinaðist fljótinu Ljungan. Og við ána fór að þykkna upp og rigna; fyrst var aðeins dropakast en svo alvörurigning. Við áttum ekki langt eftir til bæjarins Gällö en nógu langt til að vera orðnir rennvotir þegar við skutumst inn í afgreiðslu gistisvæðisins, þar sem hægt var að leigja tjaldstæði og litla kofa. Ung og vingjarnleg kona frá Belgíu var þar í forsvari. Gísli hafði lítið komist til að tala allan síðari hluta dagsins og honum var nú orðið töluvert mál að tjá sig. Þar af leiðandi tók hann að sér að semja um verð á kofa og lagði samningsgrundvöllinn með léttri fyndni. Því næst kom hann því að hversu langt að komnir við værum og hversu sjaldgæfir gestir í þessum brýnu erindagerðum hlytu að vera hér í plássinu. Inn í þessa umræðu fléttaði hann létt smjaður og töluvert beinskeytta gullhamra. Konan hló og skríkti. Svo lét hann til skarar skríða líkt og örn sem steypir sér úr svimandi hæðum á lítið móðurlaust lamb. Sjö hundruð krónur fyrir einn kofa í eina nótt, í þessu foráttuveðri fyrir svo langt að komna gesti, var vitaskuld verðlag sem ekki þurfti að eyða mörgum orðum á, sagði Gísli. Jú, það gat konan svo sem séð sjálf, en það var verðskrá, sagði hún. „Verðskrá, verðskrá! Og það er margt bréfið,“ sagði Gísli í þannig tón að ekki hefði verið kurteislegt að minnast orði á verðskrá framar í þessu samtali. Ég hefði miklu frekar viljað vera staddur allt annars staðar, gerði mig sem ósýnilegastan og fór að lesa tilkynningar sem héngu á veggjunum. Víst lærði ég á sínum tíma sálfræði í völdum skólum í Þýskalandi í sex ár, en það kemur ekki í veg fyrir að ég fyllist ævinlega óviðráðanlegri feimni og skömmustukennd ef ég þarf að prútta. Ég borga yfirleitt möglunarlaust allt sem upp er sett og þá sjaldan ég hef reynt að þrúkka verð niður hefur það undantekningarlaust mistekist og jafnvel hef ég þurft að borga meira fyrir vikið. Í þessu tilviki grúfði ég mig yfir auglýsingar frá sveitarfélaginu um lóðahreinsun og fleira og vonaði að þá mundu ókunnugir halda að við Gísli værum aðeins lauslega kunnugir, jafnvel ekki einu sinni samferða. Hann var hins vegar í essinu sínu og rúllaði prúttinu upp. Þegar hann hafði lækkað verðið um einhver ósköp og fengið besta kofann á leigu hætti hann, ekki af því að hann væri rökþrota heldur af því að honum fannst þetta orðið sanngjarnt verð og konan auk þess bæði vingjarnleg og geðfelld.
