Het Afghanistan dat je niet kent
Afghanistan is na 20 jaar terug bij af.
Het is tijd om te stoppen met Amerika's langste oorlog.
Het is tijd voor onze troepen om thuis te komen,
De angstaanjagende opmars van de Taliban.
We gaan hier allemaal dood!
Of door de kogels, of van de honger.
Mensen vluchten naar gebieden die nog veilig zijn, maar voor hoe lang?
Onze bevolking wil niet terug naar de donkere Taliban-dagen van de jaren 90.
De Taliban had een regering, maar die werd afgezet.
Wij accepteren niets anders dan islamitische heerschappij.
Ook Nederland deed mee aan de missie, in het kader van wederopbouw...
...en later door het trainen van Afghaanse politie.
Dus wat daar nu allemaal gebeurt...
Dat raakt je wel. We hebben keihard moeten knokken daar in 20 jaar...
...en nu wordt het overlopen door de Taliban dus zij hebben eigenlijk gewoon gewacht.
Achteraf bleek het een onmogelijke missie.
Alles schreeuwt in je om weer terug te gaan en het opnieuw te proberen.
Maar, de realiteit is:
Het is aan de Afghanen zelf.
Terug bij af dus.
Want zo troffen we Afghanistan 20 jaar geleden aan.
Als een streng-fundamentalistische staat vol onderdrukking en geweld. En als broedplaats voor terreur.
Toch?
Afghanistan? Oh, heerlijk - toen. Het was een heel vreedzaam en relaxed land.
Hebben we het over hetzelfde land nu?
Zeker. -Oh.
Dit is het andere uiterste.
En sindsdien is er ook heel veel gebeurd.
Eén ding is zeker: Afghanistan heeft heel veel gezichten.
Daarom duiken we de komende minuten dieper de Afghaanse bergen in.
Over onmogelijke missies gesproken: dit is Afghanistan uitgelegd.
Startpunt: geografie.
Die verklaart namelijk een hoop over dit mysterieuze land zonder kustlijn diep in Centraal-Azië.
Want Afghanistan is ruig, heel ruig.
Van de gortdroge woestijn van het Iraans Plateau, tot de hoge pieken van het Hindu Kush-gebergte.
Driekwart van het land is bergachtig en er is geen fatsoenlijke infrastructuur.
Alleen al daardoor is het land zwaar geïsoleerd.
Er valt nauwelijks regen, er zijn amper rivieren en de bodem is bijna nergens goed voor landbouw.
Behalve in de valleien, tussen de bergen.
Daar wonen de...
...mensen in Afghanistan.
Eeuwenlang zijn die valleien een doorgangsroute voor tal van volkeren.
De Grieken met Alexander de Grote, Boeddhistische Indiërs, Islamitische Arabieren...
...steppenomaden uit het noorden, de Chinese zijderoute, de Mongolen onder Djengis Khan.
Plukjes mensen bleven telkens achter met elk hun eigen taal, gebruiken en cultuur.
En nu wilde ik heel graag een kaartje laten zien met daarop die lappendeken aan volkeren...
...maar elk kaartje dat hierover te vinden is, is óók weer anders.
Maakt het punt eigenlijk alleen maar sterker: Afghanistan is een bonte verzameling.
Met elke groep een soort van op hun eigen eilandje.
Maar in plaats van omringd door water, ingekapseld door de hoge bergen als natuurlijke barrières.
Die de werelden van de verschillende stammen scheiden, én indringers buiten houden.
Dan zijn er nog de bevolkingsgroepen uit de buurlanden aan de rand van Afghanistan.
Zoals Turkmenen, Oezbeken, Tadzjieken, Beloetsjen en de grootste minderheid in het land: de Pasjtoens.
En dan zijn er nog de steden. Met de meeste economische activiteit in het land.
De hoofdstad Kabul in het oosten, Kandahar in het zuiden...
...Herat in het westen en Mazar-i Sharif en Kunduz in het noorden.
Met ook weer grote culturele verschillen onderling én tussen stad en platteland.
Een vat vol tegenstrijdigheden.
Afghanen hebben dan ook niet zelf deze landsgrenzen bedacht.
Die zijn het resultaat van Brits en Russisch imperialisme uit de laat 19de eeuw...
...die wilden graag een bufferstaat tussenbeide.
En dat verklaart meteen dat gekke aanhangsel van soms maar twintig kilometer breed...
...tot aan de grens met China.
Er is een groot etnisch zelfbewustzijn binnen de groepen...
...maar niet echt een gemeenschappelijke Afghaanse cultuur, nationale trots of een gedeeld verleden.
Of ja, dat laatste wel steeds meer. En dat is niet bepaald een hele vrolijke gedeelde geschiedenis.
Maar voordat ik daarop doorga verdient Afghanistan vooral ook de aandacht voor hoe het ooit was.
Het was een heel vreedzaam en relaxed land.
Goed, ze voerden eind 19e en begin 20ste eeuw hier en daar oorlog met de Britten...
Maar ja. Wie niet in die tijd?
Die machtige Britten dropen overigens af.
Daar waren de Afghanen ook wel trots op, en was ook belangrijk voor de staatsvorming.
Verder gingen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog aan Afghanistan voorbij.
En dan de jaren 60.
Er zijn voor het eerst verkiezingen.
Het koninkrijk Afghanistan krijgt een grondwet en voert een neutraal beleid vanuit Kabul.
Internationaal wordt er geen kamp gekozen in de Koude Oorlog.
Kabul bruist met een rijke cultuur; er zijn bioscopen, restaurants et cetera. Lijkt West-Europa wel.
En op het conservatieve platteland doen ze het op hun manier.
Beetje leven en laten leven tussen al die bergen.
In die tijd wordt het zelfs een populaire reisbestemming voor West-Europeanen...
...die de beroemde Hippie Trail volgen richting het oosten...
...dwars door Herat, Kandahar en Kabul.
Dit is vlakbij Kandahar. Wij zien in de verte een paar stipjes.
Vier Nederlanders op de fiets, het was niet te geloven.
Dat kon dus? -Dat kon.
Kijk, ze waren zo vreselijk vriendelijk, iedereen die je tegenkwam.
Ja, en er werd natuurlijk ook het een en ander gerookt.
We zagen ook wel het effect, hoe ontspannen iedereen was. Heel relaxed.
Maar dan...
Oké, we hebben maar een paar minuten.
Dat doet geen recht aan de meer dan veertig jaar ellende in het land.
Deze documentaireserie wel. Tip. Hier volgt de zeer korte versie.
Aan het einde van de jaren 60 is er een ernstige droogte in het land...
...en daardoor honger en armoede onder de bevolking.
En er is partijvorming in de steden.
In de jaren 70 begint het gedonder pas echt als het communisme en het islamisme...
...twee absolute tegenpolen, er strijden om het centrale gezag.
Van sharia tot totalitair communistisch bewind over en weer.
Met geweld, staatsgrepen en een land in de fik.
In 1979 vallen de Sovjets Afghanistan binnen om er voorgoed een stalinistisch bewind te voeren.
Afghanistan is bezet.
Pikken de Afghanen niet. Verschillende groepen scharen zich onder de Moedjahedien: vrijheidsstrijders.
Tegen het machtige en technologisch geavanceerde Rode Leger, met een gezamenlijk doel...
...de bezetter eruit trappen. Wat volgt is een brute oorlog.
Arabische landen, Iran en Pakistan steunen de Moedjahedien met wapens.
En ook de VS, want Koude Oorlog tégen de Russen.
Met hun guerilla-tactiek in de bergen vol hinderlagen en ook Amerikaans luchtafweergeschut...
...winnen de Moedjahedien deze thuiswedstrijd van de Russen.
Sovjettroepen beginnen de laatste fase van hun terugtrekking door de bergen...
....naar de Russische grens.
Weer van een supermacht.
Maar met de gemeenschappelijke vijand uit de weg...
...komen de onderlinge tegenstellingen binnen de Moedjahedien weer aan de oppervlakte...
...verdeeld over al die etnische lijnen.
Sommige commandanten staan er in het Westen goed op...
....anderen voeren fundamentalistische milities aan en staan juist vijandig tegenover het Westen.
De strijd om Kabul begint.
Vooral de fundamentalisten rekruteren jonge, ontheemde mannen van het platteland...
...die na jaren van oorlog niets meer hebben.
Ze worden opgeleid in strenge islamscholen.
Een grote groep, met zijn oorsprong in Pakistan, die we in de jaren 90 leren kennen als de Taliban.
Dus: een machtsvacuüm, verschillende strijdgroepen en overal wapens.
Hét recept voor een burgeroorlog.
Wéér vliegen de raketten door het land, een strijd die de Taliban met relatief gemak wint.
De bevolking - en vooral vrouwen - gaat gebukt onder een streng-islamitisch bewind.
Het land krijgt zo ook een enorme aantrekkingskracht op fundamentalisten uit andere landen.
Zoals déze man uit Saoedi-Arabië: Osama Bin Laden.
Afghanistan wordt een kweekvijver voor internationaal terrorisme.
En dan...
Er is nog een botsing geweest.
Het puin valt naar beneden. We moeten hier nu weg!
Diegene die deze torens hebben neergehaald, zullen van ons horen.
USA! USA!
En dan komen we bij die afgelopen 20 jaar.
Waarin ook heel veel is gebeurd. Van hoop...
Een regering van nationale eenheid.
...tot misère.
Waarin dus ook Nederland een rol had.
Een verhaal op zichzelf, meer daarover in de beschrijving.
Wij vatten die 20 jaar voor nu even samen met vier Amerikaanse presidenten.
Ik heb het Amerikaanse leger opdracht gegeven om trainingskampen van Al Qaida...
...militaire instellingen van de Taliban- regering in Afghanistan aan te vallen.
Het Taliban-regime wordt verjaagd, maar niet definitief verslagen.
Als de Amerikaanse focus op Irak gaat, wint de Taliban weer aan terrein.
De VS reageert.
Als opperbevelhebber heb ik besloten dat het in ons nationale belang is...
...om nog eens 30.000 manschappen naar Afghanistan te sturen.
De zogeheten Surge.
Maar uiteindelijk lopen de Amerikanen tegen dezelfde muur op als hun Britse en Russische voorgangers.
De Taliban zitten verscholen in de bergen en hebben door dat ruige terrein, dat ze goed kennen...
...een groot voordeel. Je kúnt niet winnen in het Afghaanse moeras.
En... hoe kom je eruit?
Mijn eerste gevoel was: terugtrekken!
De VS zal met de Afghaanse regering blijven samenwerken, als we maar vooruitgang boeken.
Maar door de steeds kanslozer wordende peperdure missie zónder eind is dit waar we zijn.
Het is tijd om onze langste oorlog te beëindigen, en voor Amerikaanse troepen om thuis te komen.
En het ziet er allemaal niet best uit. Dit is de opmars van de Taliban de afgelopen tijd in één kaartje.
Het gaat ineens heel hard, in Afghanistan. -Ja, het gaat er inderdaad heel hard.
De Taliban willen gewoon Afghanistan hebben. Ze gaan winnen.
Het klinkt niet goed. -Nee, het gaat me aan mijn hart.
Tsja.
Je zou bijna vergeten dat er in Afghanistan vooral mensen wonen...
...die helemaal niet willen vechten, maar al wel meer dan 40 jaar hun land kapot zien gaan.
Van ooit dit...
...naar nu dit.
Geen opbeurende boodschap. Wen er maar aan.
