53. Millispil úr vetri

Á bakaleiðinni frá Levoca til Kesmarok hætti mér að semja við hjólið. Tennurnar sem gripu í keðjuna voru orðnar slitnar og bitlausar. Ég var svo heppinn að rata til Ivo Imrich, sem meðfram barnakennslu og óteljandi mörgum öðrum aukabúgreinum rak lítið reiðhjólaverkstæði við hliðina á hótelinu. Þar gerði hann líka við saumavélar, tölvur og klukkur. Þar fyrir utan er hann til í að hýsa ferðamannahópa í íbúðinni sinni, aka þeim um í rútu, syngja fyrir þá þjóðsöngva, matreiða ofan í þá rétti héraðsins og er þá aðeins fátt eitt talið af þeirri þjónustu sem þessi undramaður kvaðst tilbúinn að veita. Ég mæli með ráðsnilld hans og útsjónarsemi við hvern sem staddur er í Kesmarok, eins og hann bað mig raunar að gera, því fyrir utan allt annað vit hefur hann viðskiptavit. Ég sat undir ásökunarfullu augnaráði antílópanna og dádýranna og las í bók, meðan hann í stopulum frímínútum tíndi saman varahluti sem gátu dugað, strekkti teinana og endurhæfði rúmlega 8000 kílómetra gamalt hjólið mitt. En þegar viðgerðinni lauk var tekið að snjóa, ekkert ferðaveður og mín beið enn ein nótt í Kesmarok. Um hádegið næsta dag birti til. Það var krapi á vegunum og svo dimmt í lofti að ekki örlaði á tindum Tatrafjalla. Einhvers staðar hulinn skýjum gnæfði Rysy-tindurinn. Á hann gekk Lenín sumarið 1913 og á kommúnistaárunum var til siðs að hópar fólks klifu tindinn í eins konar pílagrímsferð. Poprad kann að vera þokkalegasti bær í sumarveðri þegar sést til fjalla en í vetrarlegri nærmynd bar mest á úr sér gengnum iðjuverum, þungaumferð og einsleitum blokkum. Ég fékk marga blauta gusu yfir mig frá vörubílum, hélt ekki lengi út og var um kvöldmatarleytið sestur að litlu vestar og sunnar á hóteli í ráðstjórnarstíl og farinn að raða í mig súrum pylsum og grísaknjám. Þetta var ljúffengara en það hljómar. Ég át ótæpilega eftir volkið, drakk vín frá hæðunum kringum Bratislava og var sammála leikkonunni Mae West, sem sagði að of mikið af því góða gæti verið dásamlegt. Morguninn eftir stóð ískaldur vestanvindurinn upp eftir dalnum í fangið á mér og hægt miðaði, hver metri var eins og þrír eða fjórir. Ég hafði tínt utan á mig allar vetrarlegustu spjarirnar og var sums staðar heitur og sveittur en samtímis beit kuldinn mig annars staðar. Ég áði í vegasjoppu innan um rútufylli af vonsviknum túristum, sem hafði verið lofað að sjá háa tinda Tatrafjalla teygja sig móti bláum himni. Þann daginn höfðu þeir ekkert séð furðulegra en mig fannbarinn á hjóli og ræddu það mikið sín í milli. Ég valdi mjólkurdrykk úr borðinu en gekk illa að ráða í áletranirnar. Ekki vildi ég verða mér til skammar eins og Þjóðverjinn í Varmahlíð, sem frægur varð fyrir að sjúga sveskjugraut með röri upp úr fernu. Um hádegisbilið sveigði ég til suðurs inn fjalladal og yfir Certovica-skarðið í 1238 metra hæð. Þá var veðrið orðið mildara og ég fór langar leiðir á ólöglegum hraða niður hinum megin. Á dalbotninum varð kúahópur á vegi mínum. Kýr eru seinar til að hugsa og ég var óstöðvandi. Ég átti þarna eina af þessum víðfrægu andrám, sem ég hef oft lesið um, þegar öll ævisagan brunar komplett með öllum smáatriðum gegnum hugann örskömmu fyrir andlátið. Í þessu tilviki var ég ekki kominn nema aftur að fermingunni hjá séra Þorsteini í Steinnesi, þegar hornprúðar kvígur og margra tonna þungar geldkýrnar tóku við sér og þustu til hægri og vinstri og ljóst varð að dagar mínir yrðu fleiri. Mér létti, því fyrir utan annað hefði árekstur við kýr orðið einstaklega háðulegur endir á góðu lífi og annars ágætri ferð. Ég fór út fyrir vegkantinn til þeirra verka sem eðlileg eru eftir lífsháska, og einhverjir óþolandi brandarakarlar sem óku fram hjá hrópuðu „Island pisst“, en þeir þekktu þó fánann. Hvað einkenndi svo slóvakísku vegkantana? Vissulega voru þar nokkrar skrúfur en miklu færri en á pólsku vegunum. Það var óhreint krap, litfagrir en steindauðir smáfuglar sem höfðu flogið á bíla og, jafnskjótt og sólin skein, maríuhænur í vorglöðum samförum, stundum margar í kös. Líklega leituðu þær inn á malbikið af því þar var traustari viðspyrna en úti í grasinu. Að morgni föstudagsins langa kom ég til borgarinnar Banská Bystrica. Í úthverfi var útigangsmaður að vakna. Hann hafði eytt kaldri nóttinni undir digru röri og vafið utan um sig dagblöðum en var nú sestur upp og barði sér. Ég gekk til hans og fékk honum örflösku af skosku viskíi, komna af Keflavíkurflugvelli. Hann vildi engin orð eiga við mig en þáði flöskuna og tæmdi hana hissa á svipinn. Ég tyllti mér hjá honum, þótt það væri honum til ama og saman hlustuðum við á langdregna hljóma kirkjuklukknanna kalla til föstumessu.