Hér er sagt frá mönnum og speglum sem dýrka sjálfa sig

Ástarefni Narsissusar voru hins vegar hvorki sjaldgæf né frumleg því hann elskaði sjálfan sig. Hann var andlitsfríður drengur í Grikklandi og átti heima þar sem grísku guðirnir dvöldust í sumarleyfum. Vatnadís nokkur reyndi mikið við hann en tókst ekki að koma honum til. Dísin sú bjó við mikla óhamingju sem kom til af því hve mikið hún talaði. Hún, sem maður segir, samkjaftaði ekki en það er fátítt um vatnadísir, þær er fámæltar enda oftast í kafi ofan í vatni og þar er lífshættulegt að tala út í eitt.

Það var einu sinni að Hera æðstagyðja tók þessa vatnadís með sér út í skóg, en þangað fór hún til að reyna að standa Seif bónda sinn að verki við gilja skógardísir. Oftast tókst henni að standa hann að verki, enda var Seifur afar veikur fyrir skógardísum, en í þetta sinnið fékk hann veður af konu sinni út af samfelldum vaðlinum í vatnadísinni og gat tekið saman og forðað sér í tæka tíð. Hera varð svo reið að hún snerist í brókinni og lagði það á vatnadísina að aldrei skyldi hún framar fá sagt neitt að fyrrabragði, heldur aðeins endurtekið það sem síðast var sagt. Út af þessu var hún nefnd Ekkó; á íslensku bergmál, og um hana söng Erla Þorsteinsdóttir danslag sem heitir Bergmálsharpan.

Eini kosturinn við þessi álög var sá að Ekkó átti ævinlega síðasta orðið. En, öfugt við það sem sumir halda, þá er það ekki skemmtilegt til langframa og þrátt fyrir að Ekkó væri aðlaðandi að flestu leyti, því vatnadísir eru afskaplega rennilega vaxnar, þá var það þetta frumkvæðisleysi í samtölum og þessi sífellda eftiröpun þess sem síðast var sagt, sem algjörlega klúðraði tilraunum hennar til að ná í Narsissus. „Over my dead body“ sagði hann eftir stutt en afar misheppnað samtal við Ekkó.

Það þarf ekki að fara í marga sálfræðitíma til þess að vita um neikvæð áhrif höfnunar. Hjá Ekkó urðu þau yfirmáta svæsin, því hin goðumlíku form hennar leystust upp og urðu köntuð, mjúkt hold hennar stífnaði, trénaðist, harðnaði og breyttist loks í klett og nú orðið er alls ekkert eftir af henni nema bergmálið eitt.

Auðvitað átti Ekkó við einskonar fötlun að stríða og þó að engin væru lögin um fatlaða í fornöld þá hefndist Narsissusi fyrir truntuskapinn. Hugsanlega voru einhverjir guðir á bak við það, kannski bara fáfengileiki hans sjálfs, því hann staðnæmdist eitt sinn á árbakka yfir lygnum hyl og sá mynd sína speglast í vatninu. Almennilegir speglar voru þá engir til í Grikklandi, svo þetta var í fyrsta skipti sem hann sá sig og hann varð á samri stundu þetta litla hrifinn af sjálfum sér, að hann gat með engu móti slitið sig frá mynd sinni. Oft eru snoppufríðir menn lítið gefnir, sú er að minnsta kosti huggun okkar hinna, og hugsanlega reyndi Narsissus af þeirri ástæðu aftur og aftur að snerta andlitið í hylnum, strjúka það eða kyssa, en það kom út á eitt, allar tilraunir hans til að láta vel að þessu fagra andliti gáruðu bara vatnsborðið og sundruðu myndinni. En hann var alveg dáleiddur yfir spegilmynd sinni, tímdi ekki að fara í mat né fá sér að drekka, ekki gaf hann sér tíma til að fara frá og hægja sér, þótt Óvid láti þessa atriðis ógetið, og þar kom að hann varð allur þarna á bakkanum og dó. Hann varð allur í orðsins fyllstu merkingu, því það var ekkert eftir þar sem hann áður húkti á bakkanum nema gula blómið, sem við hann er kennt og við köllum páskaliljur og Hannes Pétursson heiðraði svofellt:

Sólir sem skínið, klukkur sem kólflausar hringið!

Klukkur sem syngið!

Nú hefur Sigurður A. Magnússon ort kvæði þar sem hann leiðir þau saman Narsissus og Þyrnirósu, sem varla gætu kallast gæfulegt par, en með því andagift Sigurðar er mikil og engar aðrar heimildir styðja þann samdrátt, verður að telja þetta hreinan skáldskap og að Narsissus hafi í reyndinni aldrei notið ásta við nokkurn annan en sjálfan sig.

Óskar Wilde hefur aftur á móti aukið nokkuð við vitneskju okkar um örlög Narsissusar með eftirfarandi sögu:

Þá er Narcissus dó, urðu blómin á akrinum mjög harmþrungin og báðu ána um vatnsdropa, svo þau mættu gráta hann.

„Þó að allir vatnsdropar mínir væru tár“ svaraðii áin „hefði ég ekki nógu marga til að gráta Narsissus. Ég unni honum.“

„Hvernig gastu annað en elskað Narsissus?“ sögðu blómin, „hann var svo fallegur“.

„Var hann fallegur?“ sagði áin.

„Hver ætti að vita það betur en þú?“ sögðu blómin. „Á hverjum degi lá hann á bakka þínum og speglaði fegurð sína í vatni þínu.“

„Ég unni honum,“ muldraði áin „vegna þess, að þegar hann laut yfir mig sá ég fegurð sjálfrar mín speglast í augum hans.“

Bulfinch, T.: Myths of Greece and Rome. Penguin Books. London1981 s. 120

Hannes Pétursson: Í sumardölum. Helgafell, Reykjavík. 1959 s. 10

Sigurður A. Magnússon: Krotað í sand. Helgafell. Reykjavík. 1958. S. 44

Í meistarans höndum. María Skagan tók saman. Bókaútgáfa Guðjóns Ó. Guðjónssonar. Reykjavík. Án ártals. S. 116