51. Flótti, útlegð og endurkoma
51. Flótti og útlegð
Undir árslok 1028 fékk það ekki dulist Ólafi konungi að hann átti sárafáa vini eftir í Noregi. Norðmenn höfðu tekið Knúti ríka fagnandi og hann var sjálfur orðinn fyrrverandi. Einnig sá hann í hendi sér að fyrr en síðar yrði hann eltur uppi og drepinn af vinum Erlings Skjálgssonar. Hann stefndi skipum sínum inn eftir þröngum og krókóttum firði – Toðarfirði, eða Tafjord – allt til fjarðarbotnsins lengst inni í landi og skildi þau þar eftir. Þá var komið fram yfir jól. Hann var á flótta og sinnti engum kóngsverkum en efldist þeim mun meira í kraftaverkum. Heimskringla verður ekki skilin öðruvísi en svo, að upp frá þessu viti Ólafur að biðji hann Guð vel um að gera sér greiða verði sú bæn uppfyllt. Konungur stefndi austur til Svíþjóðar og leiðin lá upp eftir Valldal. Upp af botni hans var sú stórgrýtisurð sem hvorki var fær mönnum né hrossum. Engu að síður setti Ólafur sína menn og talhlýðna bændur úr nágrenninu til að ryðja veg um urðina en það gekk hvorki né rak í heilan dag. Á meðan sat Ólafur í tjaldi sínu en lá á bæn um nóttina. Næsta dag hafði hann magnað svo krafta vegagerðarmannanna með tilstuðlan Guðs að þá gátu tuttugu menn hæglega velt þeim steinum úr vegi sem hundrað höfðu ekki bifað daginn áður. Um kvöldið var kominn sæmilega greiðfær vegur um urðina upp úr dalnum. Þá hafði kokkurinn kvartað yfir því við Ólaf að vistirnar væru uppurnar og bara fáeinir kjötbitar eftir. Ólafur sagði honum að setja eina kjöttægju í hvern pott og koma upp suðunni. Svo hefur Ólafur líklega átt orðastað við Drottin því litlu seinna urðu pottarnir yfirfljótandi af kjötmeti. Ólafur gisti í selkofa en í selinu hafði enginn þorað að dvelja nætursakir út af meinvætti sem hafði tekið sér þar bólfestu. En núna var Ólafur orðinn svo bænheitur að nóttin var varla hálfliðin þegar tröllið heyrist væla: „Svo brenna mig nú bænir Ólafs konungs, að eigi má ég nú vera í hýbýlum mínum, og verð ég nú flýja og
koma aldrei á þennan stöðul síðan.“[1]Og þarna í Valldal varð til fyrsta Ólafslindin, því konungurinn þvoði framan úr sér í keldu og upp frá því var sama hversu veikar skepnur urðu í þessum dal og hvers vegna; þær fengu óðara bata ef þær drukku úr keldunni.
Nú fór konungur með mönnum sínum hinn nýja veg yfir í Guðbrandsdali og þaðan til Heiðmerkur. Þá hafði fækkað í fylgdarliðinu, því sumir voru stungnir af, öðrum gaf hann heimferðarleyfi. Ástríður drottning var áfram með í för og Úlfhildur dóttir þeirra. Þar voru líka Magnús, sonur hans og Álfhildar ambáttar, og nokkrir dyggir liðsmenn. Með þessu fólki fór Ólafur austur um Eiðaskóg til Svíþjóðar um Vermaland og yfir til Næríkis (Närke) en hélt þar til það sem eftir lifði vetrar. Þegar sumraði skildi hann konu sína og dóttur eftir hjá Önundi Svíakóngi en fór með son sinn ungan og fámenna sveit austur í Garðaríki. Þar er núna Rússland og þar höfðu norrænir menn haft ítök um skeið.
Af hverju Garðaríki? Ólafur vonaðist til að völd Knúts yfir Noregi yrðu ekki til langframa og hann næði sjálfur völdum á ný. Hann vildi bíða af sér mesta óveðrið. Ýmsir höfðingjar höfðu er hér var komið af því áhyggjur hve ört ríki Knúts tútnaði út. Hann réð Englandi, hluta Skotlands, skosku eyjunum, Færeyjum, Danmörku, Skáni og Noregi. Eftir ófarirnar sumarið 1026 hafði Knútur ríki hlíft Önundi Svíakóngi við hefndum gegn því að hann sliti bandalaginu við Ólaf konung. Önundur gat því ekki, og eins þótt hann vildi, veitt mági sínum skjól né lið til að endurheimta Noreg. En Ólafur hafði líka sambönd í Garðaríki. Heldur ekki þar kærðu menn sig um áframhaldandi uppgang Knúts. Kannski átti Ólafur von um lið þar eystra. Þar ríkti þá Jarisleifur fursti (Jaroslav hinn vitri) sem hafði fengið Ingigerðar, fyrrum kærustu Ólafs og nú mágkonu hans. Víst voru þetta flóknar mægðir en samt urðu engar tilfinningaflækjur og hjónin tóku Ólafi forkunnarvel þegar hann birtist þar með Magnús litla son sinn.
Hvar bar fundum þeirra saman? Tvær borgir voru helstar í Garðaríki og norrænir menn höfðu sterk tengsl við báðar: Hólmgarður (Novgorod) og Kænugarður (Kíev). Snorri segir Ólaf hafa farið til Hólmgarðs en kannski var hann ekki vel heima í landafræði Rússlands. Heimildir þaðan sýna að stórfurstinn Jarisleifur sat í Kænugarði mestanpart áranna 1029 og 1030. Sennilega fór Ólafur þangað en engar rússneskar heimildir munu þó geta þess að austur þangað hafi komið norskur konungur á flótta og í ráðleysi. Tímasetningar í þessari atburðarás eru nokkuð misvísandi og mótsagnakenndar. Hér fer á eftir ein útgáfa sem nýtur nokkurs stuðnings í heimildum, þó játa verði að sé hún rétt voru menn furðu fljótir í ferðum.
[1] Heimskringla. Ólafs saga helga. 179. kafli.
