56. Grjót

Slóvakar virðast nýta sér hinar minnstu átyllur til að loka söfnum, svo nærri má geta að ég kom að læstum safndyrum í Banská Bystrica á föstudaginn langa. Sama átti við í Zwolen, svo ég hélt viðstöðulítið áfram til silfurbæjarins Banská Stiavnica, eilítið vestar og uppi á fjalli. Þangað var um þrönga dali og dimma skóga að fara, einlægt upp í móti og sums staðar bratt. Enn var óhreint krap á vegunum. Ég var ekki viss um hvort svo sveittum manni og óræstilegum sem mér yrði vel tekið á hóteli sem hét með réttu Grand Matej, en það var ástæðulaust. Í það minnsta voru borgandi gestir velkomnir. Það er ekki langt síðan hætt var að láta útlendinga borga tvö- eða þrefalt gjald á við heimamenn í Slóvakíu. Banská Stiavnica var áður ríkur bær og vel varinn. Námurnar voru upphaf og endir alls í bænum og í þeim fólst auður og iðja bæjarbúa. Þess vegna hefur verið sett þar upp safn með einkennilegum steinum sem á umliðnum öldum höfðu verið fiskaðir upp úr iðrum jarðarinnar eða fengnir í skiptum úr öllum heimshornum. Safnverðirnir þarna voru eitthvað léttúðugri en á öðrum söfnum og höfðu opið, þó að laugardagurinn fyrir páska væri fullgott tilefni til lokunar. Það var ekki margt annað í boði daginn þann í Banská Stiavnica, svo ég skoðaði safnið og sá þar margt sem ég hafði aldrei áður séð og mun varla sjá aftur. Jarðfræðikennslan hans Steindórs heitins Steindórssonar bólusetti mig fyrir áhuga á grjóti fyrir lífstíð, svo ég var hjárænulegur við hlið annarra safngesta sem heilsuðu hverjum steininum á fætur öðrum eins og löngu týndum ættingjum. Þarna voru Ameríkanar og Þjóðverjar og halda mátti að þeir hefðu gagngert lagt á sig langa pílagrímsferðferð til að hitta þessa steina í glerhillunum. „Ó!, þarna er slóvakískt aragónít,“ stundi amerísk kona með frygðartón í röddinni. „Óóóó!“ Ég skoðaði það þegar hún var farin í næsta bás, fullur eftirvæntingar. Það var ekki ólaglegt, minnti mig á svolítið velkt pierogi, en ekkert til að æsa sig yfir. Okenít austan úr Indlandi var miklu furðulegra, því þó svo það teldist til steina líktist það helst mjúkri bómull, antimónít hefði ég hinsvegar svarið að væri naglahrúga. Ég varð svolítið angurvær þegar ég rakst á halít frá Inowroclaw í Póllandi, ekki af jarðfræðilegum ástæðum heldur vegna hennar Maríu og minninga um góðan mat. Ég varð upp með mér þegar ég þekkti bæði glópagull og maríugler. Steinasöfn eru ekki svo galin en ég stansaði skemur en pílagrímar steinanna, sem virtust ætla að gista þarna. Hvað er alltaf opið þegar annað er lokað? Kirkjugarðar. Gamli kirkjugarðurinn var í brattri brekku svo nærri lá að hinir látnu stæðu uppréttir. Í stað þess að horfa til himins gátu þeir skyggnst um eftir búsmalanum niðri í dölunum. Þarna lágu Rodina Mócziková, Frantisek Kostial og Irma Bambulov, og ég sat hjá þeim litla stund en varð engu nær um sorglegar eða gleðifullar ævisögur þeirra, hver uppruni þeirra var né hvaðan langar rætur þeirra lágu.