Úti er ævintýri

- Píslirnar höfðu hafið endurbyggingu píramídans. Grunnur úthögginna, hvítra steina var þegar tilbúinn og á honum miðjum var altari úr marmara. Fugladrottningin settist á grasflötina og píslirnar söfnuðust hátíðlega saman. Þær horfðu hugfangnar á Demantinn eina, sem Krúsa lyfti hátt á loft svo að allir gætu séð. Og Krúsa lét Demantinn eina á altarið. Á undursamlegan hátt festist demanturinn við það rétt eins og altarið og demanturinn væru hlutar úr sömu heild. Nú var Demanturinn eini á ný í miðju Hins þekkta heims. Hér yrði hann um aldur og ævi. Píslirnar lustu upp fagnaðarópi, hópuðust að Krúsu og hófu hana á loft. Síðan léku þær sér til kvölds, glaðar og hamingjusamar. Krúsa vissi ekkert skemmtilegra en að leika við þessar litlu píslir, sem aldrei urðu stórar og leiðinlegar og gleymdu aldrei gleðinni yfir að leika sér. Fugladrottningin fann sér hins vegar gott bæli í skógarjaðrinum, setti nef undir væng og sofnaði.

- Vorið var að koma, það hlýnaði dag frá degi, grasið grænkaði og trjágróðurinn laufgaðist. Þetta vor var þó ekki eins og önnur vor. Nei, gleðin og hamingjan höfðu á ný haldið innreið sína í Hinn þekkta heim. Dýrin og fuglarnir í skóginum fundu það, blómin og trén fundu það, vindurinn og sólin fundu það. Hamingjan tók sér á ný bólfestu hjá þegnum Hins þekkta heims, fólkinu í Ljósalandi, í dalnum og einnig í fjarlægari löndum.

- Dagarnir liðu hver af öðrum í áhyggjulausum ærslum og á kvöldin átu Krúsa og píslirnar rætur og flatkökur við eld sem þær kveiktu þar sem þær voru staddar. Svo lögðust þær til svefns, horfðu upp í stjörnubjartan himininn og létu skógarhljóðin svæfa sig.

- Og síðasti dagurinn rann upp. Síðasti dagur ævintýrisins þegar allar söguhetjurnar söfnuðust saman við altari Demantsins eina. Hertoginn af Ljósuborg kom með fríðu föruneyti og reisti tjaldborg á grasflötinni. Með honum voru Finnur og Almar, Salvör og Búi, sæl og ástfangin á ný ásamt börnunum sínum þremur, hertogaynjan og matsveinninn og fjöldi annarra, bæði úr hópi hirðfólks og þjónustufólks. Meira að segja Hornbori heiðarkarl hafði slegist í för með ferðafólkinu og fór ásamt Gagnráði fremstur í flokki. Krúsa hljóp á móti Gagnráði sem gaf henni rembingskoss á kinnina.

- En gaman! sagði hún. Hér eru bara allir.

- Allir! sagði Gagnráður. Jú hér eru allir úr þessu ævintýri. Það sem gerðist kom þó fleirum við. Í uppsiglingu voru átök milli tveggja helstu höfðingja Hins þekkta heims. Gagnráður bandaði höfðinu í átt til skógar og í sama mund kom nýr flokkur manna út úr skóginum. Þar kom Erpur hinn hugumstóri konungur, Silfurdögg hin fagra drottning hans og kóngsbörnin tvö og fjöldi annarra fylgdarmanna. Þau reistu tjaldborg við hlið hertogans og hans fólks.

- Ævintýrið hefði getað endað illa. Það hefði getað endað með því að hertoginn og Erpur hefðu háð blóðuga styrjöld sín á milli. Fjölskyldur þeirra og vinir hefðu þjáðst og ekki aðeins þau, einnig þjóðir þeirra. Margir hefðu fallið og særst, bæir verið rændir og brenndir og fjölskyldur sundrast og farið á vergang. Í þeirri styrjöld hefðu engir sigrað aðrir en hin illu öfl, ágirndin og drottnunargirnin og fylgifiskar þeirra, þjáningin og eymdin. En ævintýrið endaði vel. Hertoginn ungi og Erpur hugumstóri féllust í faðma og settust að því loknu ásamt fjölskyldum sínum að snæðingi við hlaðið borð þeirra bestu krása sem matsveinninn gat eldað. Krúsa skottaðist á milli allra vinanna sinna, nýrra og gamalla. Hún faðmaði og kyssti Silfurdögg drottningu og hossaði kóngsbörnunum tveimur á hnjám sér og Erpi konungi heilsaði hún hátíðlega og feimnislega með handabandi.

- Finnur lá á sjúkrabörum og Almar sat við hlið hans. Finnur var fölur á vangann en sendi Krúsu samt hlýlegt bros þegar hún settist við hlið hans.

- Þakka þér fyrir, sagði hann og tók í hönd Krúsu.

- Ég gerði ekki mikið, sagði Krúsa. Almar drap ófreskjuna.

- Já, hann bjargaði lífi mínu, sagði Finnur og brosti til Almars. Ég átti það ekki skilið.

- Jú, víst áttirðu það, sagði Almar ákafur. Nú er ég aftur búinn að fá pabba.

- Þau litu til Demantsins eina sem vermdi hjartað svo notalega með hlýrri birtu sinni.

- Hér á hann að vera, sagði Finnur þreytulega. Hér róa geislar hans óþreyju hugans og veita órólegri sálu hvíld. Megi hann ætíð fá að vera í friði hér, í þessu musteri friðar og hamingju.

- Ég veit hvað þú átt við, sagði Almar hljóðlega. Ég fann það. Ég fann það þegar ég tók demantinn; óþreyjuna, æsinginn, ástríðuna eftir … ég veit ekki eftir hverju. En Krúsa vildi ekki leyfa mér að hafa hann.

- Nei, auðvitað ekki, sagði Krúsa og hló. Þið voruð ruglaðir. Ég vil hafa ykkur nákvæmlega eins og þið eruð núna. Komdu nú að leika við mig, bætti hún við og beindi orðum sínum til Almars. Ég get ómögulega setið kyrr.

- Þegar kvöldaði settust allir við hlýjan varðeld undir dökkum himni. Dagurinn hafði liðið við leiki og fagnað. Krúsa kúrði hjá Almari og Finni og lét þreytuna líða úr sér. Þá mætti hún augum Gagnráðs og glaðvaknaði. Það var komið að því. Hennar hlutverki var lokið. Áður en að því kom hélt Gagnráður ræðu:

- Kæru vinir, sagði hann. Miklir atburðir hafa átt sér stað. Atburðir sem lifa munu í sögum og ljóðum um ókomna tíð. Atburðir, sem við tókum öll þátt í á einn eða annan veg. Öll vorum við meira og minna fjötruð af álögum Demantsins eina sem hvarf burtu af sínum rétta stað fyrir tilverknað hræðilegs drápstækis úr öðrum heimi. Við, ég, Krúsa og píslirnar héldum, kvöldið sem við skriðum í leit að demantinum, að enginn hefði fundið hann. Það var ekki rétt. Demanturinn fannst, reyndar ekki hér, heldur nálægt læknum þangað sem við sóttum vatn til slökkvistarfsins. Ein píslanna fann hann.

- Hún tók þátt í starfi okkar þegar við reyndum í örvæntingu að slökkva eldinn eftir sprenginguna. Á leið sinni að læknum sá hún eitthvað milli trjánna, eitthvað undursamlega bjart og seiðandi. Hún fann Demantinn eina. Og demanturinn sturlaði hana. Píslin, ein af okkar ágætu vinum sem ekki þekkja eigingirni né eiginhagsmunasemi, sem starfa og hugsa saman sem einn maður, hún glataði sínu rétta eðli og Demanturinn eini hertók sálu hennar. Hún lét hann inn á sig og hélt áfram slökkvistarfinu eins og ekkert hefði í skorist.

- Þegar við gengum til náða hélt hún sig í jaðri hópsins, tilbúin til að hlaupa burtu ef einhver kæmist að því hvað hún hefði innan klæða. Þetta kvöld leit ég í kristalskúluna góðu og merki hennar voru ótvíræð. Hún lýsti bláum ljóma sem þýddi að Demanturinn eini var í nánd. En ég vanmat nýtt eðli hans. Ég trúði því að hann lægi enn falinn í grasinu og að sá sem hann fyndi mundi skila honum. Sú varð ekki raunin. Demanturinn rændi sál hvers sem fór um hann höndum og fyllti hann nýjum og hættulegum kenndum.

- Þau hlustuðu með athygli á sögu Gagnráðs. Hið örlagaríka kvöld stóð ljóslifandi fyrir hugskotssjónum Krúsu. Þá hafði ýmislegt fleira gerst en hún hafði vitað af. Samt skildi hún frásögn hans ekki alveg.

- Heyrðu, Krúsu var mikið niðri fyrir. Þú sagðir písl. Hvað með Finn?

- Finnur leit dapur í eigin barm.

- Ég skammast mín, sagði hann. Mér finnst það svo hræðilegt! Það er víst best að ég segi allt sem gerðist. Hann gaf Gagnráði auga, sem kinkaði kolli.

- Píslin hnuplaði galdrabók Gagnráðs, sagði Finnur. Þeirri sem segir frá ógnum undirheima og því á hvern hátt ná má sambandi við illar vættir. Morguninn eftir, þegar hún Krúsa okkar var horfin, hélt ég aftur heim á leið. Þangað kom píslin. Hún kunni ekki að lesa og vildi aðstoð við að ráða í rúnirnar. Æi, elsku písl. Ég fór svo illa með þig. Ertu hérna? spurði Finnur altekinn hryggð og leit yfir píslahópinn. Ég þekki ykkur ekki í sundur. Það varð hreyfing í hópnum og lítil, barnsleg og saklaus písl trítlaði yfir til Finns og settist hjá honum. Hann rétti henni máttfarna hönd sína.

- Fyrirgefðu, sagði hann. Mér var ekki sjálfrátt. Síðan leit hann yfir hópinn og hélt áfram sögu sinni. Ég var forvitinn. Ég vildi vita af hverju píslin var með bók Gagnráðs. Auk þess … píslir eru aldrei einar á ferð. Mér þótti þetta grunsamlegt og spurði því píslina í þaula. Að lokum sýndi hún mér Demantinn eina. Hvílík stund! Hvílík reynsla! Demanturinn gagntók mig. Ég fylltist kenndum sem ég aldrei hafði fundið fyrri. Ég réðst að píslinni til að ná af henni demantinum. Hún reyndi að komast undan og við flugumst á inni í kofanum, brutum allt og brömluðum. Fyrr en varði hafði ég neytt aflsmunar og lamið hana í jörðina. Ég rændi steininum og bókinni og hélt samstundis af stað til Ljósuborgar. Þar ætlaði ég að bæta fyrir þann tíma sem ég þóttist hafa sóað í skóginum í stað þess að leita auðæfa og mannaforráða. Ég ætlaði að verða konungur yfir öllum Hinum þekkta heimi.

- Konungur? sagði hertoginn. En ég ætlaði að verða konungur!

- Heldurðu virkilega að ég hefði sætt mig við það, sagði Finnur þreytulega. Valdagirni mín var takmarkalaus.

- Það sló þögn á hópinn. Gagnráður hóf aftur mál sitt:

- Píslin ráfaði særð og illa til reika aftur til vina sinna sem hjúkruðu henni til heilsu.

- Já, það voru fótsporin sem lágu í austur, greip Almar fram í.

- Það voru þau, samsinnti Gagnráður. En Finnur hélt í vestur, í átt til Ljósuborgar. Og einhvers staðar á leið sinni kuklaði hann við það sem enginn lifandi maður ætti að kukla við.

- Finnur stundi.

- Viltu segja okkur frá því? spurði Gagnráður.

- Sá verknaður þolir ekki dagsins ljós, sagði Finnur. Nei, betur að ég hefði aldrei gert það. Ég vil síður segja frá því.

- Það er hyggilegt, sagði Gagnráður. Okkur nægir að vita að Finnur tók í þjónustu sína eina af forynjum undirheima … Nú tók Hornbori orðið af Gagnráði.

- Ég vissi það! sagði hann. Þetta var ekki venjuleg þoka … gjörningaþoka, það var hún. Ég sagði það … og þið hefðuð átt að sjá forynjuna … eða þannig … það sem hægt var að sjá fyrir þoku … þið hefðuð átt að sjá…

- Þetta er nóg! greip Gagnráður fram í fyrir Hornbora. Við sáum hana. Við sáum hina illu undirheimaskepnu sem Finnur hélt að hann gæti notað sem tæki til að ná völdum. Það tæki snerist auðvitað í höndunum á honum … því að hver erum við, sagði Gagnráður og hækkaði raust sína, hver erum við að kokka með illum öflum undirheima? Slíkt hlýtur að snúast gegn okkur sjálfum að lokum. Hann þagnaði og leit yfir hópinn.

- Ég held að ég fari nú fljótt yfir sögu. Öll vorum við fjötruð af álögum Demantsins eina. Öll nema vinkona okkar, hún Krúsa. Gagnráður kinkaði kolli til Krúsu. Enginn gat flutt demantinn aftur í miðju heims nema hún. Hún, ásamt Almari, lagði því af stað til Ljósuborgar. Þangað komust þau að lokum, þrátt fyrir það að Finnur bruggaði þeim launráð og lokkaði þau til Eyjunnar eilífu sem kostaði þau eina vegvísinn, kristalskúluna góðu.

- Æi, já, greip Krúsa fram í. Ég eyðilagði allt. Ég hefði átt að halda beint áfram til Ljósuborgar.

- Já, það hefðirðu átt að gera, svaraði Gagnráður.

- Nú er kúlan glötuð, sagði Krúsa í öngum sínum, og það er mér að kenna.

- Það er allt í lagi svaraði Gagnráður. Ekki var nema eðlilegt að þú skyldir óttast Finn.

- Finnur stundi og sendi Krúsu dapurlegt bros eins og til að segja henni hversu mikið hann sæi eftir öllu saman.

- Hvað kúlunni viðvíkur, hélt Gagnráður áfram, þá er hún bara glingur. Í ljós kom að ekki var þörf fyrir töfra hennar því að Demanturinn eini afhjúpaði sig sjálfur. Kúlan er nú í safni dýrgripa Gyðjunnar og getur verið þar til skrauts eins og annars staðar.

- Gagnráður taldi málið með kristalskúluna útrætt og beindi talinu aftur að ferðasögunni.

- Eftir að ég sótti Krúsu og Almar til Eyjunnar eilífu, sagði hann, gekk ferðin stórslysalaust fyrir sig þar til þau komu til Ljósuborgar.

- Krúsa minntist undirheimaskepnunnar sem ofsótt hafði þau við borgarhliðið og hrollur fór um hana.

- Krúsa náði Demantinum eina, hélt Gagnráður enn áfram, flutti hann hingað á ný og kom honum fyrir á grunni nýs píramída.

- En þú? sagði Krúsa. Þú varst líka í Ljósuborg.

- Hva! sagði Gagnráður góður með sig. Það var bara lítilræði. Það var ekki nema sjálfsagt að líta örlítið eftir ykkur.

- Líta örlítið eftir okkur! Þú varst alltaf nærri þegar mikið lá við … hún hugsaði sig um… nema einu sinni. Þá kom hertogaynjan okkur til hjálpar.

- Já, ég var að ganga til sængur kvöldið sem þið komuð, sagði hertogaynjan, og þá heyrði ég dularfullan hávaða fyrir utan dyrnar hjá mér. Ég fékk aldrei skýringu á þeim hávaða.

- O … o, Gagnráður brosti fullur sjálfsánægju.

- Varst það þú? spurði hertogaynjan.

- Já, svaraði Gagnráður. Þetta var ekkert mál. Gagnráður sperrti sig allan meðan hann sagði þetta, ánægður yfir eigin afrekum. Síðan varð hann aftur alvarlegur á svip og sneri sér að Krúsu.

- Krúsa! sagði hann. Við þökkum þér framlag þitt til heimsfriðarins. Við þökkum einurð þína og hreinan hug sem þú lést vísa veginn.

- Ég veit ekki, sagði Krúsa. Ég er hrædd um að ég eigi ekki skilið að fá þakkir. Þú mátt ekki gleyma því að ég ætlaði aldrei að fast til þess að takast verkið á hendur.

- Nei, þú lætur ekki auðveldlega að stjórn, sagði Gagnráður og kímdi. Þú verður að gæta þess að sá eiginleiki verði í framtíðinni kostur fremur en galli. Mörkin þar á milli verður þú að finna.

- Mér fannst Demanturinn eini í byrjun ekki koma mér við, sagði Krúsa. Ég skildi þetta ekki sérlega vel.

- Þú skildir þó að lokum, sagði Gagnráður ánægður. Þið skilduð bæði að lokum, nú talaði hann einnig til Almars, að eigin hagur og hagur allra manna fer saman.

- Gagnráður hafði lokið máli sínu og ró færðist yfir hópinn. Það var kominn tími til að kveðja. Krúsa og Almar brostu hvort til annars og hún minntist þeirra stunda sem þau höfðu átt saman. Nú var þeim lokið en eitthvað hafði breyst… þau höfðu breyst. Þau féllust í faðma og að því loknu beygði hún sig að Finni til að hann gæti smellt hrjúfum og hlýjum kossi á kinn hennar. Hún leit enn einu sinni yfir hópinn og skottaðist svo til skógar.

- Heyrðu vina! sagði kunnugleg rödd að baki hennar. Ætlarðu ekki að kveðja mig?

- Auðvitað. Ég vissi að þú mundir fylgja mér áleiðis.

- Hvernig vissirðu það? spurði Gagnráður.

- Af því að svoleiðis á það að vera.

- Það er víst rétt, tuldraði hann.

- Hvar var það eiginlega? sagði Krúsa hugsandi. Veist þú það?

- Ég? Nei. Þetta er á þínu sviði.

- Krúsa kom auga á stóran stein á milli trjánna og strauk yfirborð hans með fingrunum. Í stað þess að vera hrjúfur og svalur viðkomu var hann mjúkur og taukenndur.

- Það er hér, sagði hún.

- Þarftu að segja eitthvað við mig að lokum? spurði Gagnráður. Eða spyrja einhvers?

- Nei, ég held að ég skilji þetta allt saman, svaraði hún.

- Kanntu að fara eftir því?

- Ég veit ekki. Ég vona það.

- Jæja þá.

- Kveddu alla frá mér, sagði Krúsa og settist á steininn. Gagnráður kinkaði kolli, brosti og smellti til hennar fingurkossi. Andartaki síðar var hann horfinn og allur Hinn þekkti heimur með honum. Krúsa sat í sófanum í gamalkunnugu umhverfi stofunnar heima hjá sér.