Af örstuttu faðmlagi í Trípólí

Nú er það ekki svo að allar ástir endi annað hvort vel eða illa; sumar ástir eru blendingur beggja eða þannig að utanaðkomandi vita hreinlega ekki hvort viðkomandi elskendur eru ánægðir yfir þeim eða vonsviknir. Núna er þess varla nokkur kostur að meta hvort hin furðulega ástarsaga franska skáldsins Jaufre Rudel og greifynjunnar af Trípoli endaði vel eða illa.

Þessi ást átti sér stund og stað í Suður-Frakklandi fyrir réttum 900 árum, þegar riddaramennska var í tísku og krossferðir til Landsins helga. Þá höfðu suður-evrópskir karlmenn lært það fyrir nokkru, að einhverju leyti fyrir áhrif sem þeir urðu fyrir í krossferðunum, að einhverju leyti af mjúkmálum Márunum á Spáni, að yrkja ljúfsár kvæði til kvenna. Þangað til höfðu þeir eingöngu ort hetjukvæði, sálma og klámvísur. Þeir sem gerðu stimamýkt við konur og kvæðasöng að aðalstarfi voru nefndir trúbadúrar.

Furstinn Jaufre Rudel af Blaia bjó í höll sinni í Frakklandi á norðurbakka Miðjarðarhafs, ekki langt þar frá sem nú er haldin kvikmyndahátíðin í Cannes. Sveitungum hans þótti hann göfugur maður, ölmusugóður og tilfinningaheitur. Nú henti það að hann varð yfir sig ástfanginn af greifynjunni af Trípólí, en Trípóli er sunnanvert við Miðjarðarhafið, þar sem nú er Líbía og mér telst til að vegalengdin á milli þeirra hafi verið a.m.k. tuttugu og fimmfalt lengri en úr Reykjavík austur á Selfoss. Það kemur nútímamönnum, sem vanir eru hraðferðum, skottúrum, myndsímum og þráðlausum samskiptum dálítið spánskt fyrir, að Jaufre Rudel hafði aldrei séð greifynjuna þegar ástin til hennar kom yfir hann, hann hafði ekki einu sinni séð af henni mynd og þaðan af síður heyrt í henni. Hann hafði bara heyrt um hana. Það komu við hjá honum pílagrímar á heimleið frá Antiokkíu en á austurleiðinni höfðu þeir fengið að gista í höll greifynjunnar og þeim varð tíðrætt um þessa konu, hve fögur hún væri og góð. Jaufre Rudel, stimamjúkur maður og hrifnæmur, varð einfaldlega ástfanginn af því sem þeir sögðu um greifinjuna, hann varð ástfanginn af orðum og frásögn, þeirri konu sem hann giskaði á að leyndist bak við orðin og söguna.

Þá var það lenska að ástfangnir menn, væru þeir ekki druslur, settu saman mansöngva og hann orti marga, langa og ljúfsára mansöngva til hinnar óséðu greifynju, um amors de terra lonhtana, „ ástina sína í fjarlægu landi “.

Svo er ég sligaður og bugaður af ástarþránni,

að söngleikar og rósaknúppar

ylja mér svona álíka mikið eins og næturfrost.

Meðan á hrifningunni stóð nagaði ástin utan af honum öll hold, hann neytti varla matar og lítils svefns og hafði ekkert yndi af lífinu annað en þessa þrá eftir greifynjunni. Að mörgum kvæðum ortum fór hann að langa til að sjá hana og sýna sig. Hann steig þá á skip og sigldi áleiðis til Trípólí. Á miðri leið veiktist hann af hræðilegum sjúkdómi og var illa undir það búinn útaf fjörefnaleysi, sveltinu sem hann hafði ástundað og almennri vesöld sem ást af þessu tagi laðar fram. Þegar skipið tók land var hann því óðara borinn upp á gistihús, gjörsamlega meðvitundarlaus og hundveikur. Greifynjunni af Trípólí voru gerð orð um að þessi göfugi en meðvitundarlausi, jafnvel hugsanlega þegar látni, maður væri kominn í bæinn gagngert til að sjá hana. Siðferðilega var það tæpast viðeigandi en hún labbaði sig á gistihúsið og rakleitt upp á herbergi til hans. Þar hafði hún litlar tafir áður en hún tók hann í fangið, enda var bersýnilega hver síðastur til þess, því maðurinn var að skilja við. Furstinn Jaufre Rudel af Blaia rankaði svolítið við sér og vissi þá óðara að þessi kona sem hélt honum í faðmi sínum væri greifynjan langþráða. Sagnaritarinn, sem á sínum tíma skráði þessa merkilegu sögu, tekur fram að hann hafi fengið örlitla meðvitund og heyrn í litla stund, en hvort tveggja hafði hann misst í veikindum sínum. Meðvitundina notaði Jaufre Rudel til þess að þakka Guði fyrir að leyfa sér að minnsta kosti að sjá þessa elskulegu konu og að svo búnu dó hann í örmum hennar.

Hann sagði aldrei orð við hana og hún ekki við hann. Sennilega sá hann hana bara eina stutta andrá og þá líkt og í móðu. Af einhverri ástæðu hefur þótt ástæða til þess að taka þetta fram um ilmskynið, svo ætla má að hann hafi fundið af henni lyktina, sem vel að merkja hefur sjálfsagt verið töluvert öflugri en lykt er almennt af nútímakonum.

Greifynjan lét grafa Jaufre Rudel með miklum virktum á sinn kostnað síðdegis þennan sama dag og um kvöldið gekk hún í klaustur. Þar dvaldi hún langa ævi og fór aldrei út úr húsi framar, til þess að raska ekki hinni djúpu sorg sem hún fann til út af sviplegum dauða furstans og raunar naut mjög. Fáein kvæði um „ástina í fjarlægu landi“ og þessi saga er allt sem eftir er af þessu fólki, en sumir halda að þau séu dæmi um fólk sem finnst raunir gleðiefni en gleði aftur á móti bara raunaleg.

Norberg, Michael: Den dynamiska medeltiden. Tidens förlag. Stokkhólmi, 1995. s.103-4