Eldhússtörf og hermennska

- Almar! Krúsa kom hlaupandi og veifaði til Almars. Það er mikið að ég finn þig. Almar sat ofan á grófum vaðmálsdúk sem hann hafði breitt ofan á snjóinn og fægði vopn. Hann gerði hlé á vinnu sinni, leit upp og strauk svitann af enninu.

- Ég er orðinn skjaldsveinn hertogans, sagði hann. Ég þarf að fægja herklæði hans svo að þau verði gljáandi fín í keppninni á eftir.

- Krúsa virti fyrir sér gljáfægðan hjálminn og brjósthlífina, sem lágu tilbúin við hlið Almars. Nú var hann önnum kafinn við fótahlífarnar.

- Ég er látin hjálpa til í eldhúsinu sagði hún dræmlega. Hún var búin að þvo potta og skálar allan morguninn. Það var ekki neitt smávægilegt magn af graut sem sá stóri flokkur manna sem hertoginn hafði safnað í kringum sig át í morgunmat. Uppvask var alls ekki það skemmtilegasta sem Krúsa gat hugsað sér. Og hér sat Almar hinn montnasti og sagðist vera skjaldsveinn! Hún hugsaði sig um. Svo sagði hún: Heyrðu annars! Úr því að þú ert skjaldsveinn, getur þú njósnað!

- Njósnað um hvað? Almar var sauðslegur á svip.

- Um hvað! Jú, auðvitað reynir þú að komast að því hvar Demanturinn eini er niður kominn.

- Já, hann. Ég var ekkert að hugsa um hann.

- Varst ekki að hugsa um hann! En það er ekki hægt! Krúsa var rasandi.

- Almar forðaðist augnaráð hennar og svaraði ekki. Hvernig gat hann útskýrt tilfinningar sinar? Hann gat ekki bæði tekið þátt í leitinni að Demantinum eina og áunnið sér vináttu föður síns. Hann var í klemmu sem ekki var hægt að leysa. Nei, Almar sá aðeins eina færa leið. Hún var sú að aðlagast nýju lífi og koma á það festu.

- Þau voru í hlíð fyrir ofan fjöruna. Í harðfenninu efst í fjörunni börðust riddarar hertogans af kappi og æfðu fyrir væntanlega styrjöld. Kalt var og sólarlítið en þrátt fyrir það var Ljósaborg og umhverfi hennar ólíkt geðslegri í dagsbirtunni en hún hafði verið í myrkrinu kvöldið áður. Borgarhliðið var opið og um það streymdi önnum kafið fólk; sölumenn með varning á markað innan borgarveggjanna, riddarar og skjaldsveinar þeirra og síðast en ekki síst hinn mikli fjöldi fólks, sem vann við ýmis þjónustustörf í borginni. Á ströndinni í fjarska sást einnig til vinnandi manna og kvenna og hátt yfir höfðum þeirra flugu gargandi sjófuglar. Nú iðaði allt af lífi. Það var hálf óraunverulegt að hugsa til skepnunnar illu sem ofsótt hafði þau á sama stað kvöldið áður.

- Þau tóku eftir því að hertoginn stefndi til þeirra kátur og reifur í fylgd móður sinnar. Hann var klæddur eðalklæðum, purpurarauðum brókum og ljósgrænni skyrtu með þykka loðkápu á öxlunum. Sítt, rautt hár hans féll í lokkum niður á bak og á efri vörinni og á hökunni lét hann vaxa spjátrungslegt, snúið skegg. Hins vegar var móðir hans látlausari, klædd ljósri loðkápu og ljósbleika kjólnum sem Krúsa hafði hjálpað henni að velja. Og nú sá Krúsa hvað þessi tilgerðarlega kona hafði í raun hlýlegt og fallegt bros.

- Ég verð að halda áfram, sagði Almar uppvægur yfir komufólkinu og fór að pússa aftur af kappi.

- Ó, hvað þú verður glæsilegur í dag, elskan, sagði hertogaynjan við hertogann um leið og þau komu til þeirra. Hún dáðist að glansandi brynjunni.

- Hertoginn skoðaði herklæðin með ódulinni ánægju.

- Mjög gott! sagði hann. Mjög vel gert.

- Almar roðnaði við hólið og hamaðist við að pússa.

- Nú tók hertogaynjan eftir Krúsu. Ert þú hér? En gaman! Þú sérð að ég fór að ráðum þínum og klæddist bleika kjólnum í dag.

- Hann fer þér mjög vel, sagði Krúsa kurteislega.

- Hvernig sváfuð þið í nótt, krakkar mínir? hélt hertogaynjan áfram. Litli skjaldsveinninn okkar svaf víst fast trúi ég. Hertogaynjan brosti stríðnislega til Almars um leið og hún sagði þetta.

- Hann svaraði ekki og hélt áfram að pússa. Hann skammaðist sín fyrir kvöldið áður.

- Já, svona gerist stundum með okkur ungu mennina, sagði hertoginn og lagði arminn kumpánlega á öxl Almars. Ég er viss um að þú verður seinna mikill kappi… eins og ég. Hertoginn brosti drjúgur yfir eigin hreysti.

- Ég vaknaði um miðja nótt, sagði Krúsa.

- Jæja? Þér hefur þó ekki verið kalt vona ég? spurði hertogaynjan.

- Nei… svaraði Krúsa með semingi. Það var alls ekki það. Sængin var heit. Nei, það var… það var skepnan. Ég heyrði í henni.

- Skepnan? spurði hertogaynjan áhyggjufull.

- Já, og við sáum hana líka á leiðinni til hallarinnar. Hertogaynjan fitlaði við hringana á höndum sínum. En hertoginn ungi bandaði hendinni kæruleysislega frá sér.

- Blessuð vertu ekki að gera þér rellu út af þessu. Þú ert bara myrkfælin! Og hertoginn hló óstyrkum hlátri.

- Hertoginn tók til við að klæða sig í herklæðin og ræða hermennskuæfingarnar, við hverja hann ætlaði að keppa og hvernig hann ætlaði að sigra þá. Hertogaynjan dáðist andaktug að hverri áætlun sonar síns og Almar hlustaði agndofa á. Krúsa hlustaði annars hugar á samræðurnar. Hún var ekki sátt við afgreiðslu hertogans og móður hans á ófreskjunni. Af hverju vildu þau ekki tala um hana? Það var eins og þau vildu sætta sig við að í nágrenni Ljósuborgar væri hin versta forynja. Af hverju það? Af hverju reyndi enginn að drepa skepnuna?

- Skyldi hertoginn vera með Demantinn eina? Hún tók eftir að engir vasar voru á brókum hertogans og að í dag hafði hann enga skartgripi um hálsinn. Því yrði hertoginn að geyma demantinn annars staðar… ef hann átti hann á annað borð. Raunar fannst Krúsu það ekki sennilegt. Henni fannst einnig ósennilegt að hertogaynjan hefði Demantinn eina undir höndum. Hlustaðu á hjarta þitt, hafði Gagnráður sagt og í hjarta sínu efaðist hún um að hinn uppskafningslegi hertogi og móðir hans hefðu farið höndum um Demantinn eina.

- Nú var hertoginn tilbúinn. Almar var búinn að hjálpa honum á alla lund við klæðnaðinn og það sópaði að hinum unga hertoga.

- Færið mér reiðskjótann, hrópaði hann. Samstundis birtist hestasveinn hertogans með fagurlega kembdan, svartan stríðsfák í taumi. Hertoginn stökk á bak, þeysti niður á æfingavöllinn og rak upp stríðsöskur um leið. Allir venjulegir riddarar skyldu vara sig því að nú kom sjálfur hertoginn. Þau horfðu öll þrjú á eftir honum, hreykin móðirin, Almar og Krúsa. Það yrði ekki árennilegt að mæta þessum riddara á vígvellinum. Hann var sannarlega vís til alls.

- Þú átt glæsilegan son, sagði kuldaleg rödd fyrir aftan þau. Finnur var kominn til þeirra.

- Já, það má hver kona vera hreykin af slíkum syni, svaraði hertogaynjan.

- Hann er fyrirmynd annarra ungra manna, hélt Finnur áfram. Hann og fylgismenn hans munu leiða okkur inn í framtíðina. Hann mun leggja undir sig Hinn þekkta heim með óvígum her þessara hraustu, ungu riddara.

- Af hverju ættu vígamenn að leiða okkur inn í framtíðina með því að leggja undir sig Hinn þekkta heim? sagði Krúsa hvatvíslega. Hún sá strax eftir orðum sínum. Hvað var hún að stofna til samræðna við þennan mann sem vakti henni kuldahroll með augnaráðinu einu saman?

- Finnur leit hæðnislega á Krúsu.

- Svo að þú ert þeirrar skoðunar að hertoginn kunni ekki að stjórna ríki sínu? sagði hann.

- Ég sagði það ekki…, svaraði Krúsa. Hún beit á vörina.

- Jú, það sagðirðu víst, svaraði Finnur. Þú gerðir lítið úr hreysti hertogans og hans manna og því göfuga markmiði að leggja undir sig Hinn þekkta heim. Raunar má líta á orð þín sem landráð.

- Krúsu var farið að líða verulega illa. Finnur umsneri öllu. Friður og mannúð voru ekki til í hans orðaforða, aðeins völd og styrjaldir.

- Ég sagði ekki að hertoginn kynni ekki að stjórna ríki sínu! endurtók Krúsa. Þú snýrð út úr fyrir mér.

- Já, svo að þú ert hortug, stelpa! sagði Finnur. En þú hugsar það. Það þýðir ekkert fyrir þig að neita því, því að það stendur eins og skrifað framan á andlit þitt.

- Krúsa svaraði ekki en leit þrjósk undan augnaráði Finns.

- Já, þú svarar ekki! hélt Finnur hæðnislega áfram. Það skyldi þó ekki vera að þú sért hrædd um að hugsanir þínar þoli ekki dagsins ljós.

- Nú kom hertogaynjan Krúsu til hjálpar.

- Finnur minn! sagði hún. Ekki vera svona harður við barnið.

- Eins og þú segir, kæra frú, sagði Finnur þurrlega og hneigði sig. Við Krúsa tölum saman síðar. Síðan gekk hann brott.

- Krúsa varp öndinni. Svo að hann ætlaði að tala við hana síðar! En hún ætlaði ekki að tala við hann. Hins vegar þurfti hún einhvern veginn, hvernig sem það væri unnt, að rannsaka eigur hans!

- Er stelpubjálfinn þarna niður frá? heyrðist hrópað ofan frá hallarhliðinu.

- Krúsa leit upp eftir og sá matsveininn standa í hliðinu, feitan og pattaralegan. Hún stundi og stóð upp.

- Hvað á þetta að þýða, stelpa? hrópaði matsveinninn. Veistu ekki að það þarf að baka brauð handa heilum her manna? Heldur þú að kappar okkar þurfi ekki sitt í magann?

- Ég er að koma! hrópaði Krúsa og hljóp upp eftir til matsveinsins.

- Þú ert meiri letinginn! sagði matsveinninn ergilega þegar Krúsa kom til hans. Réttast væri að gefa þér hirtingu.

- Krúsu fannst ráðlegast að svara þessu engu og flýtti sér inn í hallareldhúsið.

- Eldhúsið var stór salur, fullur af önnum köfnu fólki. Þau voru mörg störfin sem varð að vinna þegar búinn var til matur fyrir þann ótölulega fjölda sem bjó í höllinni. Það þurfti að ná í vatn í brunninn til matargerðar og uppþvotta og ná í og höggva eldivið til steikingar í heljarstórum ofni. Það varð að slátra til matarins, skera og matreiða kjötið, staflarnir af rótarávöxtum sem hreinsa þurfti og skera voru himinháir og baka varð brauð í tugatali. Pottarnir, diskarnir og ölkrúsirnar, sem nauðsynlegt var að þvo, voru óteljandi.

- Eldhúsið var heitt og dimmt af reyk svo að svitinn lak af þeim sem þar strituðu. Fólk hafði hátt og flýtti sér með verk sín. Og mitt í amstrinu lá Kroppinbakur á fjórum fótum og skrúbbaði gólfið. Kroppinbakur fékk þó lítinn frið til vinnu sinnar því að samstarfsmenn hans skipuðu honum óspart fyrir, sner u honum til að ná í þetta og ná í hitt og hjálpa sér við allt mögulegt og hæddu hann að verki loknu fyrir herðakistilinn og skakkt göngulagið. Kroppinbakur gerði þusandi það sem honum var sagt og skók hnefann að þeim sem hæddu hann. En þá hlógu þeir bara enn hærra því að þeir höfðu fátt annað sér til skemmtunar á þessum volaða stað en að níðast á lítilmagnanum.

- Krúsa hnoðaði hvert brauðið á fætur öðru. Hana var farið að verkja í handleggi og axlir þegar verkinu loksins lauk undir kvöld. Hún notaði því fyrsta tækifærið sem gafst til að stelast í burtu áður en matsveinninn sæi hana til að skipa í annað verk. Brauðdeigið flaut fyrir augum hennar meðan hún flýtti sér eftir göngunum í átt til svefnskála starfsfólks.

- Hún nam staðar þegar göngin skiptust í tvennt. Hvora leiðina átti hún að fara? Það var svo erfitt að rata eftir þessum krókóttu göngum. Hún stóð og tvísté þegar hún heyrði fótatak nálgast, þungt, jafnt og stöðugt fótatak. Þetta gat verið hver sem var, riddari eða hirðmær, þjónustumaður eða kona, einhver sem gat vísað henni veginn. Krúsu var þó um og ó að mæta einhverjum í þessum dimmu göngum og hljóp því af stað. Sá sem á eftir henni kom gerði slíkt hið sama og andartaki síðar var hún gripin föstum tökum.

- Er þetta ekki landráðastúlkan? sagði Finnur og hló hæðnislega.

- Slepptu mér, æpti Krúsa og reyndi að rífa sig lausa.

- Allt í lagi, ekki vera svona æst, sagði Finnur. Ég ætlaði bara að friðmælast við þig.

- Friðmælast? Krúsa leit tortryggin á Finn í bjarma kyndilsins sem logaði á veggnum.

- Já, ég var eitthvað ergilegur við þig þarna úti. Ég vil ekki að vinkona stráksins míns sé ill út í mig. Finnur sagði þetta án tilfinningar. Krúsa treysti honum ekki.

- Ég er að leita að svefnskála þjónustufólks, sagði hún.

- Ég skal fylgja þér þangað.

- Þú fylgdir mér ekki þangað í gær.

- Nei, það var vegna þess að ég ætlaði að sýna þér nokkuð sem ég held að þú hafir áhuga á.

- Eins og hvað?

- Varst þú ekki að tala um demant… alveg sérstakan demant?

- Jú! Krúsa beið eftir framhaldinu.

- Ég veit um stað þar sem demantinn gæti verið að finna.

- Hvernig veistu það? Krúsa trúði ekki einu orði af því sem Finnur sagði. Það eina sem hún hugsaði um var hvernig henni gæti tekist að sleppa frá honum.

- Finnur beygði sig laumulega niður að henni.

- Það er nefnilega þannig, hvíslaði hann, að mikil leynd hvílir yfir einu af herbergjum hertogans. Það er uppi í vesturturninum. Mér þykir mjög dularfullt að turninn skuli alltaf vera læstur. Mér kæmi ekki á óvart að hann geymdi þar eitthvað … eins og til dæmis Demantinn eina.

- Krúsa hugsaði sig um. Hann var að ljúga. Hún var viss um það. Hann hlaut að vera að ljúga. Þó gæti hann verið að segja satt. Kannski var hann bara svona þurrtruntulegur. Kannski var hertoginn hinn raunverulegi óvinur bak við hégómlegt gervið.

- Finnur tók í hönd Krúsu og teymdi hana af stað. Hún lét hann teyma sig, upp í móti, ekki í átt til svefnskálans. Áfram og áfram. Eftir þröngum göngum og upp bratta stiga … í vesturálmuna … Nei! þetta var ekki rétt. Hún treysti honum ekki. Hún nam staðar.

- Haltu áfram! Hann togaði í hana.

- Nei, ég kem ekki með þér.

- Hvaða vitleysa! Víst kemurðu. Og hann togaði fastar. Hann beygði inn ganginn sem þau fóru inn kvöldið áður, ganginn sem endaði með læstu dyrunum og þar, á miðjum ganginum, lá Kroppinbakur á fjórum fótum og skrúbbaði steingólfið þannig að froðan spýttist út um allt.

- Hvað ert þú að gera hér? þrumaði Finnur.

- Hvað sýnist þér að ég sé að gera? svaraði Kroppinbakur og skrúbbaði af ákafa.

- Burt með þig! Finnur skundaði til Kroppinbaks og sparkaði í hann.

- Kroppinbakur emjaði aumingjalega.

- Burt! segi ég, hvæsti Finnur.

- Kroppinbakur þusaði eitthvað og stóð stirðlega upp af gólfinu. Á meðan á þessu stóð losaði Finnur aðeins um takið á Krúsu. Hún var ekki lengi að notfæra sér það og sparkaði af öllu afli í fötuna svo að hún lenti á fótum Finns. Vatnið flæddi út um allt. Finnur tók viðbragð, rann í bleytunni og datt kylliflatur á gólfið.

- Krúsa beið ekki boðanna og hljóp í burtu eins og fætur toguðu. Að baki sér heyrði hún reiðileg org Finns og hlátur Kroppinbaks er hann hló að óförum Finns. Svo heyrði hún að Kroppinbakur tók einnig á rás og elti hana í átt til svefnskálans eins hratt og skakkir fætur hans gátu borið hann.

- Finnur sat andartak flötum beinum á gólfinu. Vatnið lak úr fötum hans og hann urraði af illsku. Svo flýtti hann sér á fætur og rauk upp til herbergja sinna. Svört og illileg skepnan lá í dimmasta skoti vistarverunnar. Hún gaf húsbónda sínum auga, lét glitta í vígtennurnar og vældi lágt. Finnur skipti um föt og dró að því loknu fram snjáða og gamla bók úr læstri hirslu. Hann las í hálfum hljóðum í daufri birtunni af kertaljósi.

- Að því loknu stóð hann á fætur og stillti sér fyrir framan ófrýnilega undirheimaskepnuna. Hann hóf hendur á loft og þuldi fornar og illar þulur yfir þýi sínu. Skepnan hlustaði vandlega, augu hennar skutu gneistum og hún lét aftur skína í tennurnar. Hvað það var sem tengdi Finn og skepnuna saman veit enginn, en þau tengsl þoldu vissulega ekki dagsljósið, tengsl milli þess versta á meðal manna og undirheimakvikindis hans.