Þrændalög heitir héraðið kringum Þrándheimsfjörð; eyjar, fjöll og dalir. Fjörðurinn er firnalangur, 130 km, og er því þriðji lengsti fjörður Noregs, lands hinna löngu fjarða. Hann gengur fyrst spöl inn í landið en er þaðan af samsíða úthafsströndinni og Kilinum. Í gamla daga meðan Jamtaland var norskt var það svo stundum kallað Austur-Þrændalög. Sé Noregi skipt í Norður- og Suður-Noreg þá eru Þrændalög nyrsti hluti Suður-Noregs. Til forna skiptust Þrændalög í mörg fylki eða höfðingjadæmi, en þegar sögur hefjast var Frostaþing sameiginlegur vettvangur alls svæðisins. Þar var eitt elsta þing Noregs sem vitað er um.

Íbúar Þrændalaga voru nefndir Þrændir; Innþrændir við fjarðarbotninn, Útþrændir við mynnið. Orðið „lög“ vísar til þeirra sem hafa sömu lög; samfélags. Nafnið Þrándur vísar kannski til einhvers manns sem nú er öllum gleymdur, en sumir segja að heitið sé runnið frá gömlu sagnorði sem merkti að þróast eða þrífast. Þrændalög gæti þá merkt „samfélag þrifnaðarmanna“. Það er ekki óviðeigandi þar sem þarna eru sumar bestu bújarðirnar í Noregi.

Steinaldarmenn komu þarna upp ströndina sunnan úr núverandi Þýskalandi strax og ísaldarjöklarnir leyfðu. Sumir urðu þarna um kyrrt en aðrir þeirra reyndust meiri framsóknarmenn og þræddu ströndina áfram til norðurs. Hún átti að heita íslaus, en þó hafa verið skriðjöklar í fjarðarbotnum. Þessir landleitarmenn þurftu að klífa yfir eða fleyta sér einhvern veginn fyrir þá. Fyrsta fólkið í Þrændalögum eftir ísöld notaði eld og steinverkfæri, átti axir og boga, steikti kjöt eða át hrátt, tíndi ber og borðaði innan úr hreindýrsvömbum. Hunda hafði það til varnar og veiða og beitti þeim hugsanlega fyrir sleða. Þó landgæði væru mikil í Þrændalögum barst landbúnaður þangað seint. Elstu merki um byggrækt eru um tvö þúsund og fimm hundruð ára gömul. En þarna ríkti útsjónarsemi og nýtni. Þýskur ferðamaður, L. von Buch að nafni, ferðaðist um Þrændalög á 19. öldinni. Hann sagði í ferðasögu sinni frá þeim sið bænda að safna saman hrossataði, blanda saman við það svolitlu mjöli, láta suðuna koma upp á þessum graut og gefa hann svo kúm, kindum og alifuglum sem þrifust þá vel.

Við höfum fáar fréttir úr Þrændalögum þar til kemur fram á níundu öld. Þá gerði Haraldur hárfagri bandalag við bændahöfðingjana á stórbýlinu Hlöðum. Þeir skyldu vera jarlar yfir Þrændum í umboði hans. Þessu bandalagi til staðfestingar fékk hann Ásu Hákonardóttur jarls fyrir konu en Haraldur notaði mikið af konum. Ólafur Tryggvason setti kaupstað við ósa árinnar Niðar. Þar varð einn elsti kaupstaður á Norðurlöndum, þegar Ósló og Kaupmannahöfn voru ennþá bara sveitir.

Heiðni þótti rótgrónari og þrálátari í Þrændalögum en annars staðar. Þrændir áttu það til að steingleyma guðsorði, drepa presta og brenna kirkjur. Ólafi Haraldssyni gekk illa að boða þar rétta trú og hafði þó nafni hans Ólafur Tryggvason byrjað á því verki alllöngu fyrr. Einhver skýring á ólyst Þrænda gagnvart kristni gæti falist í trúboðsaðferðunum sem beitt var. Eitt sinn var Ólafur Tryggvason staddur á bæ sínum við Niðarós þegar til hans var fluttur nauðugur Eyvindur nokkur sem hafði viðurnefnið kinnrifa og væntanlega hafði rifnað út úr kinn hans í átökum eða fyrir slys. Í sögu Ólafs Tryggvasonar er þessi frásögn:

Bauð konungur honum að taka skírn sem öðrum mönnum. Eyvindur kvað þar nei við. Konungur bað hann blíðum orðum að taka við kristni og segir honum marga skynsemi og svo biskup. Eyvindur skipaðist ekki við það. Þá bauð konungur honum gjafir og veislur stórar, en Eyvindur neitti öllu því. Þá hét konungur honum meiðslum eða dauða. Ekki skipaðist Eyvindur við það. Síðan lét konungur bera inn munnlaug fulla af glóðum og setja á kvið Eyvindi, og brast brátt kviðurinn sundur. Þá mælti Eyvindur: „Takið af mér munnlaugina. Ég vil mæla orð nokkur, áður ég dey.“ Og var svo gjört. Þá spurði konungur: „Viltu nú, Eyvindur, trúa á Krist?“ „Nei,“ segir hann; „ég má enga skírn fá. Ég er einn andi, kviknaður í mannslíkama með fjölkynngi Finna, en faðir minn og móðir fengu ekki fyrr barn átt.“ Síðan dó Eyvindur og hafði verið hinn fjölkunnugasti maður. [1]

Báðir, Ólafur Tryggvason og nafni hans Haraldsson, töldu sig hafa ríka ástæðu til að ganga hart fram og hraða kristniboði sínu til að bjarga mætti sem flestum Norðmönnum inn í Guðs ríki í tæka tíð. Það skipti ekki meginmáli hvort þeir játuðu kristni með illu eða góðu; aðalatriðið var að þeir hefðu játað í tæka tíð. Þetta áttu sumir heiðingjanna bágt með að skilja.

[1] Heimskringla. Ólafs saga Tryggvasonar. 76. kafli.