Tvö nytsöm heilræði

Í svona tvísýnum aðstæðum er aðkallandi að fá heilræði um notkun lífsins. Nú hittist svo vel á að þannig heilræði eru tiltæk og meðfærileg, þau eru bara tvö og sé eftir þeim báðum farið, ætti lífið undir venjulegum kringumstæðum ekki að fara forgörðum.

Það fyrra snýst um viðhorfið til tilverunnar og hana er að finna í lítilli sögu austan úr Indlandi sem segir frá indverskum spekingi. Hann kom í stóran húsgrunn þar sem þrír steinhleðslumenn voru að verki. Það er fyrst og fremst út af því hvað þeir eru spurulir sem spekingar eru spekingar og vegna þessarar áráttu stöðvaði þessi spekingur einn steinhleðslumanninn og spurði hvað hann væri að gera.

„Ég rogast með grjót,“ svaraði sá.

„En hvað er þú að gera?“ spurði hann þann næsta og sá svaraði:

„Ég er að hlaða steinvegg“ Enn spurði spekingurinn þann þriðja, hvað hann hefðist að.

“Ég byggi musteri” var svar hans, og það fannst spekingnum íhugunarefni því bæði hann og aðrir sáu ekki betur en allir mennirnir þrír gerðu nákvæmlega það sama.

Seinna heilræðið er um það hvernig á að nota lífið og það er að finna í kvæði eftir argentínumanninn Jorge Louis Borges. Það skiptir ekki öllu í þessu sambandi, en Borges þessi var lungann úr ævi sinni blindur og er víst það skáld í heiminum sem Nóbelsnefndin skammast sín mest fyrir að hafa ekki verðlaunað áður en hann dó árið 1986. Kvæðið orti hann hins vegar árið 1983 og það heitir Instantes eða „augnablikin“. Finnbogi Guðmundsson sem þýddi það kaus því nafnið Lífsstundirnar í þýðingunni sem er svona:

Ef ég mætti lifa lífi mínu á nýjan leik,

mundi ég á því skeiði reyna að láta mér verða á fleiri mistök.

Kappkostaði ekki að vera fullkominn, heldur slakaði á;

færi oftar heimskulegar að ráði mínu en ég hef gert til þessa;

tæki í raun fátt alvarlega,

hirti mig miður.

Ég tefldi oftar á tvær hættur, færi fleiri ferðir, horfði

oftar á sólsetrið, klifi fleiri fjöll, synti fleiri fljót.

Ég færi til fleiri staða en ég hef áður komið á, æti

meiri ís og minni baunir, glímdi við fleiri

raunveruleg vandamál og færri ímynduð.

Ég var einn þeirra manna sem lifði hverja

ævistund skynsamlega og rækilega; átti auðvitað hamingjustundir.

Yrði mér afturhvarfs auðið, reyndi ég að einskorða mig við góðu

stundirnar. En lífið er, skyldirðu ekki vita það, sett saman

úr þeim, þessum stundum; og tapaðu nú ekki af þeirri stund sem yfir stendur.

Ég var einn þeirra, sem fór hvergi án hitamælis,

hitabrúsa, regnhlífar og fallhlífar, ef ég ætti að

lifa að nýju, ferðaðist ég léttar búinn.

Mætti ég lifa á nýjan leik, legði ég upp berfættur

snemma vors og gengi áfram allt til haustloka.

Ég færi fleiri ferðir með hringekjunni, horfði

oftar á sólina rísa og léki mér við fleiri börn,

ef ég ætti enn líf fyrir höndum.

En sjáðu til, ég er áttatíu og fjögurra ára og veit,

að ég er að dauða kominn.

Í meistarans höndum. María Skagan tók saman. Bókaúgáfa Guðjóns Ó. Guðjónssonar, Reykjavík, án ártals. S 123

Borges, J. L.: Lífsstundirnar Lb. Mbl. 18. des. 1995