22. Fótfesta á Sælu
Það var haustið 1015 sem Ólafur hélt heim til Noregs. Hann sigldi á tveim skipum og hafði með sér liðlega tvö hundruð vel búna og vana hermenn. Þeir lentu í illviðrum en björguðust af því að liðið var dugandi og hamingjan í för með Ólafi.
Fyrst tóku þeir land á eynni Selju úti fyrir Björgvin og Ólafur sagði að það væri tímadagur úr því þeir lentu þar. Það vita ekki allir að orðið „tími“ táknaði áður gæfu en sú merking varðveitist til dæmis í sögninni að tímgast. Og af hverju sagði Ólafur þetta? Það var af því að Seljueyja var helgur staður.
Sunneva hét írsk kóngsdóttir, bæði vitur og vel kristin, og var uppi á tíundu öld. Þegar víkingar hernámu heimabyggð hennar vildi einn þeirra ólmur kvænast henni eða nauðga en heimildum ber ekki saman um hvort var. Hún vildi hvorugt og komst undan til hafs á bát ásamt vinum sínum. Viljandi hafði Sunneva hvorki segl né árar meðferðis af því að hún treysti Guði og vildi að hann réði ferðinni einsamall og ótruflaður. Og Guð stýrði för bátsins úr því áhöfnin gerði það ekki til Seljueyjar, sem var óbyggð nema hvað bændur höfðu þar fé í hagagöngu. Fjall var á eynni og í því stórir hellar og þar leitaði fólkið skjóls. Nú urðu bændur í landi varir við mannaferðir í eynni. Þeir töldu að þar væru sauðaþjófar á ferð og kærðu fyrir Hákoni Sigurðssyni, Hlaðajarli, sem sá um löggæslu á svæðinu ásamt öðrum skyldum sínum og vegtyllum. Hann sigldi út til Selju með herlið. Sunneva og hennar fólk hafði lent í svona náungum áður. Þau hörfuðu inn í hellana og báðu Guð að duga sér. Hann brást við með því að láta stór björg hrynja fyrir hellismunnana og loka þeim. Þeir sem inni voru létu lífið er fram í sótti en voru engan veginn ósáttir við þau málalok þar eð um ráðstöfun Drottins var að ræða. Hákon varð vegna þessa engra manna var í eynni og fór við svo búið. Leið nú og beið. Hákon jarl féll frá með þeim smánarlega hætti sem síðar verður rakinn, en Ólafur Tryggvason varð konungur í Noregi.
Á stjórnarárum hans voru eitt sinn tveir bændur á siglingu úti fyrir Björgvin. Þeir hétu báðir Þórður og voru kenndir við mæður sínar en ekki feður, hvort sem það hefur nú einhverja sérstaka þýðingu í þessari sögu. Þeir sáu bjartan ljósgeisla falla af himnum ofan á eyjuna Selju og urðu forvitnir. Þeir gengu á land og fundu þá mannshaus, bjartan og þekkilegan. Af honum lagði þann ilm sem á latínu er nefndur odor aromaticusog leggur einungis og ævinlega af líkum helgra manna en ekki nálykt eða ýlduþef eins og skrokkum almúgans. Þeir færðu Ólafi konungi Tryggvasyni hausinn. Hann skildi óðara hvers kyns var, að þarna var komið helgs manns höfuð. Ólafur Tryggvason sleppti aldrei góðu tækifæri til að predika og sagði meðal annars þetta í ræðustúfi sem hann hélt af þessu tilefni:
… hinn háleiti himnakonungur mun allmikla dýrð veita sínum ástvinum í himnaríkis fagnaði, þar er hann lætur kennast svo ágætan ilm af dauðum mönnum og þröngdum limum þeirra líkama, að eigi mætti slíkur verða af öllum ilmandi grösum. [1]
Ólafur Tryggvason hélt síðan í snatri til Seljueyjar og fann þar hellinn og líkama Sunnevu „heilan og óskaddaðan með hári og holdi“. [2] Hann lét reisa kirkju fram af hellinum og setja hinn helga dóm í skrín. Þegar fram í sótti þótti Seljueyja óaðgengileg svo skrínið var flutt til Björgvinjar en benediktsmunkar tóku við eynni og stofnuðu þar klaustur. Skrín heilagrar Sunnevu týndist illu heilli í umróti siðaskiptanna árið 1536. Hún er ein sjö norskra dýrlinga og hefur klett að einkennistákni. Út af henni og írskum samferðamönnum hennar er haldin Seljumannamessa þann áttunda júlí.
Sé nú aftur vikið að ferð Ólafs Haraldssonar þá gekk hann með Hrana á land upp á eynni Selju, sem Snorri kallar einfaldlega Sælu. Þar steig hann öðrum fæti niður um harðnaða skán ofan í leir og féll þá á annað hnéð. Þá sagði hann, þó varla þyrfti að hafa orð á því: „Féll ég nú.“ Hrani svaraði þá: „Eigi féllstu, en festir fót í landi.“[3] Þetta þótti einkar táknþrungið. Að vísu eru sams konar atvik og sams konar orðaskipti út af þeim tilfærð um önnur mikilmenni en Ólaf Haraldsson, og er það til dæmis um hversu frjálslega sagnamenn tóku safarík atriði að láni hver frá öðrum til að gera sögur sínar skemmtilegri.
Skylt er að geta þess um farangur Ólafs á leiðinni frá Englandi til Noregs haustið 1015 að hann hafði meðferðis munka eða presta sem í kurteisisskyni eru þó kallaðir biskupar. Þetta lið ætlaði Ólafur að láta fullkristna Norðmenn. Einn þessara guðsmanna hét Grímkell en annar á að hafa verið Hróðólfur, munkur af benediktsreglu frá Normandí. Ólafur gæti hafa kynnst honum þar. Hróðólfur var líklega í Noregi allt þar til sá fyrir endann á konungdómi Ólafs en fór þá til Íslands. Hann mun hafa sest að á Bæ í Borgarfirði og sennilega stofnaði hann þar elsta vísi að klaustri á Íslandi og ennfremur fyrsta skólann á landinu. Hugsanlega kenndi hann, fyrstur manna, nokkrum Íslendingum að skrifa bókstafsletur í stað hinna gömlu, óþjálu og takmarkandi rúna. Þetta letur var seinna nefnt karlungaletur. Sé allt þetta rétt, þá hafa skip Ólafs flutt miklu merkilegri farm en manni sýndist í fyrstu.
[1] Flateyjarbók I. bindi. Flateyjarútgáfan. Prentverk Akraness. 1944. Bls. 270.
[2] Flateyjarbók I. bindi. Flateyjarútgáfan. Prentverk Akraness. 1944. Bls. 270.
[3] Heimskringla. Ólafs saga helga. 29. kafli.
