7. Kjaftvídd númer þrettán

Við vöknuðum snemma og tókum til við að ferðbúa reiðhjólin. Þau voru traustir jálkar á bilinu milli götu- og fjallahjóla. Á afturöxulinn voru hengdir kjálkar á lágri kerru með einu hjóli undir farangurinn. Mitt hjól var orðið lífsreynt en ólúið þó svo það hefði þegar borið mig ýmist þversum eða langsum yfir sextán lönd. Jack Berry var ekki kominn á kreik er við lukum verki, enda eru hans líkar ekki árrisulir. Þegar við renndum niður af Norðurfjallinu var komin létt rigning en henni slotaði áður en við komum að Selånger-kirkju. Þar byrjar Ólafsvegur.

Það var sunnudagur og við komum beint í messuna klukkan ellefu. Kirkjan var stór og rúmt hefði verið um tífalt fleiri kirkjugesti. Þeir voru aðeins tuttugu og tveir, meðalaldur hár, helmingurinn konur, tvö börn. Þessi söfnuður veitti sér ekki kirkjukór en organistinn var þess mjög hvetjandi, að ekki sé sagt heimtandi, að kirkjugestir syngju sálmana sem hann spilaði. Söngurinn var veikur og dræmur en þegar fyrsta versið í hverjum sálmi var að baki hafði Gísli náð vopnum sínum og söng afganginn svo hátt að Drottinn þurfti ekki að vera vonsvikinn yfir messusöngnum þann daginn. Presturinn gerði sér hægt um vik og kom flestum verkum yfir á kirkjugestina. Sí og æ voru þeir látnir standa upp og fara með ritningargrein eða annað gott en sjálfur stóð hann mestanpart verklaus. Hann færðist þó í aukana undir lokin og taldi þá upp hverja einustu manneskju í söfnuðinum sem hafði látist undanfarið, aldur þeirra allra í árum, mánuðum og dögum.

Mikið altari var í kirkjunni og lék á augað, því sumpart var það frístandandi virki í þrívídd, en sumpart hafði framhald þess verið málað á kirkjuvegginn af mikilli hind. Grandalaus kirkjugestur átti ekki auðvelt með að greina hvað í þessu altari var raunverulegt og hvað sjónhverfing. Fyrirferðarmestur á altarinu var gylltur en mannlaus kross, sem reis upp af háfættum kistli. Kistillinn átti að tákna sáttmálsörk gyðinga eða hirsluna sem varðveitti boðorðin forðum á leið þeirra yfir eyðimörkina. Þá hirslu á sonur Salómons konungs og drottningarinnar frá Saba löngu seinna að hafa tekið með sér frá Jerúsalem. Seinna varð hann konungur í Eþíópíu og sagt er að sáttmálsörkin sé enn geymd þar í læstri kirkju sem enginn hefur aðgang að nema einn munkur á hverjum tíma. En það er allt önnur saga. Á arkarendunum báðum uppi á altarinu voru logagylltir varðenglar. Úr fjarska litu þeir að vísu sköruglega út en væru ekki til stórræða ef á þá yrði ráðist, því þeir voru búk- og útlimalausir og ekkert nema hausinn og vængirnir. Þeir réðu ekki einu sinni við snjótittling, hvað þá mús. Allt þetta gat annars hugar kirkjugestur virt fyrir sér meðan sóknarpresturinn þuldi upp látin sóknarbörn.

Að athöfn lokinni var svo hægt að skoða skírnarsáinn nánar. Hann var samansettur úr brotum sem fundist höfðu úr miklu eldri skírnarsá úr miklu eldri kirkju. Á brotunum þykjast glöggir menn þekkja mynd af heilögum Marteini frá Tours í Frakklandi. Sjái maður dýrling skera með bitru sverði bút úr kápulafinu sínu til að gefa hann illa klæddum og köldum betlara þá má bóka að þar sé á ferðinni Marteinn þessi. Þarna var betlarinn brotnaður af skírnarsánum, en hann var raunar aldrei neinn alvörubetlari og þurfti enga ölmusu, heldur Kristur sjálfur að tékka á gæðum mannanna. Á Íslandi voru einar tíu kirkjur helgaðar Marteini í kaþólskri tíð. Það er frásagnarvert að í Louvre-safninu í París er varðveitt altarisklæði með ævisögu hans í tólf myndum. Þannig útsaumaðar myndasögur eru að vísu margar í því stóra safni en þetta tiltekna klæði er að því leyti sérstakt að það var saumað út norður á Grenjaðarstað einhvern tíma kringum lok miðalda. Það var Paul Gaimard sem hafði það meðferðis heim til Frakklands þegar hann kom úr Íslandsferð sinni á nítjándu öldinni. Um Martein er einnig minnisvert að það er vegna hans sem fólk hengir skeifur yfir dyr sér til heilla.

Við heilsuðum upp á prestinn eftir messu og sögðum honum erindi okkar á þessum slóðum. Gísli hafði orð fyrir okkur. Prestur óskaði okkur alls hins besta hvar sem við færum og kvaðst ætla að geta okkar í bænum sínum. Varla hafði hann sleppt orðinu þegar Gísli lét reyna á góðvild hans með því að spyrja hvort hann gæti ekki léð okkur skrúflykil með kjaftvídd númer þrettán, því það væri hlaup í kerruhjóli hjá okkur. Presturinn varð í fyrstu klumsa og svolítið kindarlegur enda óvanur svona áþreifanlegum bænum. Honum var auk þess alls ekki ljóst hve stór kjaftvídd númer þrettán væri fyrr en hann hafði fengið um það viðhlítandi fræðslu. En þegar hann aldrei þessu vant gat gert praktískt góðverk og beinlínis látið bæn rætast á stundinni, varð hann glaður, að ég segi ekki himinlifandi. Hann skokkaði upplyftur og kátur út að bílnum sínum og fingraði fram umbeðinn lykil. Það var ekki annar prestur sem hjálpaði okkur betur á leiðinni.