Polen, de EU en het recht van de sterkste
Het is Brussel tegen Warschau.
Oftewel: de EU tegen Polen.
Polen ligt op ramkoers met de Europese Unie.
Met een ruzie op het allerhoogste niveau. Met als inzet: wat ís eigenlijk het hoogste niveau?
Het draait allemaal om de vraag: wat weegt zwaarder, Europees of Pools recht?
Warschau zegt: het Poolse recht heeft in Polen het laatste woord. Eh, nee... zegt Brussel...
...zo zijn we niet getrouwd. Wij.
Dit ooit zo gelukkige huwelijk begint inmiddels meer op een vechtscheiding te lijken.
Het woord 'polexit' is zelfs al gevallen.
Ook al is dit juridisch ingewikkelde en taaie stof, over het Poolse Constitutionele en Europese Hof...
...luister toch maar even, want de Europese kernwaarden staan op het spel. Vooral... déze.
Dus dit is de EU tegen Polen.
Polen heeft een bewogen geschiedenis.
Met al eeuwenlang oorlogen en invasies. Vier keer verdween het als land van de...
...Europese kaart, onder meer door nazi-Duitsland. En daarna was Polen tientallen jaren...
...een communistische satellietstaat van de Sovjet-Unie.
Een soort geopolitieke speelbal van omringende grootmachten.
Maar eind jaren 80 rukken ze zich als eerste Oost-Europese land los van het communisme.
En begin jaren '90 wordt Polen een democratie.
De blik gaat... op het Westen.
Ze komen bij de NAVO, zijn een grote bondgenoot van de VS in de strijd tegen terreur...
...doen mee aan de invasie in Irak en worden lid van de Europese Unie.
Onder drie harde Europese voorwaarden.
Nieuwe lidstaten moeten een vrijemarkteconomie hebben, mensenrechten respecteren...
...en de Europese rechtsorde omarmen.
Dat doet Polen en het wordt een groot succesverhaal. Mede dankzij Europese miljarden.
De Poolse economie groeit als een gek. Polen blij, EU blij.
Én de Pool Donald Tusk, tot 2014 premier van Polen, wordt in dat jaar voorzitter van de Europese Raad.
Juist.
Maar dan: 2015.
De Poolse rechts-conservatieve nationalistische partij Prawo i Sprawiedliwosz, oftewel PiS...
...van de tweelingbroers Kaczynski wint de verkiezingen in Polen met een absolute meerderheid.
De exitpoll laat geen enkele ruimte voor twijfel.
Er waait een andere Poolse wind.
Voor Polen zoals het ooit was, tegen de Europese Unie.
En ze doen goede dingen voor de Polen: denk aan meer sociale zekerheid, meer koopkracht...
...en zoiets als kinderbijslag. Maar tegelijkertijd is de PiS-partij verder tégen zo'n beetje alles waar de EU voor is.
De eerste scheurtjes in dat o zo gelukkige huwelijk.
Paar voorbeelden.
Er wordt een omstreden mediawet ingevoerd, die de Poolse regering de macht geeft...
...de directie en hoofdredactie van de publieke omroep te benoemen en te ontslaan.
Polen weigert vluchtelingen op te nemen volgens de Europese herverdelingsregeling, ze ondertekenen...
...de Europese klimaatdoelen niet, en voeren een discriminerend beleid tegen Poolse lhbti-ers.
Zoals met 'homovrije zones'.
Dat vindt Brussel allemaal maar niks.
Dan de Trias Politica.
De scheiding der machten zoals in een moderne democratie staat in Polen onder grote druk.
Door hun verkozen absolute meerderheid heeft PiS deze twee, de wetgevende en uitvoerende macht, in de pocket.
Alleen de derde, de rechtsprekende macht, kan voor de machtsbalans...
...beleidsmakers nog terugfluiten als die in strijd handelen met de grondwet.
PiS wil ook de controle over die derde. Sinds ze aan de macht zijn...
...werken ze tot in de hoogste juridische instanties onafhankelijke rechters weg en vervangen die door meer PiS-gezinde rechters.
Ook zijn er vanuit het Ministerie van Justitie haat- en lastercampagnes met zelfs een trollenfabriek om kritische rechters zwart te maken.
En ook onder meer journalisten, academici en advocaten worden aangepakt.
En dat ziet Brussel ook.
En zo komen we weer bij de kern van deze video.
Wat weegt zwaarder, Europees of Pools recht?
Het is eigenlijk heel simpel.
Polen mocht toetreden tot de EU onder de voorwaarde dat ze de zogeheten Europese voorrangsregel accepteren.
Die houdt in dat het Europees Hof in Luxemburg het allerhoogste rechtsorgaan is.
En dus het laatste woord heeft. Europese vonnissen zijn bindend.
Nou, mooi. Zijn we klaar...
Of toch niet.
Warschau denkt hier namelijk heel anders over. Op dit moment spelen er twee zaken in Polen...
...die de boel op scherp zetten. De eerste gaat over een zogeheten tuchtcollege, in het leven geroepen door PiS.
Met daarin PiS-gezinde rechters die de bevoegdheid hebben gekregen om opzij gezette rechters te bestraffen.
Kan écht niet, oordeelt het Europees Hof. Die tuchtrechters zijn niet onpartijdig...
...en dat ondermijnt de rechtsstaat. Opdoeken die handel.
Eh... nee.
Hoezo, nee?
Nou gewoon, nee.
Op 15 juli oordeelde het Poolse Constitutionele Hof met een eigen vonnis dat die omstreden...
...tuchtkamer gewoon oké is, wat nou Europees Hof?
Eigenlijk zegt Polen dus indirect hier al: wij hebben het laatste woord.
Dan die tweede zaak.
De allerhoogste Poolse rechter doet ook een uitspraak over letterlijk die vraag...
...wat weegt zwaarder, Pools recht of EU-recht? Had allang gebeurd moeten zijn...
...maar die zaak wordt steeds weer uitgesteld.
Niemand die op dit moment weet hoe dit wedstrijdje ver plassen tussen Brussel en PiS afloopt.
Maar als dit kennelijk zo'n slecht huwelijk is, kunnen ze dan niet gewoon beter scheiden?
Een polexit dus.
Nou de EU wil Polen, land van 40 miljoen inwoners en een bloeiende economie, in het kader van...
...Europese eenwording natuurlijk niet kwijt. Bovendien, denkt de EU, zakt het land dan nog verder af op de democratische ladder.
En de Polen zelf zijn opvallend genoeg, ondanks dat ze in absolute meerderheid op een...
...anti-Europese partij hebben gestemd, het meest pro-EU van álle lidstaten.
Die Europese miljarden helpen natuurlijk ook wel.
Polen is al jaren zelfs een van de grootste netto-ontvangers van EU-subsidies.
Dus zélf uit de Unie stappen, à la..
...is niet waarschijnlijk.
En omgekeerd kán het niet eens. De EU heeft niet de macht om Polen of welke lidstaat dan ook...
...uit de Unie zetten, al mochten ze dat willen.
Brussel wil Polen vanwege al die ondemocratische toestanden wel aanpakken.
Maar voor serieuze sancties moeten álle lidstaten instemmen. Binnen de Unie is het zo geregeld...
...dat één land daar met een veto voor kan gaan liggen.
En er is één land dat pal achter Polen staat...
...Hongarije.
Minstens zo anti-EU als Polen. En omgekeerd.
Zie hier de reactie van Europese Commissie-voorzitter Juncker op de Hongaarse premier Orban.
Polen en Hongarije beschermen elkaar, met een vetootje hier en daar.
Hey, en die kennen we ook nog, de Pool Donald Tusk.
Kan de EU dan helemaal niks doen?
Nou wel iets. De Europese Unie heeft Polen een ultimatum gegeven om dat tuchtcollege op te doeken.
Doet Polen dat niet, dan kán Brussel Warschau een dwangsom opleggen, een boete.
Als Polen dan weer zegt...
Eh... nee.
Dan kan de EU die boete aftrekken van Europese subsidies, en ze zo alsnog raken in de portemonnee.
Het is de vraag of dat Polen afschrikt.
Lang verhaal kort.
Brussel zegt: luister, we hebben afspraken gemaakt. En je kan niet zomaar tussentijds...
...de spelregels veranderen met wel de lusten, niet de lasten.
En Warschau zegt: wel.
Een hoofdpijndossier.
Ben je er nog?
Hulde. Waarom jij dit nu allemaal weet? Nou, als het goed is volgt deze maand de grote ontknoping.
Dat ultimatum over dat tuchtcollege verloopt halverwege augustus en die andere uitspraak...
...zou eind deze maand moeten volgen. Als Polen besluit dat tuchtcollege op te heffen...
...en zich te schikken naar de Europese rechtsorde, dan is met een beetje relatietherapie dit huwelijk nog prima te redden.
Andere mogelijke gamechanger: over twee jaar zijn er weer verkiezingen in Polen.
Waarin deze pro-Europese man , Donald Tusk.
Het weer opnieuw wil proberen in Polen en de PiS-partij van de troon wil stoten.
Anders dreigt dus een vechtscheiding. En dat wordt chaos, want over de huwelijkse voorwaarden...
...is nog niet zo goed nagedacht.
Over deze video's wel.
Wij houden uiteraard een vinger aan de pols.
Dus als jij nog niet geabonneerd bent...
...zou ik dat maar eens even heel snel doen.
