History of Iran 6
سلام این ششمین اپیزود از مجموعۀ تاریخ ایران هست. توی اپیزود قبلی گفتم که با کشته شدن آخرین شاه هخامنشی به دست اسکندر مقدونی، سلسلۀ هخامنشی به پایان رسید. اما میراث و یادگارهای هخامنشیان در آیین کشورداری و فنون سیاست، شیوه های عمرانی، اقتصادی و تجاری، و هنرهای جهانی آن ها در تاریخ ایران و جهان فراموش نشد. دربارهٔ دورۀ هخامنشیان سه گروه منبع کتبی وجود داره. سنگ نبشتههای شاهان، گزارشهای مفصل نویسندگان یونانی و رومی، و لوحهای بیشمار گلی با متنهای کوتاه و به ویژه لوحهای دیوانی تخت جمشید به زبان عیلامی. اطلاعات این لوح ها در مورد چگونگی زندگی مردم درآن زمان و نحوهٔ اداره امپراطوری هخامنشیان بسیار دقیق است. این لوح ها بیان میکنند که تمام افرادی که در ساخت تخت جمشید، یکی از پایتخت های هخامنشیان، کار میکردند، علاوه بر حقوق عادلانه، از بیمه هم برخوردار بودند. زنان مانند مردان کار میکردند و حقوق میگرفتند. زنانی که بچه به دنیا میآوردند، علاوه بر مرخصی با حقوق، مبلغی نیز به عنوان پاداش دریافت میکردند. فروشگاههایی وجود داشته که کارگران مایحتاج خود را از آنجا میخریدند. امروزه تنها تعداد کمی از این لوح ها در موزهٔ ایران باستان نگهداری میشود. و بخش اعظم آن در موزهٔ شرقشناسی دانشگاه شیکاگو آمریکا نگهداری میشود. در آن دوران، دیوان عالی کشور که عبارت بود از هفت «قاضی شاهی»، شاهنشاه را در مقام عالیترین مرجع قضایی یاری میکرد. اینها کهنسالانی بودند که تا پایان عمر خود در این منصب میماندند. نظام اداری شاهنشاهی هخامنشی از کوروش بزرگ آغاز شد. اما ساماندهی آن به بهترین وجه کار داریوش یکم بود. بر پارس که سرزمین اصلی شاهنشاهی بود، خود شاه شخصاً نظارت می کرد. در رأس هر یک از دیگر سرزمینهای شاهنشاهی یک ساتراپ قرار داشت. هر ساتراپی به چندین ساتراپی فرعی یا «حکمرانی» تقسیم میشد. و هر حکمرانی هم به هفت بخش تقسیم میشد. که در رأس هر یک از آنان بخشدار قرار داشت. در دورۀ هخامنشی شاهد ترکیب عناصر فراوانی از هنر ایرانی، آشوری، مصری، یونانی و سَکایی هستیم. در این دوره به استادان موسیقی در دربار احترام بسیار گذاشته میشد. و رایجترین ساز در دربار چنگ بوده است. پول طلای هخامنشیان با نام دَریک که رواج بسیار داشت و از یونان تا هند اعتبار داشت، باعث رشد تبادلات اقتصادی و در پی آن آشنایی بیشتر فرهنگهای دورافتاده با یکدیگر میشد. در زمان داریوش یکم، نخستین آبراهه ای که دریای مدیترانه را از طریق رود نیل به دریای سرخ پیوند میداد به نام کانال سوئز حفر شد. افزون بر کالاها، دانشها و فرهنگهای شرق و غرب سوار بر کشتیها به گوشهگوشهٔ سواحل امپراطوری راه مییافتند. یونانیان که دریانوردانی زبردست بودند، با گذر از این آبراه از دانش و فلسفۀ غنی هند باستان بسیار بهره بردند. در آن دوران، ایرانیان در تکنولوژی بر بهبود آبیاری تمرکز کرده بودند. این آبیاری کانالهای آبی زیر زمینی را در بر میگرفت که قنات نام داشت. هخامنشیان همچنین برای کنترل جریان آب برای استفادهٔ انسان سدهای بزرگ بنا کردند. این سدها از خاک و سنگ ساخته میشدند. و در زمانهای مشخصی از سال که بارش زیاد بود، آب را برای آبیاری ذخیره میکرد.
فرمانروایی هخامنشیان به خصوص در آغاز موجب گسترش کشاورزی، بازرگانی و حتی تشویق پژوهشهای علمی و جغرافیایی بوده است. روش حکمرانی هخامنشیان این طور بود که هر منطقهای را آزاد میگذاشتند که بر مبنای فرهنگ و ساختار محلی و منطقهای خود اداره شود. پژوهشگران بیانیۀ معروف کوروش در هنگام پیروزی بر بابل را یک نمونه از پایههای حقوق بشر در دوران باستان برشمردهاند.
