De harde wereld achter jouw ei
Wat was er eerst? De kip... of het ei.
Met die vraag houdt de mens zich al duizenden jaren bezig...
...van filosoof Aristoteles tot natuurkundige Stephen Hawking.
En met succes.
Want dankzij de evolutietheorie zijn wetenschappers heel zeker:
Het ei was er als eerst.
Het werd alleen gelegd door een andere vogel dan een kip.
Al zijn er natuurlijk ook mensen die zeggen...
Nee, wacht. Daar gaan we het in deze video niet over hebben.
Want deze video gaat niet over of de kip of het ei eerst was...
...maar over welke kip er in het ei zit.
Een mannetje... of vrouwtje.
Een uitkomst van levensbelang.
Omdat een haantje, man, geen eieren legt...
En een hennetje, vrouw, wel.
Dus willen kippenboeren een vrouwtje.
En die haantjes dan?
Ik weet niet meer precies hoe het zit.
Je weet niet wat er mee gebeurt?
- Nee.
Die worden gewoon geslacht voor vlees.
Vast iets ergs, anders zullen jullie het niet vragen, denk ik.
- Nooit over nagedacht eigenlijk. Nee ik ook niet.
Kleine spoiler...
Het loopt jaarlijks met 40 miljoen haantjes in Nederland slecht af.
Al is er ook steeds meer hoop voor de haan.
De motie Beckerman/Vestering over een verbod op het doden van haantjes.
Wie is voor deze motie?
We beginnen bij het eierschap in de supermarkt.
Waar voor jou als consument veel keus is.
Wit of bruin, scharrel-, vrije-uitloop- of biologische eieren?
Het heeft allemaal invloed op het leven van de kip.
Bijvoorbeeld of ze met vijf of negen kippen per vierkante meter zitten...
...wel of geen daglicht zien en wat voor soort voer ze krijgen.
Al die eieren komen van de vrouwelijke legkip.
Dat is weer een ander kippenras dan de vleeskip...
...die worden gefokt en gehouden voor...
...de naam zegt het al: hun vlees.
Het worden ook wel vleeskuikens genoemd, die na zes tot tien weken...
...worden geslacht en dus überhaupt niet oud genoeg worden om zelf eieren te leggen.
Daar maakt het geslacht niet zoveel uit.
Ook haantjes van vleesrassen kunnen worden vetgemest.
Het probleem voor de haantjes zit hem dus echt bij de legrassen.
Die er zijn voor jouw eieren.
En een haantje...
...die legt ze niet.
Al die kippen leven op tweeduizend bedrijven in Nederland, het zijn er samen 100 miljoen.
Waardoor er op veel plekken in ons land meer kippen leven dan mensen.
Die Nederlandse pluimveesector is hoogontwikkeld en enorm gespecialiseerd.
Met losse bedrijven voor het fokken van kippen, het uitbroeden van eieren...
...het grootbrengen van kippen en het houden van ofwel vleeskuikens, ofwel leghennen.
Oké, dus waar blijven dan die haantjes?
Daarvoor moeten we naar het begin van die keten, de broederij.
Waar ze eieren met daarin de legkippen machinaal uitbroeden.
De helft bevat een mannetje, en de andere helft het zo geliefde vrouwtje.
Dus worden kuikens na het uitkomen gesekst.
Klinkt een beetje vreemd, maar is echt een kunst.
Door te kijken naar de vleugelveren bepaalt de sekser razendsnel...
...of het om een haantje of een hennetje gaat.
Zijn de veren even lang, dan is het een mannetje.
Zit er verschil in de lengte, dan is het een vrouwtje.
En voor de helft van die kuikens, de haantjes...
...stopt het leven daar. Na één dag.
Elk jaar worden er zo'n 40 miljoen haantjes in Nederland vergast...
...en als diervoer verkocht. Bijvoorbeeld aan dierentuinen.
Sommige landen kiezen voor een andere methode...
...de shredder.
Het is nogal een contrast met het klassieke beeld van een paar kipjes en een haan op het erf.
Dus hoe is die keten zo geworden?
Het heeft alles te maken met efficiëntie.
Want na twee wereldoorlogen en veel honger besloot de overheid...
...dat voedsel goedkoper en op grote schaal geproduceerd moest worden.
En kippenbroeden werd een vak.
Miljoenen kippeneieren gaan er elk jaar in ons land de broedmachines in.
Dankzij die efficiëntie werd honger iets van vroeger, voedsel goedkoper, en ontstond...
Die harde zakelijke wereld van de mensen, waarin haantjes om economische redenen...
...minder gewenst zijn. Ze eten maar voedsel en leggen geen eieren.
Ook bij andere diersoorten zijn de mannetjes het bokje.
Zoals bij stieren en bokjes, die geen melk geven...
En waarvan het vlees niet populair is.
Terug naar het doden van die eendagskuikens.
Lang was er geen haan die ernaar kraaide.
Maar in de loop der tijd ontstaat er steeds meer ongemak over.
Een aantal dierenartsen maakt bezwaar.
En dierenwelzijnsorganisaties noemen het onethisch.
Dus volgt er in 2008 een onderzoek naar de alternatieven.
Eén daarvan is het bepalen van het geslacht als de kip nog in het ei zit.
Al was het op grote schaal uitvoeren daarvan toen een wel heel futuristisch idee.
Maar inmiddels niet meer.
Dit is een machine waarmee je van broedeieren het geslacht kan bepalen.
Hier komen de eieren op de lopende band binnen...
En in dit station gaan we een heel klein monstertje uit het ei halen.
Echt een druppel vloeistof halen we eruit.
Daar zit een stof in die verschilt tussen mannetjes en vrouwtjes.
Dus wij weten op basis van dat druppeltje: dit is een mannetje, dit is een vrouwtje.
Het gaatje wat we in het ei maken is echt maar iets meer dan een milimeter groot...
...en dat maken we ook gelijk weer dicht nadat het open is geweest.
Dus dat ei merkt er eigenlijk niet zoveel van.
Wat we dan doen, hier zitten stempelaars...
...en die stempelen een ei roze of blauw...
...mannetje of vrouwtje.
En dat kun je zien. Deze is gestempeld, dat is een mannetjesei.
En hier kun je de vrouwtjeseieren zien.
Dat betekent dat we die uit kunnen laten komen...
...en deze zullen nooit uitkomen.
Dit is een hele bijzondere techniek.
Bij ons uit Zuid-Amerika, Zuidoost-Azië, de VS...
...is heel veel interesse in dit onderwerp.
En er zijn nog een paar Nederlandse en Duitse bedrijven...
...waarvoor geslachtsbepaling inmiddels een eitje is.
De dierenbescherming noemt dat een mooie stap...
Maar wijst ook op de alternatieven.
Zoals de haantjes van legrassen wel gewoon laten leven en hun vlees verkopen.
Dat komt ook wel voor, maar op kleine schaal...
...omdat de kosten voor al dat extra hanenvoer hoger liggen.
Twaalf weken of één dag, wat maakt dat nou eigenlijk uit?
- Ja, wel leven of geen leven.
Dat is het verschil.
En de consument moet dat wel willen betalen.
Ik zou wel extra geld betalen.
Ik zou dat wel doen.
Ja, ik vind het wel belangrijk om daar aan bij te dragen.
Liever dat ze vrij rondlopen natuurlijk.
Stel ik zou één euro extra moeten betalen voor een doosje...
...dan zou ik dat er wel voor over hebben, denk ik.
Daarmee zijn we terug bij de supermarkten.
Een aantal ketens verkoopt inmiddels al de iets duurdere eieren...
...zonder kuikendoden.
Daarmee volgen ze de Duitse supermarkten.
En Duitsland speelt een belangrijke rol in dit verhaal.
Die begrijp je als je ziet waar de Nederlandse eieren belanden.
Tweederde gaat naar Duitsland.
En daar is het doden van eendagskuikens vanaf volgend jaar verboden.
Duitse supermarkten zijn daar als de kippen bij...
...dus moeten Nederlandse pluimveehouders zich nu al aanpassen als ze straks...
...aan Duitsland willen verkopen.
In Nederland is het nog niet zover.
Maar nu geslachtsbepaling op grotere schaal wordt ingezet...
...vindt ook Den Haag dat het tijd is voor een verbod.
De motie Beckerman/Vestering over een verbod op het doden van haantjes.
Verbod op haantjes, PVV?
Voor, ja. Dan is de motie aangenomen.
De minister moet daar nog mee aan de slag.
En dus ligt de bal voorlopig nog bij de consument.
En is het afwachten welke eieren zij kiezen voor hun geld.
Wij broeden ondertussen verder op een idee voor volgende week.
Suggesties mogen in de comments.
En als je het nog niet hebt gedaan: ff abonneren, 't is een eitje.
