Kapotgemaakt door je eigen universiteit

Tja... misschien niet het beeld dat je hebt van de Nederlandse wetenschap.

Maar voor sommige studenten die willen promoveren, is het de dagelijkse realiteit.

Het is strijden.

Zo'n vier jaar doe je kei- en keihard onderzoek, draag je je steentje bij aan de wetenschap.

En dat komt allemaal samen in dit boek: je proefschrift.

Hiermee promoveer je en mag je jezelf doctor noemen.

Maar daar gaat vaak nogal wat leed aan vooraf.

Seksueel grensoverschrijdend gedrag, discriminatie, schendingen van de wetenschappelijke integriteit.

In deze video neem ik je mee naar de schaduwzijde van een carrière in de wetenschap.

Goed, de wetenschap, waar heb ik het dan over?

Misschien wel over jou.

De eerste stap in die academische wereld zet je als student op de universiteit.

Eerst doe je een bachelor, daarna vaak een master.

En ligt je hart bij een wetenschappelijke carrière, dan kun je promoveren.

Doen jaarlijks zo'n 5.000 mensen.

Daarna kun je nog doorgaan als postdoc, universitair docent, daarna universitair hoofddocent...

...en uiteindelijk misschien wel hoogleraar.

Zo'n hoogleraar staat aan het hoofd van een bepaalde onderzoeksgroep.

Daar komen onder meer de promovendi om de hoek kijken.

Zij doen namelijk vaak research naar kleine onderdelen van een groter overkoepelend onderzoeksproject.

Voor dat onderzoek is natuurlijk geld nodig.

Bijvoorbeeld voor experimenten en salarissen.

Een deel krijgen ze van de overheid, maar voor ongeveer veertig procent zijn ze afhankelijk van subsidies en opdrachten.

En daar moeten ze een aanvraag voor doen.

De hoogleraar speelt daarbij vaak een belangrijke rol.

Die heeft namelijk vaak al een hele rij onderzoeken op zijn of haar naam staan.

En bewezen dat onderzoeksgeld goed terechtkomt.

En daarmee ook een betere kans om bij een volgende aanvraag weer geld te krijgen.

Maar niet iedereen lukt het om geld te fiksen voor onderzoek.

De grootste subsidieverstrekker van Nederland, de NWO...

...besteedt jaarlijks bijna een half miljard euro aan onderzoek op universiteiten.

Een boel geld, maar minder dan een derde van aanvragen krijgt financiering.

En de rest wordt afgekeurd.

Dat betekent: veel competitie tussen wetenschappers.

En door die druk soms ook een onwerkbare situatie op de werkvloer.

Vooral bij jonge wetenschappers...

...die voor hun promotie meehelpen bij zo'n onderzoek.

NOS op 3 verspreidde een enquête onder promovendi.

Daarin gaf bijna de helft aan dat ze ongewenst gedrag ervoeren op hun werkplek.

Zoals een onrealistische werkdruk, geen ruimte om kritische vragen te stellen...

...pesten, intimidatie of uitsluiting en dat iemand anders credits krijgt voor hún werk.

Bij vooral internationale promovendi komt daar nog bij: seksisme, racisme...

...en seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Ook de belangenclub van promovendi ziet zulke verhalen.

Ja, zelfs nog heftigere casussen.

Waarbij een promovendus zelfmoord heeft gepleegd.

Deels ook naar aanleiding van een vervelende relatie met een promotor.

Waarom houdt dit niet op? Waarom wordt er niet iets aan gedaan?

Waarom blijven we mensen tegenkomen die in zo'n benarde situatie zitten?

Dat is echt heel schrijnend.

Opvallend ook: de meeste mensen werken meer dan dat ze betaald krijgen.

En halen het promoveren niet in de beschikbare tijd.

Ze maken het dan af in hun eigen tijd met een werkloosheidsuitkering.

Terwijl dat niet mag.

Een enkeling gaf zelfs aan dat ze een zwijgcontract moesten tekenen.

Let wel: onze enquête is geen wetenschappelijk onderzoek.

Maar de ervaringen die zo'n paar honderd promovendi met ons deelden...

...sluiten wel naadloos aan op eerdere onderzoeken.

Zoals een onderzoek van de FNV.

Of van de onderzoeksschool voor filosofiestudies. Met stevige resultaten.

En in persoonlijke gesprekken die wij met jonge wetenschappers voerden, hoorden we heftige verhalen.

Over burn-outs en andere mentale problemen.

Maar niemand durfde zijn of haar verhaal op camera te doen, omdat ze bang zijn dat het hun carrière schaadt.

Onderzoeksinstituut Rathenau geeft aan dat dit soort situaties onder meer worden veroorzaakt door...

...door de concurrentie voor subsidies, waar ik het eerder over had.

En dat jonge promovendi, de werkpaarden die onderaan de ladder staan, daar de dupe van kunnen zijn.

Niet alleen de promovendus is afhankelijk van de hoogleraar, ook de universiteit.

Ze halen een hoop geld binnen, daarmee stralen ze ook uit naar de buitenwereld: wij zijn een succesvolle universiteit.

Wij publiceren over dit onderzoek en dergelijke.

Dus een unviersiteit wil die persoon ook niet kwijt, want die haalt geld binnen,

Dus dat betekent dat het onderzoek zo wordt gedaan zoals de hoogleraar het graag wil.

Wanneer universiteiten niet meer zo afhankelijk zijn van die steronderzoekers...

Dan kan het misschien ook weleens zo zijn dat hen niet altijd het hand boven het hoofd wordt gehouden...

...wanneer er sprake is van ongewenst gedrag.

En wat betekent dat wangedrag voor de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek?

Het kan zeker invloed hebben.

De manier waarop resultaten worden geanalyseerd of verzameld.

En wanneer daar iets gebeurt wat niet hoort en je kunt het niet aankaarten...

...dan heeft het zeker invloed op wat er uiteindelijk uitkomt.

Officieel klagen ligt voor promovendi gevoelig.

En toch probeerden de meeste mensen die wij spraken hun probleem wel aan te kaarten.

Soms keek de universiteit daar ook serieus naar, maar dat veranderde niks.

Want de hoogleraren die zich misdragen, die worden niet aangepakt.

Daar komt bij: er is vaak maar een klein clubje wetenschappers dat zich met een bepaald onderwerp bezighoudt.

Je kunt dus niet zeggen: ik ga op een andere plek, hetzelfde werk doen, want er is simpelweg geen andere plek.

Wil je dus in jouw vakgebied verder, zul je het met deze paar experts moeten doen.

Het beeld dat ik in deze video schets is onderdeel van een hardnekkige cultuur...

...waar inmiddels wel steeds meer aandacht voor komt.

Recent nog stuurden verschillende belangengroepen deze brief naar de VU.

Waarin ze vragen eindelijk iets te doen aan de sociale veiligheid.

Niet alleen op de VU is wangedrag een probleem. De KNAW, een wetenschappelijk adviesorgaan...

...de minister van onderwijs en het Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren...

Zeggen allemaal, tegen alle universiteiten...

...doe er iets aan.

Ze moeten bijvoorbeeld allemaal per 1 juli een ombudsman hebben voor meldingen over sociale veiligheid.

Maar de kritiek daar weer op.

Universiteiten mogen zelf zo'n ombudsman aanstellen.

Maar meerdere partijen in de Tweede Kamer vragen zich af...

...hoe onafhankelijk is dat?

Jonge wetenschappers zelf zitten ook niet stil.

Zo begon een clubje studenten van Universiteit Utrecht de Actiegroep Wangedrag.

Ik zag dus dat er echt heel weinig meldingen waren van ongewenst gedrag.

En ik weet zelf dat dat veel vaker is. Dat komt gewoon vaak voor.

Een universiteit is ook heel bang voor imagoschade.

Omdat het thema zo lastig is was er wel veel weerstand van allerlei kanten.

Om zo'n verhaal, om zo'n onderzoek naar buiten te brengen.

Er is uiteindelijk een petitie naar buiten gebracht en die is ondertussen 1300 keer ondertekend.

Naast die petitie, hadden we ook een Twitterstorm.

Er was een #UUSafe.

We waren op een gegeven moment nummer 3 op 'trending' in Nederland.

Ja dat was echt heel vet.

De universiteit zag het natuurlijk ook.

Ze waren inderdaad toch wel een beetje geschrokken...

...van hoeveel mensen hiermee bezig zijn.

Er komen dus meer trainingen en daarnaast gaan ze de hele klachtenprocedure herschrijven.

Ik ben blij dat ons doel is bereikt, dat er aandacht voor is.

En dat er ook daadwerkelijk dingen gaan veranderen.

Maar aan de andere kant voel ik toch nog steeds dat wrange.

Waarom moet ik als student dit onder de aandacht brengen?

Ook belangrijk om te noemen: uit meerdere enquêtes blijkt...

...dat de helft van de promovendi zich gelukkig wél veilig voelt.

En die concurrentiestrijd tussen academici?

Die levert ook successen op.

Nederland staat bijvoorbeeld in de top-5 wereldwijd...

...als het gaat om de hoogste citatiescore.

Dat betekent hoe vaak een artikel wordt aangehaald in andere artikelen.

Hoe vaker dat gebeurt, hoe hoger de wetenschappelijke impact.

De vraag is alleen...

Welke prijs wil en moet je als promovendus betalen voor de wetenschappelijke top?

Denk jij nou ook: ik heb een verhaal dat NOS op 3 kan uitzoeken...

...laat het ons dan even weten, dan duiken wij er misschien wel in.

Voor nu: thanks voor het kijken.