56. Níðingsverk
Það var ekkert sýnilegt í fljótu bragði sem hvatti okkur til að stansa í þorpinu Mörsil. En það liðna skilur ekki endilega eftir verksummerki. Það sást ekki að þarna var unnið níðingsverk árið 1644. Þá höfðu Danir og Svíar lengi togast á um völdin yfir þessu svæði og langtímum saman vissu Jamtar varla hvort þeir í dag hefðu sama kónginn og í gær. Alltaf var samt ætlast til að þeir væru heils hugar í liði með þeim sem hafði yfirhöndina hverju sinni. Þar af leiddi að þeir gátu ævinlega átt þess von að næsti sigurvegari mundi refsa þeim fyrir drottinsvik. Nú voru á nefndu ári staddir í Jamtalandi átta hundruð hermenn úr dansk-norska hernum og með þeim voru hálfshugar í liði einir þrjú hundruð og fimmtíu Jamtar. Þetta lið átti að ná Jamtalandi einn ganginn enn frá Svíum. Um þetta leyti höfðu hundrað sænskir hermenn aðsetur í virki í Mörsil. Þeir voru fremur illa upplýstir um gang stríðsins; vissu ekki hvort óvinaherinn kæmi, ekki hvenær hann kæmi, og ekki hversu stór hann yrði ef hann kæmi. Hermennirnir í Mörsil voru aðkomumenn norðan og austan úr Vesturbotni; sænska herstjórnin gat ekki treyst heimamönnum. Af sjálfu leiðir að þeim var slétt sama hvaða kóngur réði Jamtalandi. Í sumarbyrjun bauð Ólafur bóndi Sveinsson á Bæ þessum hermönnum til kvöldfagnaðar. Í fljótu bragði virtist það fallega hugsað en hann var raunar í leynibandalagi við innrásarherinn. Kafteinninn kom og helmingur liðsins frá Mörsil en fimmtíu hermenn urðu eftir í virkinu. Þegar áliðið var kvölds og menn orðnir mettir og drukknir gaf Ólafur bóndi innrásarhernum merki en herinn hafði leynst úti í skógi. Húsið var umkringt og allir kvöldmatargestirnir voru drepnir. Einn var stunginn á hol upp eftir meltingarveginum þegar hann reyndi að skríða upp um reykháfinn. Að svo búnu hélt innrásarliðið til Mörsil, braut virkið og kom öllu setuliðinu þar fyrir kattarnef líka.
Árið eftir þetta voru Danir samt alveg búnir á því og neyddust til að gera friðarsamning við Svía sem ævinlega er kenndur við brúna yfir lækinn í Brömse; Brömse-brúar-friðurinn. Hann varð Dönum dýr því þeir urðu að láta Svíum eftir héruðin Herjadal og Jamtaland, eyjarnar Gotland og Eysýslu (þá Ösel, nú Saaremaa), einnig héraðið Halland. Í ofanálag fengu Svíar undanþágu frá því að greiða Eyrarsundstollinn. Síðan hefur Jamtaland verið sænskt.
Virkið í Mörsil var endurnýjað í snatri en friðurinn gerði það óþarft svo það grotnaði niður. Enn var það endurnýjað þrjátíu árum síðar en heldur ekki þá reyndist vera þörf fyrir það og aftur fúnaði virkið og hrundi. Síðast hugsuðu Svíar til þess árið 1944 að gott gæti verið að eiga virki í Mörsil og byggðu nýtt. Ári síðar var það aftur orðið óþarft og hafði þá í allri sinni löngu sögu aldrei komið að teljandi notum. Það leið og beið en árið 1992 voru sænskir stríðsmenn orðnir úrkula vonar um að virki á þessum stað yrði nokkurn tíma að gagni og gáfu það byggðasafninu.
En þó Mörsil yrði aldrei nafntogað fyrir landvarnir þá reis þar fyrsta berklahælið í Svíþjóð árið 1891 og það var tveim áratugum á undan Vífilsstaðaspítala. Menn vissu ekki svo gjörla hvernig ætti að bregðast við þessari nýju plágu berklanna sem efldist og elnaði er á leið nítjándu öldina, en trúðu að sólin og fjallaloftið gerði sjúklingum gott. Og úr því fjallaloftið gerði veiku fólki gott, því þá ekki líka frísku? Efnafólk úr borgunum fór að sækja í strjálbýl fjallahéruðin í Jamtalandi til þess að fá þar hvíld og heilbrigði, sól og böð. Þetta var upphaf ferðamennskunnar sem nú er orðin ein meginstoðin undir atvinnulífi Jamtalands.
