Um það hve margar, mismunandi og undarlegar kveikjur ástarin

Merkilegt íhugunarefni er hvað kveikir ástir milli fólks. Það var líklega vöxtur og klæðaburður Gunnars á Hlíðarenda sem kveikti í Hallgerði og ugglaust voru það hinir afskaplega löngu leggir hennar sem tendruðu blossann í honum. Jane var einfaldlega fyrsta konan sem Tarsan sá, svo þar var ekki að sökum að spyrja. Það var geðslag Rúnu í Hraunkoti sem vakti ást Árna þyrluflugmanns á henni, enda var hún nánast geðlaus og samþykkti hvaðeina sem hann sagði. Óupplýst er hvernig það mátti gerast í Pilti og stúlku, að Sigga varð hrifin af Indriða og hann af henni og það yfir óvæða ána, en benda verður á að þau voru bæði fordæmalítil byrjendaverk.

Sá sami Italo Calvino hefur í sömu bókinni og ég áður vitnaði til skráð merkilega frásögn af tildrögum ástar. Þar segir frá Rambó. Þá er ekki um þann skotglaða ameríska Rambó að ræða, sem kemur flestum fyrst í hug, heldur ungan mann sem barðist í her Karlamagnúsar laust fyrir aldamótin áttahundruð. Hann hlakkaði afskaplega til fyrstu orrustunnar, en þegar hún var hafin lenti hann í að berjast við tvo afrenda og hundheiðna Serki í einu og horfði nokkuð illa fyrir honum. Ekki þarf að taka fram að allir þrír voru þeir hestríðandi á Blesa, Bleik og Grána og börðust með þungum höggsverðum. Þegar Serkirnir voru um það bil að gera út af við þennan góða en reynslulitla dreng, reið upp að hliðinni á honum riddari nokkur á stríðsfáki sínum og lagði honum lið og saman fengu þeir ráðið niðurlögum Serkjanna. Ekki kannaðist Rambó við riddara þennan, sem klæddur var blálitum hertygjum og hafði andlitshlífina niðri. Blái riddarinn ansaði engu þótt yrt væri á hann en reið óðara burt að þessum vopnaviðskiptum loknum og var horfinn. Rambó kunni betur við að þakka fyrir sig, lífið er jú það verðmætasta sem maður á, og fór að leita riddarans. Eftir langa leit sá hann hestinn afsíðis bundinn við tré en riddarann ekki svo hann laumaðist nær og lagist á njósn. Síðan segir Calvino svo frá:

„Þegar hann kom að bakkanum smeygði hann höfðinu milli greina; hermaðurinn var fundinn! Höfuðið og búkurinn voru ennþá læst í brynju og hjálm eins og skelfiskur; en búið var að fjarlægja lærhlífar, hnéhlífar og legghlífar og maðurinn var í stuttu máli nakinn frá beltisstað og niður úr, og stiklaði berfættur á steinum í ánni.

Rambó trúði varla sínum eigin augum. Þessi nakti maður reyndist vera kona; mjúkur kviður með gullnum skapahárum, rasskinnarnar ávalar og bleikar, háir og beinir stúlkuleggir. Þessi hálfa stúlka (efri helmingurinn í skeldýrslíki varð enn ómennskari og dumbari við samanburðinn) snerist um sjálfa sig í leit að hentugum stað, kom sér fyrir við lækjarsprænu, settist á hækjurnar, studdist við brynklædda handleggina, hallaði höfðinu fram og bakhlutanum aftur og fór í mestu makindum að pissa. Þetta virtist vera kona með stillta skapgerð og jafnt streymi. Rambó lagði á hana ástarhug þegar í stað.“

Ástin kviknaði á allt annan hátt hjá hinum nefstóra Aadam Aziz lækni og ungu stúlkunni Naseem. Seinna þegar þau höfðu gengið í stirt og óhamingjusamt hjónaband var hún yfirleitt kölluð Séra Móðir en ekki þesu kliðmjúka nafni; Naseem. Þegar fyrstu kynni þeirra urðu hafði Aadam fyrir skömmu lokið læknisnámi í Heildelberg og var nýsnúinn aftur heim til sín í hið undurfagra en ófriðlega Kasmírhérað á Indlandi, sem frakkasalar og Halldór Laxness hafa sameinast um að geranafntogað. Hann var kallaður til að lækna dóttur landeigandans Ghani. Hún var þá gjafvaxta og svo vandlega verndaði landeigandinn sæmd og meydóm dóttur sinnar að enginn karlmaður fékk að sjá hana, fyrr en faðir hennar hefði fundið handa henni hæfilegan maka. Aadam læknir fékk ekki heldur að sjá hana þegar hann kom í sjúkravitjanir. Hún stóð, sat eða lá á bak við þykkt hvítt lak, sem þrekvaxnar vinnukonur héldu uppi. Á lakinu var lítið gat og Aadam læknir varð að greina sjúkdóma stúlkunnar og framkvæma allar lækningar sínar gegnum þetta gat. Gatið var sautján sinnum sautján sentimetrar og hann fékk aldrei að sjá annað en þann blett á líkamanum sem veikur var í það og það skiptið; aldrei fékk hann að sjá stúlkuna alla. Nú vildi svo vel til að að dóttir landeigandans veiktist oft og fékk einlægt verki út um allan líkamann. Hún sneri sig á hægri ökkla, tánöglin á stóru tá vinstri fótar greri inn, hún fékk skurfu á vinstri kálfann, hægra hnéð stífnaði, úlnliðsbeinin veikluðust, hún fékk útbrot í handarkrikann. Alla þessa aumu staði skoðaði Aadam gegnum gatið á lakinu. Alla þessa aumu staði og undirliggjandi meinsemdir meðhöndlaði hann gegnum þetta sama gat eftir bestu getu. Aadam kynntist ekki stúlkunni í heild heldur stökum blettum hennar. Fyrir honum var hún eiginlega eins og ósamsett púsluspil. Þeim áhrifum sem þetta hafði á hann lýsir Salman Rushdie svo í bókinni sem hann kallaði Miðnæturbörn:

„Smám saman fór Aziz læknir sem sagt að gerasér mynd af Naseem í huganum, klunnalega klippimynd úr pörtum hennar sem höfðu verið skoðaðir hver fyrir sig. Þessi vofa samsettrar konu byrjaði að ásækja hann og ekki bara í draumum. Hún var sem límd saman af ímyndunarafli hans, fylgdi honum í allar sjúkravitjanir, hún fluttist inn í framherbergi hugans svo hann skynjaði í fingurgómunum vakinn og sofinn mýktina í kitlinni húð hennar og fullkomna netta úlnliðina eða fegurð ökklanna; hann fann ilm hennar af lavendli og chambeli; hann heyrði rödd hennar og smástelpuskríkjur; en hún var höfðulaus því hann hafði aldrei séð andlitið.“

Þegar svo Naseem var farin að treysta lækni sínum betur - eða var það af því liprir fingur hans höfðu vakið hjá henni kenndir sem hún vildi kynnast nánar og víðar? - þá fékk hún magaverk, lungnaverk, grun um hnúð í brjósti hægra megin og loks tognaðan vöðva á aftanverðu lærinu, sem við nánari athugun reyndist ná alla leið upp í rasskinnina. Ævinlega var Aadam mættur með læknistöskuna sína og stakk hinum græðandi höndum sínum gegnum gatið á lakinu. Sennilega urðu einskonar tímamót í þessari ástarsögu þegar hann snerti rasskinnina og sá að hún skipti litum og roðnaði, ekki við snertingu hans, heldur við tilhugsun eigandans um snertingu hans. Skömmu síðar rann upp það langþráða augnablik að stúlkan fékk höfuðverk. Loksins gat hann séð andlit hennar, ennið, munninn og augun sem voru brún með gullnum dílum. Og það var ekki einasta að hann sæi hana, heldur sá Naseem hann í fyrsta sinni. Þangað til hafði hún aðeins séð fingur sem teygðust inn um gat á laki og snertu hana og það fyrsta sem hún sagði var „En doktor, Guð minn góður, hvílíkt nef!“ Og á þessari stundu leist þeim báðum svo vel hvoru á annað að þau vildu giftast og gerðu það. Sem fyrr segir reyndist það sennilega misráðið; þeim samdi aldrei vel og samfarir þeirra urðu ekki góðar, sem sýnir að jafnvel þótt ástin kvikni svona varlega, svona hægt, svona stig af stigi, eins og hún gerði gegnum sautján sentimetra hátt og sautján sentimetra breitt gatið á lakinu, þá er jafnvel það engin trygging fyrir farsælu hjónabandi.

Calvino, I.: Riddarinn sem var ekki til. Mál og menning. Reykjavík 1991. S. 47

Rushdie, S.: Miðnæturbörn. Mál og menning. Reykjavík 2003. S. 23-5