3. Genitive case (singular). / Polski z Anią. 3. Dopełniacz (liczba pojedyncza). - YouTube

Cześć, dzisiaj wam opowiem o dopełniaczu. To kolejny przypadek.

Dopełniacz, czyli genetive, to jest

trochę jakby brat

biernika.

Biernik był uśmiechnięty,

pozytywny,

łączył się z czasownikami, które semantycznie są pozytywne, jak: "kocham", "lubię", "mam", "czytam",

"oglądam", "jem", "piję"

i wiele, wiele, wiele innych.

Natomiast

dopełniacz

będzie tam, gdzie mamy negację tych semantycznych pozytywnych

czasowników.

A więc

po takich konstrukcjach, jak "nie kocham", "nie mam", "szukam" - zaraz powiem, dlaczego one są negatywne -

będzie zawsze dopełniacz.

Zobaczmy, jak wyglądają końcówki.

Jeśli pamiętamy, że

biernik

dla pozytywnych czasowników to była konstrukcja "Kocham

przystojnego

chłopaka".

To tutaj jest świetna informacja.

To

te same końcówki:

"Kocham przystojnego chłopaka"

"Nie kocham

przystojnego,

głupiego chłopaka".

Jeżeli zapamiętamy, że

dla rodzaju męskiego

żywego

jest końcówka

przymiotnika "-ego"

("dobrego", "złego", "sympatycznego", "młodego", "starego" i tak dalej)

i dla rzeczownika "-a",

to te same końcówki mamy

w neutrum.

Na przykład: "Nie piję

czerwonego wina",

"Nie piję

ciepłego piwa",

"Nie lubię zimnego mleka"

i tak dalej, i tak dalej.

Podobnie sprawa wygląda

z rodzajem męskim

nieżywym.

Na przykład:

"Nie mam

- zobaczcie znowu "-ego" -

nowego

komputera",

"Nie mam

starego - ten sam przymiotnik, ta sama końcówka, ale -

samochodu".

I tu będzie minimalny

problem,

o którym powiem za chwilę.

Ale jeszcze wrócimy do rodzaju żeńskiego, do femininum.

Zobaczcie:

"Nie lubię

ambitnej

- albo - nie mam

ambitnej

dziewczyny".

Ale "Nie lubię tłustej szynki".

To, co musimy zapamiętać, że

jeśli rzeczownik

nie jest maskulinum żywe, nieżywe, neutrum,

czyli jest femininum,

przymiotnik ma końcówkę "-ej",

i prawie zawsze rzeczownik ma "-y",

chyba że mamy litery "k", "g", "j", "l"

na koniec rzeczownika.

A więc:

"Nie lubię tłustej szynki",

"Nie znam dobrej

drogi",

"Nie lubię

niezdrowej

kolacji",

"Nie lubię

surowej

cebuli".

Po tych czterech literach

dla rodzaju żeńskiego

w dopełniaczu mamy literę "-i".

A teraz

wróćmy do tego problematycznego "-a" i "-u". Jest problematyczne, dlatego że

dla rzeczowników rodzaju męskiego

nieżywych

możemy mieć albo "-a", albo "-u".

I to nie są reguły, ale tendencje.

Kiedy będzie "-u"?

Wtedy, kiedy mówimy o transporcie.

Na przykład

"Nie mam samochodu",

"Nie mam roweru",

"Nie mam samolotu".

Też wtedy, kiedy mówimy o abstraktach, na przykład

"Nie mam czasu"

albo inny abstrakt to moja idea w głowie, rodzaj męski:

"pomysł"!

"Nie mam pomysłu",

"Nie mam pomysłu".

Kolejna rzecz, kolejna grupa to właśnie rzeczowniki,

elementy

zbiorowe, grupowe, kolekcjonowane.

Na przykład: ryż - nie liczę ziarenek ryżu, więc mówię:

"Nie lubię

ryżu". Tak samo "makaron":

"Nie lubię makaronu",

ale "Idę do",

bo po przyimku "do" zawsze jest dopełniacz,

"do parku", bo tam jest grupa drzew, "Idę do lasu",

bo tam też jest grupa drzew.

Kolejna kategoria to płyny.

Płyny to jest coś takiego jak woda.

Mogą być bardziej

gęste, gęstsze te płyny

i wtedy też jest "-u". Na przykład:

"Nie jem

majonezu",

"Nie jem keczupu",

"Nie lubię

żurku".

Wszędzie będzie tam litera "-u",

a nie litera "-a".

I tutaj ostatnia z takich kategorii to dni tygodnia:

"Nie lubię poniedziałku", "Nie lubię wtorku",

"Nie lubię piątku" i "Nie lubię czwartku".

Inne dni tygodnia to rodzaj żeński.

A kiedy mamy "-a"?

"-a" mamy w kategorii "miesiące" na przykład:

"Nie lubię stycznia", "Nie lubię września", "Nie lubię maja".

Druga kategoria to to, co było już w bierniku, a więc sport i taniec.

Wtedy mówiłam "Gram w tenisa", "Gram w brydża", a teraz mówię "Nie gram" i znowu jest "-a":

"w tenisa", "w brydża", "w golfa".

Jeśli chodzi o taniec:

"Nie umiem

tańczyć walca",

"Nie tańczę

walca".

Tak samo było z owocami i z warzywami, jak ze sportem i tańcem w bierniku, a więc "Nie jem ogórka", "Nie jem banana", "Nie jem

pomidora".

Natomiast

nową kategorię jest kuchnia i to, co jest w kuchni, a więc naczynia

i sztućce. To trochę trudne słowo: "sztućce".

Ale powiem "Szukam

noża",

"Szukam

widelca",

"Szukam kubka",

"Nie mogę znaleźć garnka"

i tak dalej, i tak dalej.

I ostatnia kategoria,

dwie ostatnie kategorie to waluty ("Nie mam funta",

nie "-u", nie "funtu", "funta",

"Nie mam dolara",

"Nie mam jena")

i kategoria nie tylko marki samochodów, ale też producenci.

"Nie mam golfa",

"Nie mam mercedesa",

"Nie mam citroena", "Nie mam volkswagena"

i tak dalej, i tak dalej.

A teraz

podsumujmy te informacje

gramatyczne.

Nasza

kontrola jest taka:

jeśli rzeczownik

jest

femininum,

to pamiętamy: dajemy końcówki dla przymiotnika "-ej"

("Nie mam

smutnej

koleżanki"),

po "k", "g", "j", "l" - litera "-i",

po innych literach "-y".

"Nie znam

brutalnej

lekarki",

"Brutalnej nauczycielki",

"Brutalnej tancerki".

"Nie znam brutalnej, brutalnej zakonnicy" albo "żony" Jak to dobrze, że ktoś

"nie ma brutalnej

żony".

A więc dla femininum pamiętamy przymiotnik "-ej",

i dla rzeczownika albo "- i", albo "-y".

Jeżeli to nie jest femininum,

to zawsze dla przymiotnika "-ego".

"Nie znam

złego

informatyka",

"Nie lubię

zimnego

mleka",

"Nie mam nowego komputera". Zobaczcie

bardzo dużo "-a", ale może też być "-u".

Kiedy "-u",

kiedy "-a", już wszystko wiecie.

Przejdziemy teraz

do funkcji.

Kiedy używamy dopełniacza? To jest

przypadek, który bardzo często

występuje w języku polskim.

Po pierwsze, negacja. Powiedziałam to jest

smutny brat biernika.

Biernik jest pozytywny, "kocha", "lubi" i tak dalej,

a dopełniacz "nie kocha", "nie lubi",

"nie ma",

"nie zna".

Powiedziałam też, że

że mamy "szukam", "boję się", "życzę".

Dlaczego?

Bo ta negacja

jest

schowana,

ukryta. Jeśli

czegoś szukam - szukam, gdzie ja to mam? -

dlaczego szukam?

Bo nie mam.

Nie muszę mówić "Nie szukam", ale samo "szukam" już jest negatywne, a więc na przykład:

"Szukam książki".

Kolejna

funkcja...

Aha, jeszcze powiem o "boję się" i "życzę". Jeżeli "boję się czegoś",

to znaczy, że to jest dla mnie negatywne.

Podobnie

z życzeniami.

Składam komuś życzenia i mówię "Życzę ci wszystkiego

najlepszego, życzę ci zdrowia,

życzę ci szczęścia",

bo nie wiem, czy je masz.

Tam jest ukryta negacja.

Dopełniacz występuje też przy posesywności, to znaczy, kiedy element

należy do

kogoś albo coś jest elementem czegoś. Na przykład można powiedzieć, ja mam na imię Ania, a więc "To jest

marker

Ani", "Ani".

Po miękkich literach też jest "-i". "Ania" - "To jest marker Ani".

Podobnie na przykład

"tablica" -

"To jest tablica nauczycielki".

A więc ta posesywność

wyraża się

w dopełniaczu.

Kolejna funkcja to daty. Zobaczcie: "Urodziłam się drugiego,

drugiego,

października",

bo miesiące mają "-a".

"Drugiego października".

Kiedy podam datę konkretną, to też powiem, że

na przykład:

"Teraz

mamy

szóstego czerwca dwa tysiące szesnastego (2016) roku". "Szesnastego roku" to też jest dopełniacz.

Kolejna funkcja to wtedy, kiedy pytam

o ilość.

A więc na przykład "Kilogram

masła",

"kilogram

szynki",

"kilogram mięsa",

"litr

mleka", "litr piwa".

Jak już pamiętamy,

przy liczebnikach od 5 do 21 jest dopełniacz. Dlatego mówię "Mam pięć (5) lat",

nie "lata", "Mam dwadzieścia (20) lat", "Mam siedemnaście (17) lat",

"Mam

pięć

studentek" - to jest liczba mnoga, my mówimy tylko o liczbie pojedynczej dzisiaj.

Ale funkcje są takie same oczywiście dla liczby pojedynczej i mnogiej.

Jeżeli mówimy o ilości, to nie musi być konkretny numer. To może być "mało", może być "trochę",

może być "dużo".

Na przykład:

"Mam mało cukru",

"Mam trochę czekolady",

"Mam dużo wody".

Ale także fragmenty czegoś, na przykład: "Poproszę kawałek" - to jest

biernik, bo "poproszę" jest pozytywne -

"Poproszę kawałek" i dopełniacz:

"pizzy". "Poproszę kawałek pizzy".

Kolejna funkcja to opakowania,

na przykład: "Poproszę

paczkę - to jest biernik, bo "poproszę paczkę" -

i teraz dopełniacz:

"herbaty".

"Poproszę pudełko

cukru",

"Poproszę

puszkę tuńczyka".

Więc po nazwach opakowań

mamy dopełniacz.

Jest dosyć dużo czasowników, oczywiście wszystkie, które były w bierniku i teraz je zanegujemy, a więc "nie kocham", "nie lubię",

"nie znam", "nie mam",

"nie czytam", "nie oglądam"

i będzie dopełniacz,

ale też te z ukrytą negacją, na przykład:

"zapominać".

"Zapomniałam"

to znaczy "nie mam informacji", to znowu jest negacja.

"Potrzebować" - potrzebuję, bo nie mam: "Potrzebuję czasu".

To jest znowu dopełniacz, bo w wyrazie "potrzebować", w czasowniku "potrzebować"

jest negacja, i tak dalej, i tak dalej.

Te mniej oczywiste to: "słuchać" (powiem: "Słucham muzyki"),

"Używam komputera",

no i zobaczcie:

"Uczycie się

polskiego". Dlaczego? Bo jeszcze go nie znacie. Tam też jest ukryte "nie".

Mamy bardzo dużo przyimków, po których zawsze będzie dopełniacz. Tutaj nie ma wszystkich, ale jest ich dużo.

Łatwo zapamiętać: "do"

jak dopełniacz,

"od"

to odwrotność "do".

A więc na przykład, kiedy pamiętamy "od czasu do czasu"

to jest dopełniacz.

"Z" w znaczeniu nie element plus element,

ale źródło, czyli miejsce, skąd

ktoś, coś jest. Na przykład:

"Jestem z Polski", ale na przykład "sweter z wełny",

bo tym źródłem jest

wełna, dlatego

"sweter z wełny".

Mamy także przysłówki o takim znaczeniu

dystansu: "blisko", "daleko", "niedaleko".

Po nich wszystkich

będzie dopełniacz.

Za chwilę zobaczycie, jak to wygląda w praktyce,

kiedy Łukasz opowie nam o tym,

czego nie lubi.

Dziękuję!

- Cześć, Łukasz. - Cześć, Aniu!

- Dzisiaj mam parę negatywnych pytań.

- Acha.

- Mam pierwsze pytanie takie.

- Proszę bardzo.

- Czego albo kogo nie lubisz?

- Nie lubię

agresywnej osoby.

- OK.

A powiedz mi, czego

lubisz

słuchać - to pozytywne.

- Lubię słuchać chilloutu.

- Świetnie. No właśnie "chillout" to internacjonalizm.

I bardzo często internacjonalizmy będą właśnie

w tej kategorii, kiedy mamy "-u".

Na przykład "Nie mam telefonu",

"Słucham chilloutu"

i tak dalej, i tak dalej.

Ale "komputer" będzie zawsze:

"Nie mam nowego komputera".

Ale wracamy do pytań do ciebie. Czego się, Łukaszu, uczysz?

- Uczę się języka angielskiego.

- OK, świetnie.

A ile masz lat?

- Osiemnaście...

- lat.

- Mam osiemnaście lat.

- Bardzo dobrze, bo to jest właśnie

dopełniacz.

Dobrze, w takim razie... A może jeszcze się zapytam, czego szukasz albo kogo szukasz?

- Szukam szczęścia. - OK, szukasz szczęścia. Więc, Łukaszu, w takim razie:

"Życzę ci - "życzę ci" + dopełniacz -

"Życzę ci szczęścia". Dzięki.

- Dziękuję bardzo.

- Oglądajcie nas i...

- subskrybujcie nasz kanał.

- Do zobaczenia!

- Pa. - Paa!