2. Ólafur þessi
Þetta er þó vitað: Ólafsvegur er kenndur við Ólaf Haraldsson, Noregskonung á elleftu öld. Um hann skrifaði Snorri Sturluson Ólafs sögu helga, sem er uppistaðan og þungamiðjan í Heimskringlu. Eftir örstutta æsku varð Ólafur víkingur um árabil en svo kóngur. Framan af var hamingjan með honum í liði; hann náði undirtökum á landsmönnum, setti lög, fylgdi fast eftir kristniboðinu sem nafni hans Ólafur Tryggvason kom á veg, lét byggja kirkjur, tróð illsakir við nágrannakónga o.s.frv. En einn daginn sneri hamingjan fyrirvaralítið við honum baki og eftir tólf ára langan konungdóm hraktist hann frá völdum og fór á flótta austur til Rússlands. Ári síðar þóttist hann sjá lag til að endurheimta völdin í Noregi á nýjan leik. Þá sneri hann heim á leið, safnaði liði í Svíþjóð og stefndi því yfir Kjöl vestur til Noregs. En hann hafði þá ekki lesið hug heimamanna rétt. Þeir kærðu sig ekki um að fá hann aftur fyrir kóng, biðu eftir honum að Stiklastöðum í Þrándheimi þann 29. júlí árið 1030 og drápu hann. Seinna var farið að kalla þennan síðasta spöl hans, frá Svíþjóð yfir til Stiklastaða, Ólafsveginn. En varla var Ólafur konungur skilinn við þegar tók að bera á kraftaverkum í nánd við líkið; blindir fengu sýn, sjúkir bata, ljós kviknuðu af sjálfu sér og englar kliðuðu. Ólafur varð tafarlítið að dýrlingi. Og sannast sagna tókst honum dauðum flest það sem hann hafði reynt án árangurs í lifanda lífi. Ólafur varð einn þekktasti dýrlingur Norður-Evrópu og þjóðardýrlingur Norðmanna. Fyrrum voru ekki færri en sextíu íslenskar kirkjur helgaðar honum. Það er mynd af Ólafi í Fæðingarkirkjunni í Betlehem en þar fær nú ekki hver sem er mynd af sér. Dómkirkjan mikla í Þrándheimi – Niðarósi eins og bærinn hét þá – var byggð yfir jarðneskar leifar hans. Þangað flykktust síðan pílagrímar eftir ýmsum leiðum en hollast þótti að fara leiðina sem hann fór síðast til Stiklastaða; Ólafsveginn.
Pílagrímsferðir voru mikið tíðkaðar á miðöldum. Pílagrímar héldu að heiman, helst allslausir og nestislitlir, áleiðis til helgra staða. Á þannig stöðum höfðu átt sér stað trúarlegir merkisatburðir eða þá að þar voru varðveittar líkamsleifar helgra manna. Þær voru nefndar helgir dómar og geymdar í veglegum skrínum. Nálægðin við helga dóma gaf bænum pílagrímanna aukinn styrk. Fjölsóttustu pílagrímastaðirnir voru Róm, Santiago de Compostela og Landið helga. Sumir pílagrímar lögðu sjálfviljugir af stað í ferðir sínar sakir guðsástar eða til að fá atbeina dýrlinganna. Aðrir fóru tilneyddir, af því að skriftafaðir hafði sett þeim þær skriftir að fara í lengri eða skemmri ferð til að bæta fyrir drýgða synd. Með því styttu þeir dvölina í hinum skelfilega hreinsunareldi. Í þeim eldi voru lestir og brestir brenndir úr sálunum eftir dauðann og það var sannarlega mjög kvalafullt. Drottinn hafði velþóknun á pílagrímum og því meiri sem þeir fóru í lengri og erfiðari ferðir. Hann afgreiddi bænir þeirra með meiri góðvild en annarra manna. Heppnastir voru jafnvel þeir pílagrímar sem týndu lífinu í ferð sinni, því þeir áttu bæði greiðari og styttri leið til himnasælunnar en aðrir.
Svo komu siðaskiptin og breiddust um Norður-Evrópu og raunar álíka langt suður eftir álfunni eins og ísaldarjökullinn á sínum tíma. Dýrlingar og pílagrímsferðir voru kaþólsk fyrirbæri og urðu nú einskis metin eða verra með siðaskiptamönnum. Helst var það Helvíti sem hélt velli í nýja siðnum. Við siðaskiptin týndu flestir dýrlingar lífi sínu í annað sinn og gleymdust. Það átti þó ekki við um Ólaf. Þvert á móti umbreyttist hann í elskaða og dáða þjóðsagnapersónu eða verndarvætti, sem hvorki var beinlínis kristin né heiðin, en vann á hættulegum forynjum og hjálpaði fólki í erfiðleikum, einkum almúganum.
En leiðirnar sem pílagrímarnir fóru týndust ekki með öllu og nú hefur duglegt og áhugasamt fólk kortlagt og merkt Ólafsveginn austan úr fjörunni við Eystrasaltið og alla leið vestur til Stiklastaða og Þrándheims. Sá vegur er rúmir 600 kílómetrar að lengd og þræðir gamla þjóðbraut yfir Kjöl. Á Kili fer Ólafsvegurinn hæst í 550 metra. Á honum er engin örtröð líkt og á Jakobsveginum til Santiago de Compostela. Göturnar eru víða grónar háu grasi og sænska bitmýið tekur ferðalöngum með ósviknum fögnuði.
