43. Heilög Birgitta
Áin sú sem heitir Ope lætur ekki mikið yfir sér og miklu nær væri að kalla hana læk. En við hana er uppsprettulind og hún er hvorki kennd Ólafi helga né óhittnum tröllkarli heldur nefnd eftir Birgittu Birgisdóttur. Um það hefur lengi verið karpað hvort hún eða Ólafur helgi sé frægasti dýrlingur Norðurlanda. Jóhannes Páll páfi, sem var allra páfa duglegastur að sinna dýrlingum, útnefndi hana verndardýrling allrar Evrópu árið 1999 en því embætti gegnir hún ásamt með heilagri Katarínu af Siena og Edith Stein.
Birgitta var sænsk og mikil kraftakerling og stórættuð. Móðir hennar var Sigríður fagra sem dó frá henni ungri. Sjálf var hún aðeins þrettán ára þegar hún giftist aðalsmanni og eignaðist síðan með honum átta börn. Hún varð hirðmey Blönku drottningar og Magnúsar Eiríkssonar Svíakóngs og þótti komast upp með að vera einkennilega ráðrík við svo háttsett fólk. Meðal annars hvatti hún kónginn til þess að þvo alla föstudaga þrettán fátæklingum um fæturna til að hann öðlaðist nauðsynlega auðmýkt í sínu háa embætti. En Birgitta var einnig iðinn og langförull pílagrímur. Hún fór norður til Niðaróss árið 1340 og líklega var það þá sem hún lagði drögin að þessari litlu lind við ána Ope. Hún fór allar þrjátíu dagleiðirnar fótgangandi þó hún ætti kost á hesti, því með því móti gerði pílagrímsferðin henni meira gagn. Fjórum árum síðar fór hún ásamt Úlfi bónda sínum suður til Santiago de Compostela en sú ferð tókst nú ekki betur til en svo, að Úlfur veiktist á heimleiðinni og rétt náði til Svíþjóðar áður en hann dó. Þá breyttust hættir Birgittu. Hún fór að temja sér meinlæti, gekk í grófum og stingandi klæðum innst fata og stakk upp í sig beiskum jurtum alla föstudaga til að hafa þá daga eingöngu vont bragð í munni.
Alveg frá því hún var sjö ára gömul sá hún sýnir eða fékk opinberanir, en þær færðust mjög í aukana eftir að hún varð ekkja. Hún fékk um dagana yfir sjö hundruð sinnum yfirnáttúrulegar vitranir og í flestum tilvikum var þar um að ræða tilkynningar frá annaðhvort Maríu guðsmóður eða þá frá Jesú sjálfum persónuega. Þessi boð festi hún á blað og árið 1492 voru þau gefin út í 1400 síðna bók á latínu: Revelationes celestes, Himneskar opinberanir. Lengi vel var engin bók frá Svíþjóð þekktari í heiminum. Þarna kennir margra grasa. Til dæmis lýsti hún fæðingu Jesú á miklu nákvæmari – að ekki sé sagt smásmugulegri – hátt heldur en áður hafði verið gert. Hún lýsti fósturkökunni, blóði og slími, naflastrengnum og fylgjunni út í hörgul. Raunar halda vel lesnir menn því fram að aldrei áður hafi fæðingu verið lýst almennilega í vestrænum bókum. Þá var Jesús einkar opinskár við Birgittu og bersögull. „Thu skalt hwilas j mins gudhoms armom hwar ängin kötz luste är utan andans glädhi ok lustilse,“ hafði hún eftir honum, og miðaldasænskan hans Jesú má heita skiljanleg nútíma Íslendingum. [1] En svo flutu ýmis hagnýt atriði með í hinum himnesku vitrunum. Úlfur bóndi kom að handan á framfæri við ekkju sína smáatriðum sem hann hafði gleymt að setja í erfðaskrá en erfðaskrár sem samdar eru af dauðum mönnum og sendar erfingjunum eru ákaflega fágætar.
Þau í efra höfðu hug á að Birgitta stofnaði klaustur. Það gerði hún um miðja fjórtándu öld í bænum Vadstena og páfi viðurkenndi birgitturegluna árið 1370. Með tíð og tíma varð sú regla útbreidd víða um lönd. Klaustrið í Vadstena hýsti bæði kynin og klausturstarfið fór fram eftir afar nákvæmum tölusettum reglugerðarákvæðum sem Jesús las Birgittu fyrir, orð fyrir orð. Þar er kafli um orðalag klausturheitsins og annar um það hvernig botn skuli vera í rúmunum og hvernig dýnur. Þegar klaustrið var komið vel á koppinn fór Birgitta suður til Rómar og dvaldi þar í tuttugu ár. Þaðan skrapp hún í stutta ferð til Landsins helga. Hún kom himneskum vitrunum sínum um alla mögulega og ómögulega hluti á framfæri við valdamenn ríkja og kirkju og lét þá oft og víða fá það óþvegið. Margsinnis kom til tals að brenna hana á báli en úr því varð aldrei heldur viðurkenndu kirkjuþingin í Konstans 1414 og Basel 1431 að vitranir hennar væru ósviknar og Bónifatíus páfi IX. útnefndi hana dýrling.
[1] Tilvitnun fengin úr Alf Henrikson: Svensk historia. Bonniers 1963. Bls. 137.
