(1) 11. Imperfect/Perfect forms of verbs (advanced level) / 11. Aspekt czasownika (poziom zaawansowany) - YouTube

Cześć! Dzisiaj opowiem wam o aspekcie czasownika.

Ale informacje, które teraz zaprezentuję,

to są już informacje dosyć skomplikowane,

bo pierwszy film o aspekcie możecie obejrzeć, żeby wiedzieć,

o co chodzi w pierwszej parze aspektowej,

to znaczy, o co chodzi w czasownikach niedokonanych i dokonanych,

czyli imperfektywnych i perfektywnych,

a to, co zaprezentuję teraz, jest następnym krokiem.

I teraz tak, przypomnę tylko, że my wiemy, że

często prefiks zmienia czasownik niedokonany w czasownik dokonany.

Na przykład: "robić" - "zrobić",

"czytać" - "przeczytać", "pić" - "wypić",

"jeść" - "zjeść", "pisać" - "napisać".

Jest dużo takich czasowników,

ale czasami studenci mają taki mały problem, bo mówią tak:

"Dobrze jest czasownik gotować. To jest czasownik niedokonany".

I ja pytam: "A jaki jest czasownik dokonany?"

i oni mówią: "Hmm, przygotować?"

No niestety nie,

bo czasami wydaje nam się, że jak słyszymy ten element "gotować" plus prefiks,

to na pewno jest to pierwsza para aspektowa,

to znaczy ta para, która ma to samo znaczenie, tylko inny kontekst użycia.

To nieprawda, nie zawsze tak jest, że

każdy prefiks, a raczej nigdy właściwie, nie ma takiej sytuacji, żeby

dowolny prefiks dalej tworzył pierwszą parę aspektową.

Tych pierwszych par musimy się nauczyć.

Natomiast kolejne prefiksy dodawane

do czasowników niedokonanych zmieniają znaczenie.

I tych prefiksów jest w języku polskim kilkanaście

i prawie każdy z nich może tworzyć nowy sens czasownikom,

które powstają na bazie czasownika niedokonanego, podstawowego "robić".

I teraz zobaczmy.

Na przykład "dorobić", dodajemy "do-".

"Dorobić" to znaczy, na przykład, polski przykład:

babcia zrobiła dwadzieścia (20) pierogów.

Dzieci zjadły te pierogi. Pierogi były pyszne.

Dzieci chcą jeszcze, więc babcia zdecydowała się

dorobić jeszcze dziesięć (10) pierogów,

to znaczy zrobić dodatkowo, więcej.

Natomiast jeżeli do czasownika "dorobić" dodamy "się",

to mamy jeszcze nowy sens.

Na przykład: Łukasz bardzo długo pracował

i w rezultacie ma finansowy sukces, to znaczy

na przykład Łukasz dorobił się domu,

to znaczy pracował tak długo,

zarobił tyle pieniędzy, że w rezultacie ma dom.

"Dorobić się" ma jeszcze inne znaczenia,

które najlepiej sprawdzić w słowniku,

ponieważ jest ich bardzo dużo.

Sprawdźmy jeszcze czasownik, który na pewno już znacie, czasownik "zarobić".

"Zarobić" to znaczy dostawać pieniądze po wykonanej pracy.

"Zarobić pieniądze".

I oczywiście z samym pierwszym sensem czasownika "robić"

nie ma to aż tak dużo wspólnego.

Jeszcze jeden wam przedstawię, inne, jeśli chcecie, proszę sprawdźcie w słowniku.

Na przykład "podrobić".

"Podrobić" to znaczy sfałszować.

Na przykład: ktoś podrabia autograf, czyli fałszuje autograf,

albo jakiś bardzo dobry malarz podrobił obraz Picassa.

Podrobił obraz Picassa, czyli namalował obraz identyczny,

ale nie zrobił tego Picasso. On podrobił obraz.

I teraz uwaga.

Te czasowniki: "dorobić", "przerobić", "wyrobić", "odrobić", czyli

które mają ten element z pierwszej pary aspektowej

plus prefiks, tak samo jak ten z prefiksem,

to czasowniki dokonane.

Oczywiście czasowniki dokonane mają swoje pary niedokonane.

I teraz zobaczcie.

Nie mamy już elementu "-robić",

ale wszędzie powtarza się element "-rabiać", "-rabiać".

Tak samo będzie w innych parach,

a właściwym w innych ogniwach aspektu.

Ogniwa to są takie elementy, które łączą na przykład łańcuszek, to są ogniwa.

I teraz zobaczcie.

"Dorabiać" znaczy to samo co "dorobić",

ale jest niedokonane.

Na przykład:

fałszerz obrazów decyduje się: "W tym roku

raz w miesiącu (sytuacja powtarza się) będę podrabiać obrazy znanych artystów".

I na koniec roku powie o rezultacie: "W tym roku podrobiłem dwanaście (12) obrazów.

Robiłem to raz w miesiącu".

Jednak to jeszcze nie koniec historii aspektowej.

Mamy ostatnie ogniwo. Tu możemy powiedzieć, że to jest pierwsza para, więc 0, 1.

Tutaj drugie ogniwo.

Trzecie ogniwo.

I to jest ogniwo czwarte,

to znaczy, że do czasownika niedokonanego

dodajemy do wszystkich tak samo prefiks "po-".

I mamy takie leksemy:

"podorabiać", "poprzerabiać", "powyrabiać", "poodrabiać",

"powrabiać", "pozarabiać", "popodrabiać", "ponadrabiać".

One oznaczają, że jakiś proces już się zaczął,

ale jeszcze nie skończył.

Wróćmy do naszego fałszerza obrazów.

Na przykład ten fałszerz w połowie roku powiedział:

"Popodrabiałem już sześć (6) obrazów",

ale to nie jest jeszcze rezultat, bo on chce mieć ich dwanaście (12).

Musi popodrabiać jeszcze kolejnych sześć (6).

Pokażę wam bardzo szybko inny przykład: "pisać".

"Napisać".

I na przykład: "przepisać", "wypisać", "dopisać", "odpisać",

"wpisać"

i oczywiście "wpisać się", i tak dalej - nowe sensy,

a więc mamy "pisać" - "napisać" - "dopisać" - "dopisywać" - "podopisywać",

a więc znowu

"robić" zamieniło się w "-rabiać", a tutaj "pisać" w "-pisywać": "dopisywać", "przepisywać", "podpisywać"

i "popodpisywać", "podopisywać" i tak dalej, i tak dalej.

Kiedy będziecie rozumieli wszystkie możliwe opcje leksykalne,

to wasz polski jest doskonały.

Dziękuję! Paa!