12. Saga um snautlegan dauða

Haraldur grenski, faðir Ólafs, fór í ránsferðir að hætti víkinga suður með ströndum Svíþjóðar og hafði komist þar í tæri við frábæra konu sem er nefnd Sigríður stórráða. Mikill ljómi stendur af þessari konu en um uppruna hennar ganga í það minnsta tvær sögur: kannski var hún dóttir Miezkos I. Pólverjakonungs en sennilegra er að hún hafi verið dóttir Sköglar-Tósta, höfðingja frá Skáni. Sigríður giftist Eiríki sigursæla Svíakóngi, sér miklu eldri manni, sem dó frá henni þegar hún var enn í fullu fjöri. Með honum hafði hún átt Ólaf Eiríksson Svíakóng. Á tímabili var hún trúlofuð Ólafi Tryggvasyni, en það slitnaði upp úr þeim ráðahag út af trúmálaþrasi og stíflyndi beggja. Þá giftist hún Sveini tjúguskeggi, Danakonungi, og varð drottning í annað sinn. En þegar þessi saga gerist var hún milli manna og bjó góðbúi suður á Skáni. Þá var það að Haraldur grenski kom við hjá henni á leið í ránsferð. Um það segir í Heimskringlu:

Þar var allgóður fagnaður; sat konungur [þ.e. Haraldur] og drottning [þ.e. Sigríður] í hásæti og drukku bæði samt [=saman] um kvöldið, og var veitt allkappsamlega öllum mönnum hans. Um kvöldið er konungur fór til hvílu, þá var þar sæng, tjölduð pellum [=silkivefnaði] og búin dýrlegum klæðum. Í því herbergi var fátt manna. [Svo þaulnýtt virðast húsakynni hafa verið í þá daga, að hvorki kóngar né drottningar gátu treyst á að vera ein í svefnherbergi!] En er konungur var afklæddur og kominn í hvílu, þá kom þar drottning til hans og skenkti honum sjálf og lokkaði hann mjög til að drekka og var hin blíðasta; konungur var allmjög drukkinn og bæði þau; þá sofnaði hann, en drottning gekk þá og til svefns.[1]

Þetta samsæti endaði sem sagt aðeins mátulega vel. Ein heimild segir að Sigríður hafi sofnað „reið mjög“. [2] Morguninn eftir vaknaði Haraldur greinilega timbraður en Snorri notar um það orðin „óglaður“, „fannst fátt um allt“ og „allhugsjúkur“.[3] Sigríður var aftur á móti hin hressasta og vildi að þau tækju saman. Það var fullmikið fyrir Harald eins og á stóð, enda var hann bæði þunnur og kvæntur fyrir, og hann dreif sig heim til Ástu. Með öðrum orðum: hún vildi en hann ekki. Haraldur var heima hjá sér um veturinn en eitthvað var hann samt ókátur og kvennamálin að vefjast fyrir honum, því vorið eftir þegar hann fór í víking renndi hann skipi sínu upp á Skánarströnd og bað Sigríði að finna sig. Þá var það hann sem vildi að þau giftu sig en nú vildi Sigríður ekki. Hún sagði að það væri víst best að hann hírðist áfram hjá Ástu sinni. Nei, þá fannst Haraldi að Ásta væri sér varla samboðin því hann væri svo miklu ættgöfugri en hún. Það var þá þetta sem hann hafði verið að bræða með sér um veturinn. Sigríður fór þá heim til bæjar en Haraldur elti. Nú hittist svo á að þetta kvöld voru sex aðrir biðlar staddir heima hjá Sigríði, sumir smákóngar eins og Haraldur og einn þeirra austan úr Rússlandi stórættaður og hét Vissavaldi. Sigríður stórráða afgreiddi þessa biðla þannig að hún hélt sjö daga veislu og fékk hver biðill einn dag til að sýna henni getu sína til líkama og sálar. Haraldi fannst það ómerkilegt af henni að setja sig á sama bás og hina, mann sem hún hafði svo gott sem nauðgað haustið áður, en allt kom fyrir ekki. Hann varð að fara í röðina. Sigríður hýsti biðla sína í sérstöku útihúsi. Á hverju kvöldi hélt hún þeim öllum veislu, svo vel útilátna að hvert kvöld hnigu þeir útúrdrukknir í bælið.

Nú má leiða að því líkum að það muni vera slitgjarnt starf að afgreiða eitt bónorð á dag marga daga í röð. En Sigríður stórráða var ekki sú sama gufa og Penelópa frá Íþöku, sem leyfði vonbiðlum sínum að éta sig út á gaddinn. Nótt eina lét Sigríður kveikja í húsinu þar sem þeir sváfu sjö sauðdrukknir biðlarnir ásamt lífvörðum sínum og fórust allir. Ekki er vitað um aðra konu nær eða fjær, fyrr eða síðar, sem hefur tekið jafn illa í jafn mörg bónorð á jafn stuttum tíma. Það var Hrani, fóstbróðir Haraldar, sem færði Ástu fréttina um það að hún hefði misst mann sinn og með hvaða hætti, en við það varð hún skiljanlega bæði sár og bálreið.

[1] Heimskringla. Ólafs saga Tryggvasonar. 43. kafli.

[2] Flateyjarbók II. bindi. Þáttur Haralds grenska. 3. kafli. Flateyjarútgáfan 1945.

[3] Heimskringla. Ólafs saga Tryggvasonar. 43. kafli.