Waarom seks tegen je wil verkrachting is
Een man die een vrouw een steegje in trekt.
Zij vecht, maar hij is sterker en verkracht haar. Hartstikke strafbaar toch?
Zeker. Ja. Ja.
Ja. Zeker strafbaar. Ik denk het wel ja.
Maar wat als die man en vrouw een date hebben. Hij wil seks, zij niet, maar ze verzet zich niet.
En het gebeurt toch. Is het dan strafbaar?
Het is een lastige. Dan zal je als man denken dat het oké is.
Als man zijnde moet je dat wel herkennen denk ik.
Ik gok dat die man al genoeg stille hints heeft gekregen dat die vrouw dat niet wil.
Ja, als je er niks aan doet, eigenlijk niet, dan toch?
Moet ze wel laten merken. Anders kan die man er toch ook niks aan doen?
De man is altijd de boosdoener he? Ook al zit er geen kwaad in.
Ja, dat vind ik wel strafbaar. Ja, zeker.
Dat is niet strafbaar in Nederland.
Terwijl het wel vaak gebeurt. Zoals ook bij Anne.
Ik had een Tinderdate.
We hadden afgesproken in een park om Pokémons te vangen.
Al vrij snel begon hij me aan te raken en te zoenen.
En toen zei ik: "Ik vind dit niet fijn."
Dus toen stopte hij ook wel.
Toen liepen we verder.
En op een gegeven moment kwamen we op een plek waar niemand was.
En dat was het moment dat hij dacht: dan doe ik nu gewoon wat ik wil.
En toen heeft hij me verkracht.
Anne verzette zich niet. En de dader werd niet vervolgd.
En dat kan ook niet met de huidige zedenwet.
Maar die gaat veranderen.
Hoe dat zit? Leggen we je uit.
Eerst even: de zedenwet wordt op meer punten aangepast.
Op het gebied van seksuele intimidatie op straat en online bijvoorbeeld.
Wij focussen ons nu op: onvrijwillige seks
Want wat er met Anne gebeurde, komt vaker voor.
11 procent van de mensen van 16 en ouder zegt wel eens onvrijwillige seks te hebben gehad.
En bij vrouwen is dat bijna 20 procent.
En dat heeft grote gevolgen.
Vaak schamen slachtoffers zich of voelen ze zich schuldig.
Ik voelde me heel misselijk. Vies.
En daarom ben ik ook meteen gaan douchen toen ik thuiskwam.
Eerst heel veel overgegeven.
Omdat ik heel misselijk was en dat gevoel een beetje kwijt wilde.
Dan ga je erover nadenken.
Wat heb ik gedaan, wat heeft hij gedaan en wat kon ik eigenlijk anders doen.
En toen kwam het gevoel: 'het was ook dom om af te spreken'.
'Of heb ik wel genoeg nee gezegd?'
'En waarom gaf ik na een tijdje gewoon op met nee zeggen en liet ik het gebeuren?'
Door de #metoo-discussie werden verhalen over grensoverschrijdend gedrag...
...zowel over aanranding en verkrachting, ineens een stuk zichtbaarder.
Gwyneth Paltrow zegt dat hij haar seksueel misbruikt heeft toen ze slechts 22 jaar was.
Angelina Jolie, nog een grote naam. Ashley Judd, Heather Graham.
Over zo'n beetje de hele wereld ontstond een maatschappelijke discussie...
...over hoe we omgaan met dit soort gedrag.
En werd duidelijk hoe de wet soms tekortschoot om dat juridisch te kunnen veroordelen.
In sommige landen, zoals Zweden bijvoorbeeld...
...passen ze de wet zo aan dat beide partijen expliciet toestemming moeten geven.
Zonder een duidelijk 'ja ik wil' wordt het makkelijker om voor verkrachting te vervolgen.
Ook hier werkte de minister aan een update van de wet.
Moet ook wel, want Nederland zette z'n handtekening...
...onder het Verdrag van Istanbul, dat in 2016 in werking trad.
Daarin staat onder andere dat de wet slachtoffers van seksueel geweld beter moet beschermen.
En dat is in de huidige wet niet zo.
Eerst even hoe de wet nu is:
Onvrijwillige seks is nu nog niet altijd strafbaar.
Alleen als er bewijs is dat iemand gedwongen wordt.
Een dader kan dan worden veroordeeld voor verkrachting.
Maar vaak ís er geen bewijs van dwang.
Want ruim tweederde van slachtoffers van onvrijwillige seks verstijft.
En kan zich niet verzetten, zeggen onderzoekers.
Dat is een van de drie biologische reacties om te overleven.
'Fight', 'flight' en 'freeze'.
En dat laatste overkomt slachtoffers van verkrachting vaak.
Dat heet tonische immobiliteit.
Als je niet meer kunt vechten, als je niet meer kunt vluchten, dan bevries je.
Eigenlijk in een soort ultieme poging om de schade te beperken.
Is het dan geen verkrachting meer?
Natuurlijk is het dan nog wel verkrachting.
Het is alsof je brein zegt: "liever verkracht dan dood".
Dat gebeurde bij Anne ook.
Het is een beetje alsof je niet meer in je eigen hoofd zit.
Alsof je gedachten en je geest buiten je lichaam zijn.
En je vanaf een andere positie kijkt naar wat er gebeurt.
Je hebt geen controle meer over wat je zegt, wat je doet, hoe je je gedraagt.
Hoe zorg je er nou voor dat de wet slachtoffers zoals Anne, beter beschermt?
Daar ging Grapperhaus mee aan de slag. Dat bleek nog niet zo makkelijk.
Hij kwam met een voorstel om 'seks tegen de wil' toe te voegen aan de wet.
Maar dat kon niet op een meerderheid rekenen in de Kamer.
De VVD is tegen een onderdeel van een wet van minister Grapperhaus...
...om seks tegen de wil strafbaar te maken. Daardoor is er waarschijnlijk geen meerderheid in de Tweede Kamer.
Want, zo zeiden tegenstanders, alle seks tegen de wil is toch verkrachting?
Waarom zou je het dan niet zo noemen?
Grapperhaus kon zich daar eigenlijk wel in vinden...
...en kwam begin november met het volgende waar wel een meerderheid voor is.
Alle onvrijwillige seks wordt gezien als verkrachting.
Oók als er géén bewijs is van dwang.
Dus: seks met met iemand die dat niet wilde, is strafbaar.
Als je wist of had kúnnen weten dat de ander geen seks wilde, kun je worden veroordeeld.
Voor slachtoffers betekent dat dat ze in meer gevallen aangifte kunnen doen.
Dat betekent vooral erkenning.
Dat wat ze hebben meegemaakt niet mislukte seks was.
Maar dat het echt verkrachting was.
De reden voor slachtoffers die ik zie, om geen aangifte te doen...
...is dat ze niet genoeg hebben geprotesteerd...
...ze verwijten zichzelf dat ze niet in verzet zijn gekomen.
Of omdat ze bijvoorbeeld ook een genitale reactie kunnen hebben vertoond tijdens het misbruik.
Jongens, mannen, kunnen een erectie hebben gehad.
Meiden, vrouwen, kunnen een vochtige vagina hebben gehad.
Ook dat is eigenlijk een automatische reactie waar je niets aan kunt doen...
...wat ook niets zegt over instemming.
Maar slachtoffers begrijpen dat zelf ook niet.
En dat is voor de meeste mensen dus ook een reden om geen aangifte te doen.
Ze hebben zichzelf als het ware al veroordeeld.
Laten we eens kijken naar de cijfers rondom verkrachting.
Iedere dag melden zo'n 5 tot 6 mensen zich bij de politie met een verhaal over verkrachting.
Dat waren er dus zo'n 2000 en daar kwamen 700 aangiftes uit voort.
En als je dan kijkt naar het aantal veroordeelde verkrachters...
...waren dat er 129.
Een stuk minder dus dan die 2000 meldingen.
De insteek van de nieuwe wet is...
...geen nee, betekent ook niet automatisch: ja.
Dat blijkt in de praktijk nog niet zo makkelijk.
1 op de 5 jonge mannen tussen de 16 en 35 jaar zegt in eerder onderzoek...
...dat als een slachtoffer zich niet uitdrukkelijk verdedigt of niet duidelijk nee zegt...
...dat dit een verzachtende reden voor verkrachting kan zijn.
Een op de tien vindt dat ook als het slachtoffer dronken is of onder invloed van drugs.
Volgens seksuoloog Ellen Laan is het tijd om op een andere manier naar seks te gaan kijken.
Er is een manier om aan preventie te doen van seksueel geweld en seksuele grensoverschrijding, namelijk...
Door meiden en jongens te leren dat het vanzelfsprekend is dat ook meiden seksueel plezier hebben.
Er is nog steeds een enorme dubbele moraal.
Als een meisje zegt: "Ik vind dat lekker en dat zou ik willen". Of als een meisje het initiatief neemt.
Dat is nog helemaal niet vanzelfsprekend. Liever doen we eigenlijk aan 'slutshamen'.
Maar de vrouwen die hun eigen plezier minder belangrijk vinden dan dat van hun partner...
...zelfs een relatief onbekende partner...
...die lopen meer risico op seksuele grensoverschrijding en verkrachting.
De nieuwe wet kan op een meerderheid in de Kamer rekenen.
En ook organisaties die opkomen voor slachtoffers van seksueel geweld, steunen de wet.
Toch zijn er ook bezwaren.
De eerste is dat je redelijkerwijs had moeten vermoeden dat de ander niet wilde.
Daar staat dezelfde straf op als de opzettelijke verkrachting.
Dat hoort niet dezelfde straf te zijn.
Vergelijk het met dood door schuld. Daar staat 2 jaar op.
Als je opzettelijk iemand doodmaakt staat daar 15 jaar gevangenisstraf op.
Dat is een enorm verschil, dat is ook begrijpelijk.
Datzelfde verschil zie je niet terug in dit verkrachtingsartikel.
Ten tweede, de ondergrens is heel erg onduidelijk.
Het impliceert eigenlijk een soort onderzoeksplicht.
En je zult denk ik met name bij jongeren zien...
...zeker in gevallen waar er dan alcohol in het spel is...
..het meisje bijvoorbeeld de dag erna denkt: 'ik had dit toch eigenlijk niet gewild'.
...dan is het even de vraag of de jongen de avond van tevoren dan niet beter had moeten onderzoeken.
Dan maakt 'ie zich opeens schuldig aan verkrachting waar 12 jaar gevangenisstraf op staat.
Het is afwachten of de nieuwe wet ook tot meer veroordelingen gaat leiden.
Aan de ene kant...
Slachtoffers kunnen in meer situaties aangifte doen van verkrachting.
Maar aan de andere kant...
...er is nog steeds altijd aanvullend bewijs nodig.
Zolang dat er niet is, kan een verkrachter ook niet veroordeeld worden.
Tegelijkertijd zeggen voorstanders van de wet...
...het is nu zo dat verkrachting vaak niet bewijsbaar is én niet strafbaar.
Slachtoffers kunnen daarmee het gevoel krijgen dat wat er met hen gebeurd is, niet zo erg is.
Dat verandert door deze wet sowieso. En dat maakt al verschil.
Voor mij had het in ieder geval wel verschil gemaakt.
Gewoon erkenning dat het echt een misdaad is wat jou is aangedaan.
En niet iets wat je niet leuk vond of iets wat vervelend is...
...maar echt iets dat gewoon een misdaad is, wat niet mag. Ja.
