41. Ágjarn Íslandsvinur
Ólafur Haraldsson fól Þórarni ennfremur það vandaverk að koma Íslandi undir konungsvald sitt. Honum gekk það líklega helst til að ná af Íslendingum skattpeningum. Þórarinn fór til Íslands og kvaddi sér hljóðs á Alþingi. Hann bar landsmönnum kveðju konungs ásamt þeirri spurningu hvort hann mætti ekki vera þeirra vinur og kóngur. Allir vildu vera vinir Ólafs en hitt vafðist fyrir mörgum að fá hann fyrir kóng. Þórarinn dró þá óðara í land þegar hann mætti fyrirstöðu og sagði að Ólafur myndi svo sem verða fullsáttur við að vera ekki kóngur yfir Íslandi, ef hann fengi smáeyju úti fyrir Norðurlandi að gjöf, sem Grímsey héti. Hún gæti varla verið neinum til mikils gagns. Þessu var nokkuð vel tekið en einn norðanmaður, Einar hét hann og kallaður Þveræingur, þagði samt og með því að hann lagði ekki þagnir í vana sinn var hann spurður hvað honum fyndist. Þá sagði hann og hafði þá greinilega sárnað: „Því var ég fáræðinn um þetta mál að enginn hefur mig að hvatt.“[1] Síðan rakti hann í stuttu máli, að ef menn vildu halda frelsi sínu framvegis, þá skyldu þeir ekki gefa konungi land né játast undir skattskyldu. Vel kynni að vera að Ólafur þessi væri ágætismaður en ekki væri á vísan að róa með það við næstu konungaskipti. Hins vegar væri ágætlega til fallið að senda konungi að gjöf hauka eða hesta, tjöld eða segl eða annað það sem sómi væri að. Þórarinn sneri til baka og tjáði Ólafi Noregskonungi að hann fengi hvorki skattfé né lönd frá Íslendingum. Herstöðvarandstæðingar á seinni hluta tuttugustu aldar vitnuðu iðulega í röksemdafærslu Einars þessa.
Samfarir Íslendinga og Ólafs konungs urðu ekki nema betri við það að hann dó og varð helgur maður. Sagt er að yfir sextíu kirkjur á Íslandi hafi verið helgaðar honum einum eða með öðrum. Það voru hlutfallslega fleiri kirkjur en í nokkru landi öðru. Þar kom hvort tveggja til að Íslendingar voru sjálfir fátækir að innlendum dýrlingum og hafa alltaf verið veikir fyrir ófyrirleitnum höfðingjum.
Það var svo tæpum sjö hundruð árum eftir að Ólafur féll frá að hann gerði enn vart við sig á Íslandi, nánar tiltekið á Kálfafellsstað í Suðursveit. Þannig var að forn álög hvíldu á þessum kirkjustað, þess háttar að hörmungar myndu dynja á hverjum þeim presti sem sæti brauðið lengur en í tuttugu ár. Séra Jakob nokkur Bjarnason hafði vígst til staðarins árið 1689 og líkaði framúrskarandi vel, svo hann vildi ekki þurfa að víkja þaðan eftir tvo áratugi þrátt fyrir álögin. Þó ekki sé annað vitað en séra Jakob hafi verið ágætlega trúaður þá varð honum órótt út af þessum álögum. Og hvað gerir hann þá nema panta þessa forláta tréstyttu af dýrlingnum Ólafi helga frá Noregi til að hjálpa sér gegn forneskjunni. Hann setti Ólaf á áberandi stað í kirkjunni og sat Kálfafellsstað án óhappa til ársins 1717. Svona kröftug reyndist vernd Ólafs vera. Fór svo lengi fram að Ólafur átti sinn sess í kirkjunni andspænis söfnuðinum og var allt áfallalaust. En Ólafur kunni vel að bíta frá sér. Kristján Vigfússon sýslumaður hjó einn fingur af styttunni í galgopaskap. Upp frá því var hann öllum heillum horfinn, féll úr hæstu metorðum og dó sem niðursetningur þarna í Suðursveitinni. Hönd Ólafs var lagfærð. Svo var byggð ný kirkja seint á nítjándu öldinni og þar fékk Ólafur að vísu sinn stað en miklu óvirðulegri en áður. Litlu síðar fauk þessi nýja kirkja og mölbrotnaði. Það var árið 1886. Fátt fannst heillegt úr kirkjunni þeirri nema hvað styttan Ólafs stóð upprétt í skafli. Einhverjum sýndist hann hróðugur á svipinn. Þessi stytta, líklega gerð í Noregi um aldamótin 1700, er enn varðveitt á Þjóðminjasafni Íslands og ber númerið 3165. Ólafur er þarna klæddur ökklasíðum serk með liljublómaskreytingu sem áður hefur verið blámálaður en er nú mjög fölnaður. Framan á sökklinum er letrað SANCTUS OLAUS REX NORVEGIÆ. [2]
[1] Heimskringla. Ólafs saga helga. 125. kafli.
[2] Kristján Eldjárn: Hundrað ár í Þjóðminjasafni. Mál og menning. Reykjavík 1994. 25. grein.
