#7.1 Tweede Wereldoorlog in Nederland deel 1/3
Hallo allemaal, welkom bij aflevering 7 van Een Beetje Nederlands. Vandaag ga ik het hebben over de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Ik neem aan dat je ongeveer weet wat er in de Tweede Wereldoorlog gebeurd is. Maar misschien weet je minder over hoe de Tweede Wereldoorlog ging in Nederland. Daar ga ik het vandaag over hebben.
De Tweede Wereldoorlog is veel te groot om in z'n geheel te bespreken. Ik heb daarom een aantal onderwerpen van de oorlog in Nederland uitgekozen waarvan ik het belangrijk vind dat iedereen die in Nederland woont ze kent. Zoals altijd kan je de tekst van de podcast meelezen op de website als je dat wil, op www.eenbeetjenederlands.nl. Door met de podcast!
De aanval op Nederland
Voordat ik het ga hebben over de Tweede Wereldoorlog moet ik het eerst even kort hebben over de Eerste Wereldoorlog. Nederland was neutraal in deze oorlog, ze vochten niet met en ook niet tegen Duitsland. Maar ondanks dat er niet in Nederland gevochten werd, heeft deze oorlog wel gevolgen gehad voor Nederland. Zo komen er meer dan een miljoen vluchtelingen uit België naar Nederland en is er veel hongersnood en werkloosheid.
Na de Eerste Wereldoorlog was er een periode waarin er veel gebeurde en veranderde, in Nederland en andere Europese landen. Het is een periode van economische recessie en politieke veranderingen. Ook Nederland werd zwaar geraakt door de zogenaamde Great Depression, veroorzaakt door de beurskrach van 1929.
In de politiek kregen fascisten ook in Nederland voet aan de grond, net zoals bijvoorbeeld in Duitsland en Italië. De Nederlandse nationaalsocialistische partij heette de NSB, wat staat voor Nationaal-Socialistische Beweging. De partij is opgericht in 1931 door Anton Mussert. Anton Mussert is een bekende naam in Nederland, hij staat bekend als een van de grootste verraders in de Nederlandse geschiedenis omdat hij in de oorlog samenwerkte met de Duitse bezetters.
Maar dat is pas later. Vóór de Tweede Wereldoorlog was de NSB een kleine partij, in de Tweede Kamer had het 4 zetels. In tegenstelling tot de Duitse nazipartij NSDAP was de NSB in de beginjaren van de partij niet anti-semitisch, dus niet tegen Joden. Vanaf 1936 veranderde dat en werd de partij radicaler. De NSB ging meer op de NSDAP lijken en nam de racistische en antisemitische ideeën steeds meer over.
De Tweede Wereldoorlog begon in september 1939 toen Duitsland in Polen binnenviel. Engeland en Frankrijk verklaarden twee dagen na de inval in Polen de oorlog aan Duitsland. Nederland probeert, net zoals in de Eerste Wereldoorlog, ook in de Tweede Wereldoorlog neutraal te blijven. Op 10 mei 1940 werden Nederland, België en Luxemburg onverwachts toch aangevallen door Duitsland. De inval was voor de Duitsers vooral strategisch nodig om Frankrijk te kunnen aanvallen. Ook ligt Nederland strategisch op een handige plek om Engeland aan te vallen.
Duitsland viel Nederland aan in de nacht van 10 mei. Nederland is verrast door de aanval, het dacht neutraal te kunnen blijven in de oorlog. Het Nederlandse leger probeert de aanval van de Duitsers tegen te houden maar het Duitse leger is te sterk. De wapens van de Nederlandse soldaten waren verouderd en de Duitse soldaten waren beter getraind. Er zijn kleine overwinningen voor het Nederlandse leger maar ze kunnen de Duitsers niet tegenhouden.
Koningin Wilhelmina was het staatshoofd van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Toen het duidelijk werd dat Nederland de oorlog ging verliezen vluchtte de koningin naar Engeland. Wilhelmina bleef de hele oorlog in Engeland, de prinsessen Juliana en Beatrix gingen naar Canada.
De vlucht van de koningin was een schok voor de Nederlandse bevolking. Tot op dat moment dacht de bevolking dat Nederland de oorlog aan het winnen was. Dat is wat ze in de krant en via de radio te horen kregen. Maar eigenlijk was het toen al duidelijk dat de Duitsers aan het winnen waren.
Tijdens de oorlog probeerde koningin Wilhelmina het volk moed in te spreken met een radioprogramma dat op de BBC werd uitgezonden. Iedere dag tijdens de oorlog was er een Nederlandse uitzending op de Britse radio van 15 minuten, genaamd Radio Oranje. Het programma was in Nederland te ontvangen, maar het was door de Duitsers verboden om er naar te luisteren. Koningin Wilhelmina hield regelmatig toespraken op Radio Oranje, waarbij ze de Nederlandse bevolking opriep zich te verzetten tegen de Duitse bezetting.
We luisteren even naar een kort stukje, hier is Koningin Wilhelmina aan het woord.
“Het verheugt mij bijzonder dat dankzij de welwillende medewerking van de Engelse autoriteiten dit Nederlandse kwartier in de uitzendingen van de Britse radio is ingelast. Al heeft ook de vijand de vaderlandse bodem bezet, Nederland zal de strijd volhouden!”
Een belangrijk moment in de aanval van Duitsland op Nederlands was het bombardement van Rotterdam. Al op de eerste dag van de Duitse aanval op Nederland waren er paratroepen geland in Rotterdam, maar het lukte deze soldaten niet om de stad te veroveren. Duitsland wilde Nederland zo snel mogelijk onder controle krijgen, zodat ze door konden naar Frankrijk.
Op 14 mei 1940 is de oorlog in Nederland vier dagen bezig en het gaat voor Hitler niet goed genoeg. Op verschillende plekken in Nederland lukt het de Duitsers niet om te winnen van de Nederlandse soldaten, bijvoorbeeld op de Afsluitdijk en in Rotterdam. De Duitsers geven de Nederlanders een ultimatum: geef je over, anders bombarderen we Rotterdam plat. Dat gaat de Nederlandse generaal te ver: Nederland ging onderhandelen over overgave. Ondanks dat de onderhandelingen over overgave bezig waren, waren er vanuit Duitsland 90 bommenwerpers opgestegen met het doel om Rotterdam te bombarderen. De Duitse commandant die met Nederland onderhandelde probeerde de aanval nog te stoppen, maar 54 vliegtuigen wierpen toch hun bommen op de stad. In een kwartier tijd wordt een groot gedeelte van de historische binnenstad van Rotterdam verwoest. Bijna het hele centrum van Rotterdam ligt in puin.
Meer dan 30.000 woningen en gebouwen werden verwoest door de bommen en de brand daarna. Zo'n 800 mensen komen om bij het bombardement. 80.000 Rotterdammers werden dakloos.
Rotterdam Centrum, de wijk Kralingen en Rotterdam Noord worden geraakt door de bommen. De omtrek van het gebied dat verwoest is door het bombardement heet in Rotterdam de brandgrens. Die kan je duidelijk zien in de stad, de overgang van oude naar nieuwe gebouwen. Er staat ook een bekend monument in Rotterdam dat het bombardement herinnert, dat monument heet ‘De verwoeste stad'.
Als je wel eens in Rotterdam geweest bent is het je vast opgevallen dat er veel moderne gebouwen en wolkenkrabbers staan. In de binnensteden van bijvoorbeeld Amsterdam en Utrecht heb je dat niet. In Rotterdam is er gekozen voor vernieuwing van het verwoeste gebied, in de plaats van herbouw.
De dag na het bombardement op Rotterdam, op 15 mei 1940, dreigden de Duitsers om Utrecht op dezelfde manier te bombarderen. En daarna zouden bombardementen op Den Haag, Amsterdam, Haarlem en andere grote steden volgen. Dat was de reden voor de Nederlandse bevelhebbers om zich over te geven. Op 15 mei, 5 dagen na het begin van de oorlog in Nederland, was het Duitsland gelukt om Nederland te veroveren.
