Hoe een ‘studentenleger' een land kon overnemen

Negentig dagen...

...kon het volgens een Amerikaans inlichtingenrapport duren voordat de Taliban Kabul konden innemen.

Maar dat het zoveel sneller ging, had niemand verwacht.

De hoofdstad wankelt, de president heeft het land verlaten.

Ook Nederlandse Afghanen niet.

Ik ben geboren in Afghanistan, ik voel me verbonden met het land...

...ik heb de cultuur meegekregen.

Ik zie gewoon de angst die mensen hebben voor de Taliban...

...en de chaos die het veroorzaakt in het land.

Vorige week hadden we het al over de inwoners en geschiedenis van dit bijzondere land.

Eén ding is zeker...

...Afghanistan heeft heel veel gezichten.

Maar wat er sindsdien gebeurde...

Da's een video op zich.

Dus daar pakken we 'm op.

Met extra aandacht voor de Taliban.

Ooit een 'mysterieus studentenlegertje', maar nu de machthebbers die de toekomst...

...van Afghanistan gaan bepalen.

Met behulp van satelliet- en videobeelden maken we eerst een analyse...

...van wat er precies gebeurde in het land.

Startpunt: 1 mei 2021.

Dan begint de VS, na 20 jaar aanwezigheid in Afghanistan...

...formeel met het terugtrekken van de laatste troepen.

Grote delen van het land zijn dan al in handen van de snel oprukkende Taliban.

Zij krijgen de grote snelwegen in handen, waardoor Afghaanse regeringstroepen worden afgesneden.

Die krijgen geen versterking meer en verlaten checkpoints en bases.

Vaak in ruil voor een veilige aftocht.

De eerste provinciale hoofdstad die valt, is Zaranj. Vlakbij de Iraanse grens.

En vele anderen volgen.

Volgens Amerikaanse inlichtingendiensten zou de hoofdstad Kabul...

...binnen 30 dagen omsingeld kunnen zijn.

En binnen 90 dagen ingenomen.

Maar het gaat veel sneller, meer steden vallen en de Taliban staan binnen enkele dagen...

...al aan de poorten van Kabul.

Als president Ghani vlucht, trekken ze zonder veel weerstand de stad in.

Daar bezetten de Taliban het presidentieel paleis, claimen de overwinning...

...en zeggen dat het Islamitische Emiraat Afghanistan zal worden uitgeroepen.

Of beter gezegd: opnieuw zal worden uitgeroepen.

Dat paleis ligt in de 'groene zone' van de stad. Een normaal zwaarbeveiligde wijk vol ambassades.

Maar controleposten zijn verlaten en de hele dag vliegen helikopters...

...met evacuees van de Amerikaanse ambassade naar het vliegveld van Kabul.

Dat vliegveld is de laatste plek waar westerse troepen de macht hebben.

Afghanen proberen het terrein op te komen, waar chaos heerst...

...en massa's mensen over de landingsbanen lopen.

En zo leidt die onverwacht snelle opmars van de Taliban...

...tot bizarre beelden die de hele wereld overgaan.

Met geschokte reacties tot gevolg.

Hoe wanhopig moet je zijn om dit te doen?

Ieder rationaal mens, in normale omstandigheden, kan wel beseffen...

...dit is niet logisch. Maar als je zó wanhopig bent, dat je dat niet meer kunt beseffen...

Dat is wel gewoon heel heftig.

Het tempo verrast vriend en vijand.

Want maar liefst twintig jaar bouwde de VS met een internationale coalitie het Afghaanse leger op.

Met officieel 300 duizend troepen, vier keer zoveel als de Taliban.

En dat Afghaanse leger heeft de modernste wapens en voertuigen.

De VS gaf biljoenen uit in het land, ruim 2000 miljard.

Dus hoe kon het door hen opgezette Afghaanse leger verliezen?

Nou, vooral omdat de cijfers toch iets anders waren dan de situatie in de praktijk.

Die 300.000 troepen bestonden vooral op papier.

In het echt verdwenen de salarissen van veel niet-bestaande militairen, spooksoldaten genoemd...

...in de zakken van machtige mensen binnen het leger.

Terwijl de jongens bij de checkpoints slecht betaald kregen...

...en steeds minder op versterking konden rekenen.

Zeker toen de VS besloot de eigen troepen terug te trekken.

Waarmee doorvechten voor velen als een kansloze missie voelde...

...en waardoor de hoofdstad zonder veel strijd viel.

Daar tegenover: de Taliban.

Een radicaal-islamitische organisatie die met guerrillatactieken...

...en aanslagen de macht in Afghanistan claimt.

Die naam Taliban, komt van het woord Talib, wat religieus student betekent in het Pasjtoe.

Het AD schrijft in 1995 dan ook al over een 'mysterieus studentenlegertje'...

...dat ineens aan de poorten van Kabul staat.

In die tijd komen veel Taliban van koranscholen in Pakistan...

...waar ze als vluchtelingen verblijven tijdens de Afghaanse oorlog.

Meer over dat conflict zie je in onze vorige video, dus kijk die nog even.

De korte versie: Sovjettroepen bezetten Afghanistan, maar verliezen het uiteindelijk van lokale strijders.

De 'studenten uit Pakistan', de Taliban, mengen zich in de burgeroorlog die volgt.

En met succes, want in 1996 nemen ze Kabul in en roepen er het Islamitisch Emiraat Afghanistan uit.

Dat zien we nu, 25 jaar later, opnieuw gebeuren.

Want hoewel de Taliban in 2001 snel de macht verliezen in 'the war on terror'...

...verdwijnt de groep nooit volledig.

Wetende dat de VS zich ooit zou terugtrekken.

En zo geschiedde.

Die Taliban hebben het nu dus voor het zeggen in Afghanistan.

Dus wat gaan ze doen?

De vorige keer, in de jaren 90, voerden ze ingrijpende veranderingen door.

Het land werd met harde hand geregeerd, met lijfstraffen en executies zoals stenigingen.

Televisie en muziek werden verboden.

En tv-toestellen werden zelfs aan palen opgehangen om mensen te waarschuwen.

Vliegeren, een populaire sport, mocht ook niet meer.

Maar de vrouwen in het land kregen het meest te verduren.

Het dragen van een boerka werd verplicht, werken verboden en onderwijs flink ingeperkt.

Zelfs hardop praten in het openbaar of op een balkon staan mochten vrouwen niet meer.

Maar, dat was toen.

Nu klinken de Taliban een stuk gematigder, en claimen ze vrouwenrechten te respecteren.

Maar critici twijfelen daaraan, en zien het meer als een soort charmeoffensief.

Want in de praktijk zijn er al minder vrouwen op straat in Kabul...

...en worden afbeeldingen in etalages witgekalkt.

Dus kijken Afghanen, ook hier in Nederland, met spanning naar wat de nieuwe machthebbers gaan doen.

Ik was juist blij dat de afgelopen twee decennia er toch wat ontwikkelingen in het land plaatsvonden...

...dat er progressie plaatsvond. Mensen genoten van hun vrijheden.

De media, de cultuursector: alles was aan het ontwikkelen.

We gaan echt weer naar een ander tijdperk. Naar eigenlijk een middeleeuws tijdperk.

Dus ja, hoe gaat het verder met Afghanistan?

Sommige landen hebben de Taliban al samenwerking aangeboden.

Zo wil buurland China helpen het land te ontwikkelen...

...Rusland heeft besloten z'n ambassade open te houden.

De EU wil alleen samenwerken als de Taliban vrouwenrechten...

...respecteren en terreurorganisaties buitensluiten.

Maar kijkt op militair vlak toch vooral naar de VS.

En die maakt geen aanstalten voor een nieuwe termijn in Afghanistan.

En dus blijft het voor de Afghanen zelf afwachten, of vluchten.

Maar niemand, ook wij niet, weet hoe het er over een week uit zal zien.

Dus misschien tegen die tijd weer een video.

En anders nos.nl voor de laatste updates...

...of je volgt ons insta-account voor meer uitleg bij het nieuws.