11. Hneyksli á suðurbakkanum

Um aldamótin 1100, þegar kalla mátti mestalla Evrópu og meira að segja víkingana kristna, ríkti ennþá hneykslanleg heiðni á suðurbakka Eystrasaltsins. Þar hafðist við í illfæru mýralandslagi og þéttum skógum slavnesk þjóð að nafni Vindur, „staurblind í villu heiðninnar“ eins og Adam frá Brimum tók til orða. Vindur tilbáðu ævaforna slavneska guði. Á eynni Rügen var helgistaður og hof skurðgoðsins Svantovits. Líkneskja hans var meira en mannhæð og hafði fjögur höfuð. Höfðafjöldinn var til marks um margbrotið vald guðsins sem náði allt um kring og bæði til undirdjúpa og upphimna. Í hendinni hélt hann á drykkjarhorni og væri hellt í það miði mátti ráða af yfirborðinu hvernig grasspretta yrði sumarið eftir. Nærri hofinu var ávallt tiltækur hvítur gæðingur handa Svantovit. Hofpresturinn mátti einn dauðlegra manna koma á bak þessum hesti. Sjálfur reið guðinn út á hverri nóttu til þess að berjast einhvers staðar, og því var það að einu gilti hversu hreint og kembt hrossið var að kvöldi, ævinlega var það kófsveitt að morgni og útatað í blóði og leir. Svantovit var vandlátur húsbóndi og svo var hofið heilagt að hofpresturinn mátti hvorki anda að sér né frá þar inni. Hann varð því einlægt að hlaupa út í dyr til þess að ná sér í loft og halda svo niðri í sér andanum meðan hann var inni að sinna prestverkum, hver sem þau voru. Handan Vindlands og austan við Vislu bjuggu baltnesku þjóðirnar; Prússar vestast, þá Litháar og Lettar. Þjóðir þessar höfðu birst á þessum slóðum fyrir um það bil 4000 árum og töluðu mál af indóevrópsrki ætt. Lettar og Litháar hafa varðveitt þetta tungutak en prússneskan týndist kringum aldamótin 1700. Einnig þessar þjóðir voru heiðnar í upphafi tólftu aldar. Boleslaw, fyrsti kóngur Póllands, gerði árið 996 lítilsháttar tilraun til að kristna Prússana. Hann fól trúboðið Aðalbert nokkrum, sem verið hafði biskup í Prag og var auk þess handgenginn páfanum. Aðalbert var þónokkur vandi á höndum því hann þurfti að tefla fram þurrlegum fræðum Páls postula gegn hinni heillandi gyðju Meltele, en með öðru hafði hún þá sýslu að bera litina á vorblómin. Prússum leiddist tal Aðalberts og drápu hann til að hann þagnaði. Þar með varð Aðalbert píslarvottur og hafi hann verið mikils metinn fyrir var hann nú orðinn heilagur. Hið nýkristnaða Pólland sárvantaði þjóðardýrling og því voru menn gerðir út til Prússanna að sækja jarðneskar leifar Aðalberts og borguðu jafnþyngd þeirra í gulli fyrir. Það þótti Prússum gott verð fyrir lítið, en líkami Aðalberts var fluttur til þáverandi höfuðborgar Póllands, Gniezno, og litlu síðar var hann tekinn í dýrlingatölu. Þegar Ottó II Þýskalandskeisari kom í sína fyrstu Póllandsheimsókn gat því Boleslaw rétt honum annan handlegginn af heilögum Aðalberti sem vinargjöf, en fékk í staðinn nagla sem honum var tjáð að væri úr hinum helga krossi