(1) 5. Polish with Ania. Prepositions / Polski z Anią. 5. Przyimki - YouTube

Cześć! A dzisiaj opowiem wam o przyimkach, przyimki,

czyli te bardzo małe wyrazy, jak "do", "na", "w", "z", "u".

i tak dalej, i tak dalej, i tak dalej.

Wy myślę, że już wiecie, że niektóre przyimki zawsze łączą się

z konkretnym przypadkiem,

ale mamy też takie przyimki,

które mogą zmieniać się i zmieniają się

w zależności od tego,

jaki czasownik jest w zdaniu:

czy jest to czasownik

dynamiczny, to znaczy czasownik ruchu,

czy czasownik

statyczny.

Oczywiście statyczny

to nie tylko "jestem", ale też "pracuję", "mieszkam"

i tak dalej, i tak dalej.

Ale mamy jeszcze czasowniki

o znaczeniu powrotu,

to znaczy "wracam skądś" albo

"pozdrawiam skądś", bo ja jestem w jednym miejscu,

a osoba, do której wysyłam pozdrowienia,

jestem w drugim,

ale nie jestem w tym miejscu, w którym zwykle mieszkam.

Teraz zobaczymy,

jak to się zmienia

w zależności od kategorii, do której się odwołujemy.

Po pierwsze,

kiedy mamy czasowniki dynamiczne, a więc

"idę", "idziesz", "idzie", "idziemy", "idziecie", "idą" i tak dalej, "jadę", "lecę", "płynę" -

(jest bardzo dużo tych czasowników),

wtedy musimy pomyśleć o takich elementach: po pierwsze,

czy czasownik jest dynamiczny, czy statyczny, czy ma sens wracania.

Jeśli jest dynamiczny,

to musimy teraz sprawdzić,

czy mówi o jakimś budynku,

czy mówi o osobie,

czy mówi o czymś, co jest otwarte

i płaskie jak stadion,

czy mówi o sytuacji, która

stymuluje albo oko, albo usta, albo ucho - za moment powiem więcej -

czy mówi o wodzie

(woda),

czy mówi o górach. I teraz zobaczcie:

kiedy mam ten element: dynamiczny czasownik i budynek,

używam konstrukcji z "do".

A więc:

"idę do"

do" jest + dopełniacz -

"Idę do domu",

"Idę do szkoły" - szkoła jest budynkiem, dom jest budynkiem,

"Idę do teatru" -

teatr jest

budynkiem.

Jeśli

idę

nie do budynku

albo do budynku, ale ważna jest osoba, która

odwiedzam,

a więc na przykład brat,

babcia, kolega, koleżanka,

Paweł, Kasia, Łukasz,

ktokolwiek - osoba,

nie budynek -

też używam "do"

i też używam dopełniacza.

A więc:

"Idę do

brata",

"Idę do siostry",

"Idę do

babci",

"Idę do Pawła", "Idę do Kasi", "Idę do Łukasza".

To jest dobra informacja: dynamika - już mamy dwa razy "do"

i dwa razy dopełniacz.

Ale teraz mamy inną sytuację:

sytuacje, kiedy coś jest tak, jak powiedziałam, otwarte,

płaskie, nie jak góry, płaskie.

Na przykład stadion jest takim miejscem.

To nie jest

budynek,

to jest coś otwartego.

A więc "Idę

na"

- mówiłam już w filmie o bierniku, że biernik lubi dynamikę, lubi ruch -

"Idę na

stadion",

"Idę na

basen",

"Idę na

- uwaga! -

uniwersytet",

bo uniwersytet to są

budynki, ale to jest cały kampus,

który jest otwarty.

Mamy też wyjątki, na przykład "Idę na pocztę".

I ktoś może pomyśleć:

"Dlaczego 'na pocztę' to jest otwarte?".

Bo historycznie - teraz otwieramy głowę

na język polski -

historycznie poczta

to był

mężczyzna, który przyjechał na koniu, stał na

- otwarte, płaskie - placu

i na tym placu czytał informacje od króla. To była poczta.

I historyczna konsekwencja w gramatyce teraz jest taka, że "Idę na

pocztę", "Idę na pocztę",

"Idę na dworzec".

Dworzec kolejowy jest teraz budynkiem, ale kiedyś to była otwarta, płaska

przestrzeń jak peron,

jak platforma.

"Idę na przystanek".

Następna rzecz,

znowu "na" i znowu biernik,

to coś, co stymuluje oko. Na przykład,

zobaczcie,

"idę"

budynek:

"do teatru", ale coś, co stymuluje oko, to nie budynek-teatr, tylko spektakl:

"Idę na spektakl" -

to jest biernik.

Teraz: "Idę do (budynek)

filharmonii

na koncert" -

coś, co stymuluje ucho.

Kolejna rzecz:

"Idę

- budynek -

do kawiarni na

- coś, co stymuluje usta - kawę".

Tak? A więc jeśli jest jakiś element,

który pasuje do tej kategorii i czasownik dynamiczny,

wtedy mówię:

"na" + konstrukcja w bierniku.

Kolejna rzecz

z czasownikiem

"iść", "jechać", "lecieć"

(dynamicznym) to

woda.

I tutaj mamy pierwszy raz - zobaczcie,

już było dwa razy "do", dwa razy "na" - pierwszy raz mamy "nad":

"Idę nad rzekę",

bo kiedy pomyślimy o rzece albo o morzu, albo o jeziorze,

to rzeka, morze, jezioro, jeśli to jest mapa, a ja jestem na górze, to jestem nad rzeką, nie w środku, tylko nad.

A więc "Idę nad rzekę", "Idę nad morze", "Idę nad jezioro":

kategoria woda.

I ostatnia kategoria

związana z czasownikami dynamicznymi:

to góry.

Kiedy mówimy o górach i dynamicznie: "idę w".

Pierwszy raz mamy przyimek "w"

z biernikiem.

"Idę w góry",

"Jadę

w Tatry",

"Jadę w

Alpy"

i tak dalej, i tak dalej.

Teraz przyjdziemy do kategorii statycznej,

a więc już nie czasowniki dynamiczne, ale czasowniki statyczne.

Jeśli coś jest statyczne, wiąże się z lokalizacją, to lokalizację lubi miejscownik. I miejscownik

będzie tutaj kilka razy.

Zobaczmy.

"Jestem" - statyczne - albo "siedzę" - statyczne -

"w" - budynek - "w domu" -

to jest miejscownik.

"Jestem w szkole" - już nie 'idę" dynamiczny, tylko "jestem", "siedzę",

"Pracuję

w szkole",

"Jestem

w teatrze",

"w" lokalizacja, a więc miejscownik.

I tutaj zapamiętajcie, bo tylko jeden jedyny raz mamy przyimek "u".

Przyimek "u"

wiąże się z osobą i ze statyką.

A więc "Jestem u brata", "Idę do brata" - dopełniacz, super, znowu dopełniacz.

Ale jestem "u", już nie "do", nie "w", nie "na", "Jestem u brata"

"Jestem u siostry", "Jestem u kolegi", "Jestem u koleżanki".

Teraz mamy znowu przestrzeń otwartą i płaską:

"Szłam na

stadion" - biernik,

ale "jestem" znowu ten sam przyimek "na",

ale forma lokatywna, bo to jest miejsce, miejscownik:

"Jestem na stadionie", "Jestem na basenie", "Jestem na dworcu",

"Jestem na poczcie",

"Jestem na uniwersytecie"

(otwarty kampus).

Kolejna kwestia związana ze stymulacją

oka, ucha, czyli zmysłów naszych:

znowu "na"

i znowu miejscownik. Zobaczcie, jest tak samo

łatwo pamiętać

"Jestem na spektaklu", "Jestem na koncercie", "Jestem na kawie", "Jestem na piwie", " Jestem na lekcji",

"Jestem na kolacji" i tak dalej, i tak dalej.

Tutaj mieliśmy z wodą "nad",

"nad"

bardzo lubi kategorię "woda".

A więc znowu mamy "nad",

ale

jeden jedyny raz, zobaczcie na całej tablicy,

mamy narzędnik

(instrumental).

A więc:

"jestem",

"siedzę"

- niedynamiczne -

"nad

rzeką",

"Siedzę nad

morzem",

"Siedzę nad jeziorem",

"Jestem nad oceanem",

"Jestem nad Bałtykiem".

Wszystkie te kategorie

związane z wodą

będą

działały z tą gramatyką, będą występowały z tą gramatyką.

I została kategoria "góry". Znowu świetna informacja: było "w",

jest "w", ale oczywiście statyczne,

to lokalizacja.

Zobaczcie,

jak dużo jest lokalizacji: mamy tu miejscownik, tu miejscownik, tutaj

i tutaj mamy miejscownik.

A więc:

"Jadę w góry", ale "Jestem

- tu mamy plural (liczbę mnogą) -

"w górach",

"w Tatrach",

"w Alpach",

"w Bieszczadach",

"w Andach"

i tak dalej, i tak dalej.

I zostałą nam ostatnia kategoria

związana z sytuacją wracania, czyli jestem gdzieś

albo pojechałam gdzieś, byłam tam i teraz już wracam.

"Wracam"

lubi "z",

a "z" lubi dopełniacz:

"wracam z domu do pracy jeszcze raz".

"Wracam"

- uwaga: tutaj mamy nie

"z szkoły".

Dlaczego mamy "ze szkoły"?

Bo nawet dla Polaków, którzy fonetycznie mają bardzo interesujące dźwięki,

mówić "z szkoły"

jest trochę trudno. Dlatego mamy ekstra "e":

"ze szkoły".

"Z domu" nie ma problemu: "z do-mu".

Ale "z szk.." trochę trudno:

"ze szkoły".

No i "Wracam z teatru".

Kolejna kategoria, zobaczcie, jak to łatwo pamiętać: mamy "do" - opozycja "od",

czyli "Pojechałam do brata", a teraz już "Wracam

od brata".

Pamiętajcie, osoba

zawsze dopełniacz

(genetive), zawsze, zawsze, zawsze.

Kategoria "otwarte i płaskie" -

znowu mamy "z":

"Wracam"

- i uwaga, nie "z stadionu",

dużo konsumentów -

"Wracam ze stadionu",

ale tu jest jeden konsonant, drugi konsument - OK:

"Wracam

z basenu".

Zostały nam trzy kategorie. Kategoria

"spotkania,

wydarzenia, jakiegoś eventu".

A więc:

"Wracam"

- znowu "z spektaklu"

dużo -

,"ze spektaklu"

"Wracam z koncertu",

"Wracam z kawy" -

znowu dopełniacz.

I teraz uwaga:

powiedziałam, że kategoria

semantyczna wracania, powrotu

lubi

"z".

Tu też mamy "z"

plus to, co było wcześniej: "znad".

A więc "Pozdrawiam znad

Bałtyku" -

dopełniacz. "Pozdrawiam znad morza",

"Wracam znad rzeki", "Wracam znad Wisły".

I została kategoria "góry".

Znowu litera "z":

"Wracam z gór",

"Pozdrawiam z Tatr"

i tak dalej, i tak dalej.

Jak popatrzycie na całą tę tabelę,

naprawdę mamy dużo trików, żeby to łatwo zapamiętać.

Na początku mamy dwa razy "do",

dwa razy "na",

tu jest nietypowe "nad" do kategorii "woda" plus literka "z",

"góry": dwa razy "w" i "z", które jest bardzo często

w kategorii powrotu.

No i jeśli chodzi o gramatykę: lokatywność,

czyli miejsce, bardzo lubi miejscownik

w większości przypadków poza wodą

i osobą.

Być może teraz macie bardzo dużo informacji nowych w głowie,

ale kiedy spokojnie

usiędziecie,

pomyślicie o tych wszystkich kategoriach, posłuchacie, jak mówią Polacy,

to myślę, że teraz będziecie rozumieli tę kwestię

o wiele lepiej. Zobaczymy niedługo, jak radzi sobie z tym nasz "native speaker", czyli Łukasz.

Zobaczcie to za chwilę. Dziękuję!

- Cześć, Łukasz. -Cześć, Aniu.

- Gdzie mieszkasz, powiedz nam dzisiaj.

- Mieszkam w Warszawie.

- Acha. A co robisz dzisiaj?

- Dzisiaj jadę do siostry. - Acha.

- A później jadę na stadion na mecz.

- OK, a gdzie jest stadion w Warszawie?

- Stadion w Warszawie jest nad rzeką, nad Wisłą.

-Acha. A co robisz po meczu?

- Jak będę wracał z meczu, to

pomyślę, bo jeszcze nie wiem.

- Acha, jasne.

A powiedz mi, masz już plany na wakacje?

- Nie mam, ale może pojadę nad morze,

a może w góry.

- OK. Świetnie i jeszcze chciałam wam powiedzieć o jednej rzeczy: kiedy pytałam Łukasza o różne rzeczy

i używałam czasowników ruchu,

pytałam: "Dokąd

idziesz, jedziesz, lecisz".

Jeżeli mówię to z czasownikiem statycznym, mówię: "Gdzie jesteś", "Gdzie pracujesz?", "Łukasz, gdzie mieszkasz" - tak powiedziałam.

A jeżeli mówimy o czasownikach powrotu, to pytamy:

"Skąd

wracasz",

"Skąd albo od kogo masz

pozdrowienia?".

Dziękuję, Łukasz.

Dziękujemy wam.

- Dzięki i pamiętajcie, subskrybujcie nasz kanał.

- Do zobaczenia. - Pa!