Um tilgang lífsins

Það er að vísu nýtt að skiptar skoðanir séu um grundvallarstefnuna í lífinu en fyrir hinu er löng hefð að menn greini á um það til hvers þeir séu eiginlega að lifa. Valgerður Guðrún Guðmundsdóttir er fulltrúi hagnýtra viðhorfa en hún orti árið 2003, þá háöldruð kona:

Já, þetta er lífið, ekkert við því að segja,

það er að fæðast, gleðjast.,

starfa, þjást og deyja.

Jónas Guðmundsson orti en róttækara dæmi: „Fram fram aldrei að víkja sagði konan og strauk lærbrotið.“ Sverrir Stormsker er hins vegar af yngri kynslóð, mýkri maður og ekki eins kröfuharður til sjálfs sín:

Hver maður byrðar ber,

í bakkann reynir hver

að klóra.

Sannlega segi ég þér:

Tilgangur lífsins er

að tóra.

Aftur á móti hefur fjöldamörgum, bæði fyrr og síðar, fundist að tilgangur lífsins tengdist Guði og væri einna helst fólginn í að finna hann og skiptir þá engu þótt Guð sé alls ekki týndur. Það er hins vegar oft ekkert auðveldara að finna það sem er ótýnt eins og Jaromir Hladík mátti reyna.

Jaromir þessi bjó árið 1939 við Zeltnergasse í Prag, fékkst við ritstörf og hafði samið verk um gyðinginn Jakob Boehme, eftir því sem Jorge Luis Borges greinir frá. Það rann einnig gyðingablóð í æðum hans sjálfs og þess vegna handtóku hersveitir Þriðja ríkisins Jaromir skömmu eftir að þær lögðu Prag undir sig. Mál hans var rannsakað og tekið til dóms og dómsorðið var að hann skyldi tekinn af lífi eftir viku, nánar tiltekið þann 29. mars klukkan níu að morgni. Eðilega varð Jaromir Hladík hugstola yfir þessum dómi, hver yrði það ekki? Hugur hans hvarflaði víða bæði í vöku og svefni og eina nóttina dreymdi hann eftirfarandi draum:

Hann var á flótta undan ofsækjendum sínum og reyndi að fela sig fyrir þeim. Tékkneska þjóðarbókhlaðan, sem heitir Clementinum, var í afar stóru og virðulegu húsi, sem þá hýsti 400 þúsund bækur, ekki margar en flestar mjög þykkar og þétt skrifaðar. Jaromir leitaði þar athvarfs og faldi sig í einum lessalnum, laumaðist bak við hillur, kraup undir lespúltum. Þá kom til hans bókavörður með svört gleraugu og spurði: „Hvers leitar þú?“ Jaromir svaraði því til að hann væri að leita að Guði. Þetta þarf ekki endilega að vera uppspuni, því kannski er ekki svo langur vegur milli þess að flýja undan ofsækjendum sínum og hins að leita að Guði. Allavega datt honum ekkert betra svar í hug. Bókavörðurinn svaraði þá, og nú vitna ég beint í Borges, sem aftur vitnaði beint í frumheimildina, draum Jaromirs sjálfs: „Guð er í einum bókstaf einhverrar blaðsíðu eins hinna fjögur hundruð þúsunda binda Clementinum-safnsins. Feður mínir og feður feðra minna hafa leitað þessa stafs, og ég hef misst sjónina við að leita hans.“

Þetta er athyglisvert svar og af því má draga ýmsar ályktanir. Ein er sú að leitin að Guði er líklega bæði langvinn og erfið nema maður sé því heppnari. Í einni línu er oft fimmtíu bókstafir, á einni síðu fjörutíu línur, í einni bók kannski þrjú hundruð síður. Önnur er sú að það er hægt að leita svo lengi að einhverju að maður verði blindur og þá er sjálfhætt. Þriðja ályktunin er að sú var tíðin að körlum þótti þeir ekki of góðir til að vinna á bókasöfnum, en nú vinna þar að heita má eingöngu konur.

Listin af lifa. Félagsrit landsamband eldri borgara. Des. 2003

Jónas Guðmundsson: Aldrei að víkja. Ljóðspor. Námsgagnastofnun. Reykjavík. 1988 S. 170

Sverrir Stormsker: Kveðið í kútnum. Fjölva útgáfan. Reykjavík. 1982. S. 74

Borges, J.L. : Suðrið. Almenna bókafélagið, Reykjavík. 1975 S. 60