Tweede deel oorlog: 1941-1944
De aanval van Nazi-Duitsland op de Sovjet-Unie is een keerpunt geweest in de Tweede Wereldoorlog. Het Duitse leger leed een grote en pijnlijke nederlaag en dit had ook gevolgen voor Nederland. De door de Duitsers bezette gebieden, waaronder ook Nederland, moesten meer bijdragen aan de oorlog. Zowel financieel als in arbeid werd er steeds meer verwacht van Nederland. Vanaf mei 1943 werd iedere man tussen 18 en 35 verplicht om zich te melden voor een keuring. Iedereen die sterk genoeg was moest naar Duitsland om daar te werken in fabrieken. Ongeveer 500.000 Nederlanders hebben verplicht in Duitsland gewerkt.
Ook werd in deze periode de Jodenvervolging uitgebreid. Joden moesten vanaf 1942 een Davidster op de borst dragen. Kort daarna werden Joden in razzia's opgepakt en gedeporteerd naar concentratiekampen. In Nederland werden Joden eerst verplaatst naar Kamp Westerbork in Drenthe. Vanuit Kamp Westerbork werden ze op treinen naar vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor gevoerd. Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er ongeveer 140.000 Joden in Nederland. Hiervan werden er ongeveer 73 procent opgepakt en gedeporteerd. De rest kon vluchten of onderduiken. Die hadden geluk, want van de 107.000 gedeporteerde Joden overleefden er maar ongeveer 5000 de oorlog.
Het bekendste slachtoffer van de Holocaust in Nederland was Anne Frank, die over haar ervaring een beroemd dagboek geschreven heeft tijdens de oorlog. Iedereen in Nederland kent haar verhaal en veel mensen hebben haar dagboek gelezen, bijvoorbeeld op de middelbare school. Ook het huis waarin ze ondergedoken heeft gezeten op de Prinsengracht in Amsterdam wordt jaarlijks door meer dan een miljoen mensen bezocht.
In 1942, op Anne's 13de verjaardag, kreeg ze als verjaardagscadeau een dagboek. Vanaf dat moment schreef ze over haar ervaring als onderduikend kind in Nederland. In augustus 1944 is Anne Frank samen met haar familie opgepakt en naar een concentratiekamp gedeporteerd. Daar overleed Anne in januari 1945. Van haar familie overleefde alleen de vader van Anne de oorlog.
Ik weet nog goed dat ik het dagboek gelezen heb in de eerste klas van de middelbare school, ik was toen waarschijnlijk zelf ongeveer 13 jaar oud. Het dagboek heeft toen enorm veel indruk op me gemaakt, vooral omdat Anne toen ze het schreef ongeveer even oud was als ik toen ik het las.
Er is onlangs een editie van het dagboek van Anne Frank uitgekomen in simpel Nederlands. Als je het dagboek nog niet gelezen hebt en het lezen in het Nederlands aan het oefenen bent zou ik dit boek zeker aanraden. Het is uitgekomen onder de naam ‘Anne Frank: mijn leven' bij uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Ik zet een link op de website.
Einde van de oorlog
De bevrijding van Nederland ging in verschillende fasen. In de herfst van 1944 was het zuiden van Nederland bevrijd door Amerikaanse, Engelse, Canadese en Poolse legertroepen. De bevrijding van de rest van Nederland duurde nog acht maanden langer. Pas in mei 1945 was heel Nederland bevrijd.
Dat het bevrijden van Noord-Nederland langer duurde had voor een groot gedeelte te maken met het mislukken van Operatie Market Garden. Dwars door Nederland lopen drie grote rivieren: de Maas, de Waal en de Rijn. Het doel van Market Garden was om de bruggen over deze rivieren te veroveren, zodat de legers snel door konden naar Duitsland. De operatie begon in september 1944. Parachutisten moesten de bruggen veroveren en soldaten zouden daarna helpen de bruggen te verdedigen. Maar dat ging niet goed. Bij de Slag om Arnhem lukte het de geallieerde soldaten niet om een belangrijke brug in te nemen. Hierdoor wordt de verovering van de rest van Nederland gestopt.
Het gevolg van de nederlaag was dat het bevrijden van Noord-Nederland maanden langer duurde. De winter van 1944 was ook heel erg koud en de aanvoer van voedsel naar Noord-Nederland werd geblokkeerd door de Duitsers. Hierdoor was er een groot tekort aan voedsel en brandstof, vooral in West-Nederland. Deze winter is bekend geworden als de Hongerwinter. In deze winter zijn er minstens 20.000 mensen omgekomen door de honger. Voor sommige mensen was de honger zo groot dat er tulpenbollen gegeten werden om maar wat voedsel binnen te krijgen.
In het voorjaar van 1945 lukte het de geallieerden toch om de rivieren over te steken. Op 5 mei 1945 gaf het Duitse leger zich over en was Nederland bevrijdt. De bevolking viert in alle steden feest op straat met de Canadese of Amerikaanse soldaten die ze komen bevrijden.
In Amsterdam gaat het vlak na de oorlog afgelopen is nog mis. Op 7 mei, twee dagen nadat Duitsland zich overgegeven heeft, lijkt de bevrijding van Amsterdam een feit. De verwachting is dat de Canadese soldaten ieder moment de stad binnen kunnen vallen. Op de Dam in Amsterdam zijn duizenden mensen feest aan het vieren. Maar dan opeens wordt er geschoten! Vanuit een gebouw op de Dam schieten de verslagen Duitse soldaten op de menigte. Mensen raken in paniek en proberen te schuilen achter lantaarnpalen en een draaiorgel die op de Dam staat. De reden waarom de Duitsers begonnen te schieten is nooit helemaal duidelijk geworden, maar het resultaat wel: 32 mensen komen om en meer dan 100 raken gewond. Een treurig begin van een bevrijdt Amsterdam.
Ieder jaar wordt de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding herdacht. Op 4 mei is de Nationale Dodenherdenking. Om 8 uur ‘s avonds is de herdenking op de Dam in Amsterdam. Om 8 uur ‘s avonds zijn er twee minuten stilte om de doden te herdenken. Hierbij is Koning Willem-Alexander aanwezig en na de twee minuten stilte wordt het Wilhelmus gespeeld. De herdenking wordt uitgezonden op televisie en normaal zijn er ook veel mensen aanwezig op de Dam. Bij de Nationale Dodenherdenking herdenken we niet alleen de doden die vielen in de Tweede Wereldoorlog, maar ook burgers en soldaten die omkwamen bij VN-vredesmissies en de Onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië.
Op 5 mei vieren we de vrijheid, op Bevrijdingsdag. Op veel plekken in het land zijn er op deze dag festivals en concerten. Een goede dag om stil te staan bij de vrijheid die we hebben in dit land!
Slot
**Tot zo ver de aflevering over de Tweede Wereldoorlog. **Het is een lange aflevering geworden! En ik heb nog niet eens alles verteld wat ik van plan was. Wil je je nog verder verdiepen in de Tweede Wereldoorlog in Nederland? Ik zet een aantal onderwerpen die interessant zijn maar die ik vanwege de tijd niet behandeld heb op de website.
Hartelijk bedankt voor het luisteren. Als je vragen hebt over de aflevering kan je die plaatsen op de website.
Vond je het een interessante aflevering? Deel hem dan alsjeblieft met je vrienden, familie of collega's! Of deel de podcast bijvoorbeeld op Instagram. Het account van de podcast is te vinden in de shownotes.
Ik hoop dat je een beetje Nederlands geleerd hebt, en tot de volgende keer!
