6. Af trjám

Á einveldistímum urðu bæir ekki til út af hendingum heldur samkvæmt ákvörðunum konungs og ríkisráðs og þeim var fyrst og fremst ætlað að efla ríkissjóðinn. Bærinn Sundsvall var ekki grundvallaður fyrr en árið 1621 svo hann er ekki gamalgróinn. Áður hafði verið höfn nokkurn spöl ofar í landinu, kölluð Ólafs-helga-höfn, en hún ónýttist út af landrisi. Það var gerð ný höfn miklu utar og bærinn spratt upp umhverfis hana. Kringum Sundsvall voru og eru endalausir skógar; barr- og birkitré fleiri en fjandinn gæti talið. Nú var lengst af rífandi eftirspurn eftir timbri í voldugu Evrópulöndunum sem flest höfðu eytt skógunum sínum fyrir löngu. En Svíþjóð var stór, strjálbýl og úrleiðis og það var ekki auðvelt að koma timbrinu þaðan í verð. Þegar gufuknúnar sögunarmyllur komu til sögunnar breyttist þetta og það varð iðnbylting í norðanverðu landinu. Trén voru felld á veturna og bolunum rangað út á ísilögð vötnin langt uppi í landi. Á vorin brutu árnar af sér ísinn og voru orðnar auðar og í grenjandi vexti þegar brast undan trjánum. Þá báru þær bolina með sér niður til strandar þar sem sögunarmyllurnar biðu. Tvö stórfljót báru trjáboli til Sundsvall og þar var fyrsta gufusögin í Svíþjóð tekin í notkun árið 1849. Þar kom að varla var flutt út frá einum stað í víðri veröld meira af trjávöru en frá Sundsvall-svæðinu. Skógurinn var óendanlegur og hann var höggvinn áhyggjulaust. Um aldamótin 1900 var áttatíu milljónum trjábola fleytt árlega niður sænsku fljótin. Niðri við árósana voru verksmiðjur sem breyttu þeim í borðvið, siglutré, pappír, trjákvoðu. Allt breyttist þetta svo í peninga, ákaflega mikla peninga. Sundsvall varð vellauðugur bær og hafði í sjálfu sér alla burði til að byggja sig upp aftur þótt hann brynni. Núorðið vita menn að eiginlega er ekkert það til sem óendanlegt er og alls ekki skógar og það eru ekki lengur fljótin sem flytja trjábolina ofan úr landinu heldur stórir trukkar á fleiri hjólum en talin verða í einni sjónhendingu.