Hoe de Molukkers naar Nederland kwamen en bleven

Rotterdam, 70 jaar geleden.

In de haven komen de eerste schepen met Molukkers aan.

3578 militairen - die in Indonesië onder de Nederlandse vlag hebben gevochten...

...en hun gezinnen, in totaal 12.500 mensen, komen tijdelijk naar Nederland.

Hier geen golvend landschap met door de zon beschenen sawa's.

Hier alleen maar vlak, laag land. Onder laaghangende grauwe regenwolken.

Maar tijdelijk werd definitief.

Er wonen nu ruim 70.000 Molukkers in Nederland.

De eerste generatie, hun kinderen, hun kleinkinderen...

...en de kinderen van hun kleinkinderen.

En met een bijzondere status.

Er zijn namelijk verspreid over Nederland Molukse wijken, gebouwd voor Molukkers.

De enige bevolkingsgroep in Nederland die zoiets heeft. En je komt er niet zomaar tussen.

Ik wil geen, laten we zeggen, niet-Molukse Nederlanders in de wijk.

Die zijn er inmiddels wel, maar ze zijn wel getrouwd met een Molukker of Molukse.

- Dan mag het wel? Ja.

Maar tussen deze schepen...

Na de Kota Inten, arriveert de Atlantis in Rotterdam.

...en deze wijken...

En dat willen we graag in stand houden.

...zit een bijzonder verhaal. Met ook donkere bladzijden.

Molukkers kennen die geschiedenis wel...

...maar veel anderen vaak niet, of vaag.

Die hele 70 jaar geschiedenis in een paar minuten kan eigenlijk niet...

...toch weet je na deze video een stuk meer.

Zo vergeet je ook niet waar je vandaan komt.

Met wat hulp van Ruth.

Ik ben Ruth Wattimena, ik ben derde generatie van de Molukse gemeenschap.

Mijn opa en oma kwamen in de jaren 50 naar Nederland.

En mijn opa was een KNIL-militair.

Dit zijn de Molukkers in Nederland.

Om het verhaal te kunnen snappen...

...moet je vooral ook de rol van Nederland kennen in de geschiedenis van wat nu Indonesië heet.

Een geschiedenis van koloniale bezetting, extreem geweld, de Tweede Wereldoorlog...

...en de jaren daarna van de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd.

En Nederland staat er niet goed op.

Niet voor niets maakte koning Willem-Alexander...

...weliswaar driekwart eeuw na de onafhankelijkheid...

...officieel excuses namens de Nederlandse staat aan Indonesië.

Spijt en excuses voor het excessieve geweld van de Nederlanders in die jaren.

Over die jaren maakten we eerder al deze explainer. Check de link in de beschrijving.

Maar de rol van de Molukkers is een verhaal apart.

En daar pakken wij 'm op.

Nederland heeft in de koloniale tijd een lange geschiedenis met deze eilanden...

...binnen de Indonesische archipel - de Molukken.

Ze waren erg belangrijk voor de VOC vanwege onder andere de handel in specerijen.

Door de aanwezigheid van de Nederlanders werden ook allerlei gebruiken overgenomen.

Bijvoorbeeld religieus: ongeveer de helft van de Molukkers is protestants.

In de Tweede Wereldoorlog volgt de Japanse bezetting.

Na de Japanse capitulatie wil Nederland zijn koloniale macht herstellen.

Maar Indonesië wil onafhankelijkheid.

In die strijd vechten Molukse beroepsmilitairen onder Nederlandse vlag...

...in het koloniale leger - het KNIL - tégen Indonesië.

Nederland verliest die strijd en geeft de soevereiniteit over.

Een deel van de Molukkers wil niet opgaan in Indonesië.

En roept in 1950 een eigen onafhankelijke staat uit: de Republiek der Zuid-Molukken.

RMS.

Tussen de Molukse militairen en Indonesiërs neemt de spanning toe.

Het wordt steeds moeilijker om de laatste Molukse militairen in Indonesië...

...te demobiliseren, op te heffen als strijdkrachten.

Ze willen niet overstappen naar het Indonesische leger, maar ze kunnen ook niet terug naar huis.

Uiteindelijk geeft Nederland ze de opdracht om maar voor een poos naar hier te komen.

Echt een keus was er niet.

En dat is dit moment 70 jaar geleden.

12.500 Molukkers komen aan in Nederland om hier tijdelijk te verblijven.

Met tegenzin. Ook van Nederland.

Ze worden direct uit hun dienst ontslagen.

En ze worden ondergebracht in zogeheten woonoorden. Kampen.

Ook in voormalige concentratiekampen, zoals in Westerbork en Vught.

De omstandigheden in deze woonoorden zijn zwaar.

Grote families in kleine ruimtes en weinig gemakken.

En geïsoleerd in een kamp.

Tijdelijk verblijf betekent ook geen integratie of inburgering. En geen werk.

Als groep blijven Molukkers daardoor buiten de Nederlandse samenleving staan.

Ze voelden zich ontheemd: ze zijn geen Indonesiër en geen Nederlander.

En dan te bedenken...

Molukkers hebben zo veel jaren voor Nederland gevochten. Gedood. Gestorven.

Voor de Nederlanders. Voor de Nederlandse vlag. En wat doen zij voor ons?

Ze zijn rijk geworden van de Molukkers. Ik vind dat Nederland ons heeft bedrogen.

Oh, ik moet hier echt van huilen.

Dit is dus familie van mij.

Ja, het doet me echt wel goed, dat ik dat dan weer zie.

Ja, wat ik van het filmpje voel is heel veel pijn.

Ze vertellen over hun komst in Nederland. Hoe dat was voor hen.

Ze kwamen in barakken terecht. En het was natuurlijk koud. Het zijn houten barakken.

Je hebt ongedierte, kakkerlakken die rondlopen. Je woont met z'n allen op een kluitje.

Ze hadden altijd in hun achterhoofd: we gaan terug. En dat hebben ze ook altijd gedacht.

En ondertussen 70 jaar verder. Dat is dan wel een dikke teleurstelling, als je verwachtingen anders zijn.

Terug naar toen.

Wat rest is een hele bevolkingsgroep vol boosheid en verdriet.

Die de hoop op hun eigen thuisland ziet vervliegen, terwijl de droom om terug te keren blijft.

Deze kist is nooit meer open geweest sinds hij hier in 1951 aankwam.

Want hij ging ervan uit, dat het maar een tijdelijk verblijf was.

Maar een tijdelijk verblijf werd langzaam een definitief verblijf.

Want ze kunnen nog altijd niet terug, omdat de RMS - de Molukse republiek - nog steeds niet vrij is.

Dus wat nu?

Die woonoorden konden door de slechte omstandigheden echt niet meer.

De Nederlandse regering besluit Molukse wijken te bouwen dichterbij werkgelegenheid.

Maar waar ze wel bij elkaar kunnen wonen.

Omdat de Molukkers dat willen en voor het behoud van hun identiteit en cultuur.

In totaal worden tot in de jaren 70 in zo'n zestig gemeenten van die wijken gebouwd, van klein tot groot.

Vaak aan de rand van een stad of dorp.

De wijken groeien uit tot een soort eigen 'Molukse eilanden' binnen de Nederlandse samenleving.

Opener dan de woonoorden, maar nog steeds geïsoleerd.

Ook autoriteiten en politie komen er niet zomaar.

En zo krijgt de Molukse gemeenschap een bijzondere positie in Nederland.

Die gedeelde geschiedenis, identiteit en omgeving verklaart die hechte Molukse cultuur.

Tot aan de generaties daarna.

Eigenlijk alle blauwe huizen die je hier ziet, daar wonen de Molukse mensen.

Typisch aan een Molukse wijk is de saamhorigheid. De deur staat altijd voor iedereen open.

Dan kom je eigenlijk altijd wel bij elkaar over de vloer. Dat voelt als familie eigenlijk.

Je ziet iedereen altijd, je groet iedereen altijd.

Ook als je hier binnenrijdt zie je al die kleuren natuurlijk. Dat zijn onze vier kleuren van de vlag.

Met heel veel trots laten we die altijd zien.

Om toch verbonden te blijven. Zo vergeet je ook niet waar je vandaan komt.

En zo vergeet je ook niet wat je geschiedenis is.

Even terug naar de jaren 60/70 nog.

Terwijl Molukkers worden overgeplaatst naar die wijken...

...groeide onder de tweede generatie het ongenoegen over het uitblijven van steun aan de RMS.

Zij vinden dat hun vaders zijn belazerd door de Nederlandse overheid.

En als in 1966 Indonesië de Molukse leider Soumokil executeert, is de maat vol.

Geradicaliseerde jonge Molukkers, opgegroeid in de kampen...

...zetten met veel geweld de Molukse zaak op de kaart.

En bij die confrontaties vallen meerdere doden.

Een tijdlijn.

Het begint met een brandstichting in de Indonesische ambassade in Den Haag.

Dan volgt bezetting van de ambtswoning van de Indonesische ambassadeur in Wassenaar.

Er is een plan om koningin Juliana te gijzelen, maar dat wordt verijdeld.

Er is een treinkaping bij Wijster en het Indonesisch consulaat in Amsterdam wordt bezet.

In 1977 volgt de bezetting van een basisschool in Bovensmilde.

En vindt de beruchte treinkaping plaats bij de Punt.

Waarbij het leger wordt ingezet en dat eindigt in een bloedbad.

En als laatste is er nog de bezetting van het provinciehuis in Assen.

Maar al dat geweld brengt niemand iets goeds.

Zien ook veel Molukkers.

Vanaf eind jaren 70 richten ze zich meer op rechten en vrijheden.

En kleinschalige ontwikkelingshulp op de Molukken zelf.

Ondanks de nog altijd levende droom over een terugkeer...

...groeit het besef dat hun toekomst en die van hun kinderen in Nederland ligt.

En er verandert meer.

Er komen verbeteringen in de wijken en met de jaren komt het uiteindelijk toch van integratie.

Een aantal wijken verdwijnt ook.

Langzaam hielden Molukse organisaties op te bestaan en Molukkers verlieten de wijk ook...

...voor werk, studie of om een gezin te stichten.

De laatste jaren zien we een herwaardering van de wijken...

...als plekken waar de Molukse identiteit en geschiedenis is verankerd.

De Molukse gemeenschap en Nederland komen nader tot elkaar.

Belangrijk daarbij is de zogeheten gezamenlijke verklaring uit 1986.

Deze overeenkomst betekende een jaarlijkse uitkering voor de eerste generatie.

De komst van een Moluks Museum.

Een banenplan voor jonge Molukkers en geld voor het opknappen van de Molukse wijken.

En respect en dank voor wat de eerste generatie voor Nederland heeft betekend.

Voor de Nederlandse vlag.

En de jongste generaties gewoon hun plek in Nederland hebben.

De droom van mijn grootouders om terug te gaan naar huis, voor hun naar huis...

...is voor mij denk ik wel wat anders geworden. Na zo veel generaties.

Ik ken niks anders dan hier, dan mijn leven in Nederland.

Dit is in het kort het verhaal van de Molukkers.

Tot de dag van vandaag.

Waar we zien dat de open wonden van toen, iets meer lijken te veranderen in littekens.

Tot zover.

Wil je meer van dit soort verhalen om sommige dingen net ff een beetje beter te snappen...

...abonneer je dan op dit kanaal.