Íslenska stafrófið og framburður
Íslenskir stafir eru:
Aa Áá Bb Dd Ðð Ee
Éé Ff Gg Hh Ii Íí
Jj Kk Ll Mm Nn Oo
Óó Pp Rr Ss Tt Uu
Úú Vv Xx Yy Ýý Þþ
Ææ Öö
Lesum aftur:
A Á B D Ð E É F G H I Í J K
L M N O Ó P R S T U Ú V X Y
Ý Þ Æ Ö
a á b d ð e é f g h i í j k
l m n o ó p r s t u ú v x y
ý þ æ ö
Þetta heita stafirnir og þetta segja þeir:
A (a) segir a
B (bé) segir b
D (dé) segir d
Ð (eð) segir ð
E (e) segir e
É (é) segir é (hljómar eins og „je“)
F (eff) segir f, en einstöku sinnum er sagt b í staðinn eins og í „höfn“ eða „nöfn“
G (gé) segir g eins og braggi, eða g eins og saga, eða g eins og agi
H (há) segir h
I (i) segir i en stundum getur það verið borið frá eins og í, til dæmis „þing“ eða „stinga“
Í (í) segir í (hljómar eins og „ij“)
J (joð) segir j
K (ká) segir k en stundum borið fram eins og g, til dæmis í „akur“ og „taka“
L (ell) segir l
M (emm) segir m
N (enn) segir n
O (o) segir o
Ó (ó) segir ó
P (pé) segir p en stundum er það borið fram eins og b, til dæmis í „api“ eða „lappir“
R (err) segir r
S (ess) segir s
T (té) segir t en stundum er það borið fram eins og d, til dæmis í „hættu“, „fætur“
U (u) segir u en stundum er það borið fram eins og ú, til dæmis í „ungi“, „lungu“
Ú (ú) segir ú
V (v) segir v, (flestir Íslendingar kunna ekki að bera fram w á ensku og nota sama hljóð og fyrir v)
X (ex) segir x eða x(s)
Y (ypsilon / ufsilon) segir y(i) (nafnið á stafnum er borið fram „uppsílon / uffsílon“)
Ý (ypsilon ý / ufsilon ý) segir ý(í) (nafnið á stafnum er borið fram „uppsílon í / uffsílon í“)
Þ (þorn) segir þ
Æ (æ) segir æ (hljómar eins og „aí“ eða „aj“)
Ö (ö) segir ö
Á íslensku er talað um HÁSTAFI og lágstafi, A er hástafur og a er lágstafur. Það er líka oft talað um stóran og lítinn staf. Stórt A og lítið a. Stórt B og lítið b.
Stafurinn Ð kemur aldrei fremst í orðum, þess vegna er stórt Ð næstum aldrei skrifað, heldur bara lítið ð
Stafir úr öðrum málum sem sjást stundum í skrifmáli:
C Q Z
c q z
C (sé) segir s eða k
Q (kú) segir k
Z (seta) segir s
Z var notuð á íslensku, en er það ekki lengur. Þess vegna sést stafurinn z í sumum íslenskum textum sem þið gætuð átt eftir að lesa. Zetan var aflögð (hætt að nota hana) árið 1973.
Stafasamsetningar sem mynda sérstök hljóð:
ei, au, ey
Dæmi: „Er einhver auli á eyjunni“.
Tvö l saman „ll“, „ll“ geta hljómað venjulega eins og í „Palli“ (gælunafn fyrir nafnið Páll), „Halli“ (gælunafn fyrir nöfn eins og Haraldur eða Hallgrímur) og „malli“ eða eins og „dl“ sem virka þá líka eins og tvö ll með að láta sérhljóðann á undan vera stuttan, dæmi „halli“, „salla rólegur“, „völlur“
Stafirnir I og Y eru bornir eins fram á íslensku, Í og Ý eru líka borin eins fram. Það er eins og með ei og ey, það er borið fram eins. Þetta var ekki alltaf svona. Áður hljómaði Y meira eins og eitthvað á milli I og U. Það er ennþá þannig í sumum öðrum Norðurlandamálum.
Íslenskar gæsalappir eru „svona“.
Hreimar á íslensku og framburður varðandi stafi. Á Íslandi eru næstum engir alvöru hreimar lengur og allir Íslendingar skilja aðra Íslendinga auðveldlega. Það er hins vegar smávægilegur munur á framburði milli landshluta.
Linmæli: Næstum allir Íslendingar eru með sama hreim og í Reykjavík og höfuðborgarsvæðinu, en hann er linmæltur. Að vera linmæltur þýðir að stundum koma mýkri hljóð eins og b,d og g í staðinn fyrir harðari hljóð eins og p,t og k, en það er alltaf inni í orðum, aldrei fremst. Þetta þýðir að p inni í orðum verða oft að b, t inni í orðum verða oft að d og k inni í orðum verða oft að g. Ég, Rökkvi, er frá höfuðborgarsvæðinu, þannig að ég ber þessi orð fram svona,„kaka“, „taka“, „baka“, „api“, „tappi“, „pappi“, „hætta“, „sættast“, „læti“
Harðmæli: Á Norðurlandi, sérstaklega nálægt Akureyri, er fólk ekki linmælt. Fólk frá Akureyri ber fram: „kaka“, „taka“, „baka“, „api“, „tappi“, „pappi“, „hætta“, „sættast“, „læti“
Vestfirska: Á íslensku er regla í stafsetningu sem heitir ng og nk reglan, en hún segir að maður skrifi aldrei sérhljóða með kommu fyrir framan -ng eða -nk, þótt orðið sé borið fram eins og það sé sérhljóði með kommu. Í vestfirskum hreim er komman heldur ekki borin fram.
Hlustið á hvernig ég ber þessi orð fram: „langur“ (lángur), „strangur“ (strángur), „svangur“ (svángur), „berjalyng“ (berjalýng), „flinkur“ (flínkur), „yngri“ (ýngri), „þyngri“ (þýngri), „hlunkur“ (hlúnkur), „munkur“ (múnkur). Svona myndu flestir Íslendingar líka segja þessi orð.
En svona myndi einhver með vestfirskan hreim bera þetta fram: „langur“, „strangur“, „svangur“, „berjalyng“, „flinkur“, „yngri“, „þyngri“, „minkur“, „hlunkur“, „munkur“
Vestfirskur hreimur en næstum alveg horfinn. Norðlenskur hreimur er ennþá til en gæti verið að hverfa smátt og smátt.
